Travma nedir?

Travma Nedir? Fiziksel ve Psikolojik Bütünlüğe Yönelik Tehditler

Fiziksel ve psikolojik bütünlüğümüzü tehdit eden her türlü olay travmadır. Yaşamımıza, vücut bütünlüğümüze, inanç sistemlerimize ve sevdiklerimize yönelik ciddi bir tehdit içeren bu durumlar, hayatın temel referanslarına inen ani bir darbe niteliğindedir. Travma, bireyi geçmişinden ve geleceğinden kopararak bir zamansızlık hali içerisine hapseden, hazırlıksız yakalandığımız bir süreçtir.

Travmalar, etkilediği kitleye göre iki ana başlık altında incelenmektedir:

• Kişisel Travmalar: Ayrılık ve boşanma, iş kaybı, aile içi şiddet, cinsel saldırı, trafik kazası, ani hastalık, sakat kalma ve ani ölümler bu grupta yer alır.
• Toplumsal Travmalar: Savaş, terör eylemleri, doğal afetler ve büyük çaplı ekonomik krizler toplumsal travma başlığı altında ele alınır.

Travma Sürecinde Risk Grupları ve Etkilenme Düzeyleri

Toplumsal bir travma söz konusu olduğunda, etkilenme düzeyi kişiden kişiye farklılık gösterir. En yüksek risk grubunda sırasıyla; doğrudan zarar görenler, olaya tanık olanlar ve olaydan kıl payı kurtulanlar yer almaktadır. Müdahale ekipleri (sağlık, polis, jandarma, kurtarma), aile yakınları ve arkadaşlar da travmanın etkilerini ikincil derecede yaşayan risk gruplarıdır.

Travmanın etkisini en ağır şekilde yaşama riski olan gruplar şunlardır:

• Geçmişte başka bir felakete maruz kalanlar,
• Aile içi problemleri olanlar,
• Yakın geçmişinde kayıp yaşayanlar,
• Sosyal bağları zayıf olan bireyler,
• Psikososyal sıkıntılar yaşayanlar veya kronik hastalığı bulunanlar.

Travma Sonrası Görülen Temel Tepkiler

Travmatik bir olay sonrasında bireylerde farklı boyutlarda tepkiler gözlemlenebilir. Bu tepkiler; duygusal, düşünsel, fiziksel ve davranışsal olmak üzere dört ana kategoride toplanır.

1. Duygusal ve Düşünsel Tepkiler

Şok, üzüntü, öfke, suçluluk, umutsuzluk ve çaresizlik en sık görülen duygusal reaksiyonlardır. Birey kendini kendi gibi hissetmeyebilir ve geçmiş kayıpları yeniden tetiklenebilir. Düşünsel boyutta ise inanmama, dikkat dağınıklığı, unutkanlık ve çarpık düşünceler (herkesin kötü olduğu inancı gibi) gelişebilir. Olayla ilgili görüntülerin zihinde tekrar tekrar canlanması bu sürecin bir parçasıdır.

2. Fiziksel ve Davranışsal Tepkiler

Bedenimiz travma karşısında kendini fiziksel belirtilerle ifade eder. Baş ve göğüs ağrısı, mide bulantısı, kalp sıkışması, sürekli yorgunluk ve uyku bozuklukları yaygındır. Davranışsal olarak ise sosyal çevreden uzaklaşma, alkol/madde kullanımı, içe kapanma ve hiçbir şey olmamış gibi davranma eğilimleri görülebilir.

3. Çocuklarda Görülen Travmatik Tepkiler

Çocuklar genellikle olayın tekrarlanmasından, yalnız kalmaktan veya ailelerinden ayrılmaktan korkarlar. Alt ıslatma, parmak emme ve anneye aşırı yapışma gibi daha küçük yaş davranışlarına geri dönebilirler. Bu süreçte çocukların ebeveynlerine yakın olma isteği tamamen normaldir; ebeveynlerin aşırı tepki vermesi bu davranışların süresini uzatabilir.

Travma ile Başa Çıkma Stratejileri

Travma sonrası toparlanma süreci, bütünlük duygusunun yeniden onarılmasını gerektirir. Unutulmamalıdır ki; verdiğiniz tepkiler, anormal bir duruma karşı verilen normal reaksiyonlardır.

Geleceğe Yönelik Adımlar ve Profesyonel Destek

Hayatınızı yeniden bir düzene oturtmak için önceliklerinizi değiştirebilirsiniz. Sizin için anlamsız olan aktiviteleri devreden çıkarıp, değerli bulduğunuz kişilerle daha derin bağlar kurmak iyileşme sürecini hızlandıracaktır. Bugünü yaşamaya özen göstermek ve gerektiğinde bir profesyonelden destek istemek, psikolojik bütünlüğünüzü korumanın en sağlıklı yoludur.