Ürtiker ve anjiyoödem
- Ürtiker, genellikle gıda veya ilaç tetikleyicileriyle ortaya çıkan, kaşıntılı ve kabarık deri döküntüleriyle karakterize bir cilt reaksiyonudur.
- Fiziksel faktörler, stres ve sistemik hastalıklar nedeniyle de oluşabilen ürtiker, altı haftadan uzun sürdüğünde kronik olarak sınıflandırılır.
- Tedavide temel yaklaşım tetikleyicilerden kaçınmaktır; semptomların kontrolü için ise antihistaminikler ve şiddetli vakalarda adrenalin gibi tıbbi müdahaleler uygulanır.
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Ürtiker (Kurdeşen) Nedir?
Ürtiker, deri üzerinde farklı boyutlarda oluşabilen, hafif kabarık ve şiddetli kaşıntı ile karakterize kızarıklıklardır. Halk arasında kurdeşen olarak da bilinen bu durum, görünüm itibarıyla ısırgan otuna (Urtica urens) temas sonrası oluşan reaksiyona benzediği için bu ismi almıştır. Toplumun yaklaşık %20'sinin yaşamlarının bir döneminde ürtiker atağı geçirdiği tahmin edilmektedir.
Ürtiker plakları genellikle aniden ortaya çıkar ve çoğu zaman bir iki saat içinde kendiliğinden kaybolur. Bazı durumlarda ise kümeler halinde görülür; vücudun bir bölgesinde iyileşirken başka bir bölgesinde yeni lezyonlar belirebilir.
Ürtiker Neden Olur?
Ürtiker genellikle tüketilen belirli gıdalar veya kullanılan ilaçlara karşı vücudun verdiği bir tepki olarak gelişir. En yaygın tetikleyiciler şunlardır:
- Gıdalar: Süt ve süt ürünleri, yumurta, kabuklu yemişler (fındık, yer fıstığı, ceviz), çilek, domates, balık ve kabuklu deniz hayvanları (istakoz, karides, pavurya).
- İlaçlar: Penisilin grubu antibiyotikler, sülfonamidler, aspirin ve epilepsi (sara) ilaçları.
Ürtikerin Diğer Olası Nedenleri ve Türleri
Ürtiker sadece gıda ve ilaçlarla sınırlı değildir. Fiziksel ve çevresel faktörlere bağlı olarak farklı türlerde görülebilir:
- Dermografizm: Derinin sert bir cisimle çizilmesi veya ovulması, dar giysilerin baskı yapması sonucu oluşur. Toplumun %5'inde görülür.
- Kolinerjik Ürtiker: Egzersiz, sıcak banyo, sauna, yüksek ateş veya psikolojik stres gibi vücut ısısını artıran durumlarda ortaya çıkan toplu iğne başı büyüklüğündeki plaklardır.
- Soğuk Ürtikeri: Soğuk hava veya soğuk suyla temas sonrası oluşur. Genellikle el ve ayaklarda görülse de soğuk içecek tüketimi sonrası ağız ve dudaklarda da gelişebilir.
- Solar Ürtiker: Güneş ışınlarına karşı duyarlı kişilerde, güneşe çıktıktan dakikalar sonra oluşan ürtiker tipidir.
Kronik Ürtiker Nedir?
Ürtiker ataklarının altı haftadan uzun sürmesi durumuna kronik ürtiker denir. Belirgin bir neden bulunamadığında, altta yatan başka bir sistemik hastalık olup olmadığı araştırılmalıdır. Kronik ürtikeri tetikleyebilecek bazı durumlar şunlardır:
| Olası Nedenler | Hastalık Grupları |
|---|---|
| Enfeksiyonlar | Bakteriyel veya viral durumlar, bağırsak parazitleri |
| Sistemik Hastalıklar | Romatizmal hastalıklar, damar iltihapları |
| Organ Fonksiyonları | Tiroid bezi hastalıkları |
| Diğer | Kanserler ve lenf dokusu tümörleri |
Eğer herhangi bir neden bulunamazsa bu durum idiyopatik ürtiker olarak adlandırılır. Kronik ürtiker genellikle birkaç ay ile birkaç yıl arasında iyileşme gösterir.
Anjioödem Nedir?
Anjioödem, ürtikerin aksine derinin daha derin tabakalarında meydana gelen şişliklerdir. En sık göz kapakları, dudaklar, el ve ayaklarda görülür.
Herediter Anjioödem: Nadir görülen kalıtsal bir hastalıktır. Kandaki özel bir proteinin eksikliğinden kaynaklanır. Nefes borusu ve gırtlak gibi hava yollarını etkilediğinde hayati risk oluşturabilir. Karın bölgesindeki şişlikler şiddetli ağrı yaparak bazen yanlışlıkla apandisit tanısı konulmasına yol açabilir.
Ürtiker ve Anjioödem Nasıl Tedavi Edilir?
Tedavinin temel prensibi, tetikleyici faktörlerden (belirli gıdalar, ilaçlar, stres) uzak durmaktır. Tedavi sürecinde şu yöntemler izlenir:
- Antihistaminikler: Atakları kontrol altına almak için en sık kullanılan ilaç grubudur.
- Kortikosteroidler: Antihistaminiklerin yetersiz kaldığı durumlarda kısa süreli olarak tercih edilebilir.
- Adrenalin Enjeksiyonları: Akut ve şiddetli anjioödem vakalarında acil müdahale için kullanılır.
- Özel Tedaviler: Herediter anjioödem için hastalığa özgü ilaçlar kullanılır.
Önemli Uyarı: Tüm tedavi süreci ve ilaç kullanımı mutlaka bir alerji uzmanı kontrolünde gerçekleştirilmelidir.
