Yaygın Kaygı (Kuruntu) Bozukluğu Nedir?

Yaygın Anksiyete Bozukluğu: Kuruntu ve Evham Hastalığı

Yaygın anksiyete bozukluğu, halk arasında yaygın olarak kuruntu, vesvese veya evham hastalığı olarak adlandırılan bir psikolojik durumdur. Bu rahatsızlık; kişinin kendi zihninde kurguladığı korku veya kötü bir olay yaşanacağı düşüncesine karşı vücudunda hissettiği yoğun fiziksel ve ruhsal gerilim halidir. Kişi gün boyu titreme, nefes darlığı, çarpıntı, yanma, uyuşma ve kontrolü kaybetme hissi gibi semptomları yoğun bir şekilde tecrübe eder.

Buradaki temel ayrım, yaşanan kuruntunun ne kadar gerçekçi bir temele dayandığı ve ne ölçüde kontrol altına alınması gerektiğidir. Gerçekçi olmayan tasalanmalar, bireyin yaşam kalitesini ciddi şekilde düşürerek işlevselliğini yitirmesine neden olabilir.

Anksiyete Bozukluğunda Düşünce Yapısı ve Fiziksel Belirtiler

Bu rahatsızlığa sahip bireyler, kendilerinin veya sevdiklerinin başına gelebilecek olumsuz senaryoları sürekli olarak zihinlerinde canlandırırlar. Dünyayı güvensiz ve acımasız bir yer olarak algılayan hastalar, "Kötü bir şey olacaksa mutlaka benim başıma gelir" düşüncesiyle aşırı tedbir alma eğilimi gösterirler. Kontrol edemedikleri durumlar karşısında yükselen kaygı, bedende şu fiziksel yakınmalara yol açar:

• Kalp çarpıntısı ve terleme
• Titreme ve uyuşma hissi
• Nefes açlığı ve göğüs ağrısı
• Aşırı yorgunluk ve kas gerginliği

Günlük Hayattan Kuruntu Örnekleri

Kuruntu döngüsü, tetikleyici bir olayla başlar ve bir felaket senaryosuyla devam eder. Örneğin; çocuğuna ulaşamayan bir ebeveynin doğrudan en kötü senaryoyu düşünerek panik içinde hareket etmesi, bu kısır döngünün tipik bir örneğidir. Diğer yaygın kuruntu konuları şunlardır:

• İşini kaybetme veya işlerin yetişmemesi korkusu
• Eşinin kanser olması veya annesinin ölümü üzerine duyulan endişe
• Ev kredisini ödeyememe veya sınavda başarısız olma kaygısı
• Eve hırsız girmesi veya telefonun zamansız çalmasıyla gelen felaket hissi

Bu durumlarda temel sorun, tehlikenin abartılması ve kişinin kendi güvenlik kapasitesini küçümsemesidir. Bu durum; felaketselleştirme, genelleştirme, ya hep ya hiç kuralı ve falcılık gibi bilişsel çarpıtmaların bir sonucudur.

Yaygın Anksiyete Bozukluğu Tanı Ölçütleri (DSM-IV)

Bir kişiye yaygın anksiyete bozukluğu tanısı konulabilmesi için belirli kriterlerin karşılanması gerekir. Ruhsal Hastalıkların Tanısal ve İstatistiksel El Kitabı'na (DSM-IV) göre tanı ölçütleri şunlardır:

1. Süreklilik: En az 6 ay boyunca hemen her gün ortaya çıkan aşırı anksiyete ve üzüntü hali.
2. Kontrol Güçlüğü: Kişinin üzüntüsünü kontrol etmekte zorlanması.
3. Semptom Eşleşmesi: Aşağıdaki belirtilerden en az üçünün (çocuklarda bir tane yeterlidir) eşlik etmesi:
   • Huzursuzluk ve aşırı heyecan
   • Kolay yorulma
   • Odaklanma güçlüğü veya zihnin boşalması
   • İrritabilite (gerginlik ve tetikte olma hali)
   • Kas gerginliği
   • Uyku bozuklukları
4. İşlevsellik Kaybı: Kaygının sosyal, mesleki veya diğer önemli alanlarda belirgin bir bozulmaya yol açması.
5. Ayırıcı Tanı: Durumun başka bir psikiyatrik bozukluk (panik bozukluk, sosyal fobi vb.), madde kullanımı veya tıbbi bir hastalıkla (hipertiroidizm gibi) doğrudan ilişkili olmaması.

Yaygın Kaygı Bozukluğu Tedavi Yöntemleri

Yaygın anksiyete bozukluğu tedavisi, multidisipliner bir yaklaşım gerektirir. Tedavi sürecinde kullanılan temel yöntemler şunlardır:

Psikoterapi ve Bilişsel Yapılandırma

Psikoterapide hedef; yerleşik olumsuz inançların ve kötü senaryoların yerine olumlu düşünce modellerini yerleştirmektir. Kişi, olayları gerçekçi bir zeminde değerlendirmeyi ve felaketselleştirmeyi bırakmayı öğrenir. Kaygı doğuran durumlarla kademeli olarak yüzleşilerek, bu senaryoların gerçekleşmediği gözlemlenir ve kaygı düzeyi düşürülür.

Davranışsal Ritüeller ve Gevşeme Egzersizleri

Kaygı anında alınan aşırı önlemlerin yerine hoşa giden etkinlikler planlanır. Ayrıca, tüm kaygı bozukluklarında olduğu gibi, fiziksel gerginliği azaltmak amacıyla nefes ve gevşeme egzersizleri uygulanır.

İlaç Tedavisi

İlaç kullanımı, hekim kararıyla tek başına veya terapiye ek olarak planlanabilir. İlaç tedavisinde dikkat edilmesi gerekenler şunlardır:

Psikiyatrist Uzm. Dr. Zengibar Özarslan