Yaşamımızı uzatmak için stresle mücadele-2; of stress we recognıze and combat stress, prolong our lıves sr-2

Stres Kavramı ve Organizma Üzerindeki Etkileri

Stres; geçmişte, günümüzde ve gelecekte insan yaşamının ayrılmaz bir parçasıdır. Strese yol açan faktörlerin rol oynadığı her durum ve olguda stresin yaşanması kaçınılmazdır. Aslında stresi hiç yaşamamak, organizma için anormal bir durum olarak kabul edilmelidir.

Bireylerin kaldırabileceği oranda yaşanan hafif stres, tıpkı heyecan gibi organizmayı harekete geçiren ve eyleme yönelten bir güçtür. Bu durum, motivasyon kaynağı olmasının yanı sıra organizmanın güçlüklerle mücadele etme yeteneğini geliştirir. Vücudun zorluklar karşısında bağışıklık sisteminin direncini artırması ve bireyin kendini koruma mekanizmalarını devreye sokması açısından stres, belirli bir seviyeye kadar yararlıdır.

Geçmişten Günümüze Stresin Evrimi

İnsanlık tarihi boyunca stres faktörleri değişim göstermiştir. Geçmişte insanoğlu; yangın, sel, deprem, kıtlık ve yırtıcı hayvanlar gibi doğa olayları karşısında korku ve tehdit hissederek stres yaşamıştır. Bu durumlarda temel savunma mekanizması olarak ya mücadele edilmiş ya da tehlikeden kaçarak uzaklaşılmıştır.

Günümüzde ise stres, doğa olaylarının ötesine geçerek insan eliyle oluşturulan medeniyetin bir sonucu haline gelmiştir. Modern çağın getirdiği hızlı değişimler ve teknolojik gelişmeler, insanoğlunun kendi yarattığı bu yeni dünyaya uyum sağlama zorunluluğunu doğurmuştur. Bu süreçte stres, sadece olumsuz etkiler bırakmakla kalmayıp birçok psikolojik ve psikosomatik rahatsızlığın tetikleyicisi konumuna gelmiştir.

Modern Çağın Canavarları: Teknolojik ve Sosyal Stres

Günümüz dünyasında insan eliyle yaratılan ve bireyi tehdit eden unsurlar, adeta birer "canavar" niteliğindedir. Bu stres türü, bireysel sınırları aşarak tüm toplumu etkilediği için Teknolojik Stres veya Sosyal Stres olarak adlandırılabilir.

Bu stres türünü besleyen temel faktörler şunlardır:

• Trafikteki keşmekeş ve plansız yapılaşma,
• Köyden kente göç ve yeni çevreye uyum sorunları,
• Çağdışı eğitim planlaması ve işsizlik kaygısı,
• Ekonomik krizler, açlık ve yoksulluk,
• İnsan hakları ihlalleri ve yasaların eşitsiz uygulanışı,
• Teknolojinin beraberinde getirdiği yeni nesil hastalıklar ve doğal dengenin bozulması.

İşsizlik Stresi ve Ekonomik Yıkımın Etkileri

Ekonomik kriz dönemlerinde yaşanan işsizlik stresi, bireyin sadece ekonomik düzenini bozmakla kalmaz, aynı zamanda büyük bir hayal kırıklığına yol açar. İşini kaybeden veya iflas eden birey, öncelikle hayallerini ve umutlarını yitirir. Bu durum, aile içindeki sorumluluklarla birleştiğinde stresin şiddeti daha da artmaktadır.

Sürekli hale gelen bu olumsuz koşullar, stresin kronikleşmesine neden olur. Kronik stres altındaki birey, bir süre sonra mücadele gücünü kaybederek aldırmaz bir tutum geliştirebilir ya da şiddet yöntemlerine başvurabilir. Bu süreç, zincirleme bir reaksiyon gibi bireyin yakın çevresinden başlayarak tüm dış çevresini olumsuz etkiler.

Kronik Stresin Sağlık Üzerindeki Ağır Sonuçları

Stresin şiddeti, yoğunluğu ve süresi arttıkça organizma üzerindeki tahrip edici etkisi de derinleşir. Bağışıklık sisteminin zayıflaması, vücudun hastalıklara karşı savunmasız kalmasına yol açar. Bu süreçte organlarda işlev bozuklukları meydana gelebilir.

Teknolojik veya sosyal stres, çağımızın vebası olarak nitelendirilebilir. Bireyin baş etme gücünün tükendiği noktada; yetersizlik ve çaresizlik duyguları benliğe egemen olur. Bu durum, bireyi toplumdan soyutlayabileceği gibi, sorumluluklardan kaçış yolu olarak zararlı alışkanlıklara veya toplumsal huzuru bozan eylemlere yöneltebilir. Sosyal olaylar karşısında her bireyin duyarlılık düzeyi ve tepkisi, maruz kaldığı stresin şiddetine göre farklılık göstermektedir.