Doktorsitesi.com

Ürik Asit Yüksekliği ve Beslenme: Bilinmesi Gerekenler

Uzm. Dyt. Deniz Eriş
Uzm. Dyt. Deniz Eriş
10 Ekim 2025635 görüntülenme
Randevu Al
Ürik asit yüksekliği; medikal adıyla hiperürisemi, sistemdeki ürik asit seviyelerinin sağlıklı kabul edilen referans aralığının üstüne çıkması durumudur. Vücudumuzdaki doku/proteinlerin yıkımı ve çeşitli gıdalarda bulunan “pürin” denilen doğal azotlu bileşiklerin metabolizması sonucu ortaya çıkan bir yan ürün olan ürik asit; fazlası vücuttan uzaklaştırılamadığı takdirde birikerek çeşitli sağlık sorunlarına neden olabilmektedir.
Ürik Asit Yüksekliği ve Beslenme: Bilinmesi Gerekenler
Yapay Zeka ile geliştirilmiş versiyon

İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir

Ürik Asit Nedir ve Vücutta Nasıl Dengelenir?

Ürik asit, vücuttaki işlenme sürecini takiben büyük oranda kanda çözünen bir bileşiktir. Sağlıklı bir metabolizmada bu asit, böbrekler tarafından filtrelenerek ağırlıklı olarak idrar, kalan kısmı ise dışkı yoluyla vücuttan uzaklaştırılır. Çoğu bireyde bu üretim ve boşaltım döngüsü dengeli bir şekilde işler. Ancak, vücutta fazla üretim yapılması veya yetersiz uzaklaştırma gerçekleşmesi durumunda denge bozularak ürik asit seviyeleri yükselmektedir.

Hiperürisemi: Belirti Vermeyen Yaygın Tehlike

Hiperürisemi (yüksek ürik asit), toplumda şaşırtıcı derecede yaygın bir durumdur. Araştırmalar, her 5 kişiden 1'inde bu durumun gözlendiğini ve genellikle kendi başına belirgin bir semptom göstermediğini ortaya koymaktadır (He et al., 2021). Birçok kişi, yüksek ürik asit seviyelerinin neden olduğu ciddi bir sağlık sorunuyla karşılaşana kadar durumun farkına varamaz.

Genetik yatkınlığı olan bireylerde, kanda biriken ürik asit eklemlerde kristalleşerek gut hastalığı adı verilen ağrılı bir artrit formuna yol açabilir. Ayrıca böbreklerde birikerek böbrek taşı oluşumuna zemin hazırlayabilir (Choi & Ford, 2007). Tedavi edilmeyen ileri vakalarda ise vücut dokularında tofüs olarak adlandırılan, doku hasarına yol açan ağrılı birikimler meydana gelebilir.

6 Adımda Yüksek Ürik Aside Karşı Beslenme Stratejisi

Doktorunuzun hiperürisemi teşhisi koyması durumunda, yaşam tarzınızda ve beslenme alışkanlıklarınızda köklü değişiklikler yapmanız gerekebilir. İşte ürik asit seviyelerini kontrol altına almak için uygulayabileceğiniz temel adımlar:

  1. Pürin Miktarını Azaltın: En temel adım, diyetinizdeki pürin oranını düşürmektir. Pürin içeriği yüksek gıdalar ürik asit seviyelerini hızla artırırken, pürinden fakir bir diyet seviyelerin azalmasına yardımcı olur (Yamamoto et al., 1990).
  2. Ağırlık Yönetimi Sağlayın: Fazla kilonuz varsa sürdürülebilir bir şekilde kilo vermeye odaklanın. Düzenli fiziksel aktivite ve sağlıklı beslenme ile ideal kilonun korunması, hiperürisemi riskini önemli ölçüde azaltmaktadır (Gao et al., 2012).
  3. C Vitamini Alımını Artırın: Düzenli C vitamini alımı ile ürik asit seviyeleri arasında ters bir orantı bulunmaktadır. Çalışmalar, C vitamini takviyesinin ürik asidi azaltabileceğini göstermektedir (Bae et al., 2014).
  4. Alkolden Kaçının: Alkollü içecekler, özellikle de bira, ürik asit seviyelerini doğrudan yükselten faktörlerin başında gelir (Choi & Curhan, 2004).
  5. Fruktoz Alımını Sınırlayın: Fruktoz tüketimi, hiperürisemi ve gut riskini artırmaktadır (Cox et al., 2012). Meyve şekerinin yanı sıra işlenmiş gıdalardaki fruktoza dikkat edilmelidir.
  6. Endüstriyel Şekerlere Karşı Temkinli Olun: Paketli ürünlerde yaygın olarak kullanılan yüksek fruktozlu mısır şurubu (HFCS), glikoz şurubu ve mısır şurubu içeren gıdalardan uzak durulmalıdır.

Besin Seçim Rehberi: Ne Yemeli, Ne Yememeli?

Ürik asit dengesini korumak için gıdaları pürin içeriklerine göre kategorize etmek hayati önem taşır.

Esnek Şekilde Tüketilebilecek Gıdalar

Pürin içerikleri minimal olan ve rutin beslenmede güvenle tercih edilebilecek gıdalar şunlardır:

  • Protein Kaynakları: Yumurta, süt ve süt ürünleri, peynir çeşitleri.
  • Bitkisel Kaynaklar: Yeşil yapraklı sebzeler, taze meyveler, patates.
  • Diğer: Tahıllar (ekmek, pirinç, makarna), çerezler, fıstık ezmesi, tahin, kahve ve çay.

Temkinli Tüketilmesi Önerilenler

Porsiyon kontrolü dahilinde, sınırlı miktarda tüketilmesi gereken besinler:

Gıda GrubuÖrnekler
Et ÜrünleriKırmızı et, tavuk, hindi, büyük balıklar
BaklagillerFasulye, nohut, mercimek, bakla
SebzelerMantar, bezelye, ıspanak, karnabahar, brokoli, kuşkonmaz
TahıllarBulgur ve yulaf

Tüketilmesi Önerilmeyen Yasaklı Gıdalar

Ürik asit seviyelerini hızla yükseltebileceği için kaçınılması gereken gıdalar:

  • Sakatatlar ve Deniz Ürünleri: Sakatatlar, küçük balıklar, deniz ürünleri ve av etleri.
  • Şekerli Ürünler: Bal, reçel, pekmez, meyve suları, şekerli içecekler ve hazır soslar.
  • İşlenmiş Gıdalar: Kızartmalar ve içeriği bilinmeyen paketli hazır gıdalar.
  • Alkol: Özellikle bira ve yüksek alkollü içkiler.

Referanslar: He et al. (2021), Choi & Ford (2007), Yamamoto et al. (1990), Gao et al. (2012), Bae et al. (2014), Choi & Curhan (2004), Cox et al. (2012).

Yazar Hakkında

Uzm. Dyt. Deniz Eriş

Uzm. Dyt. Deniz Eriş

Uzm. Dyt. Deniz Eriş

2014 yılında Yeditepe Üniversitesi Beslenme ve Diyetetik Bölümü’nden mezun oldum. Mezuniyetimin ardından uzmanlık eğitimimi ABD’de sürdürerek, 2016 yılında Plymouth State University’de yeme davranışı ve beslenme ilişkisi odaklı Yeme Bozuklukları yüksek lisansımı tamamladım.

Lisans ve lisansüstü eğitim sürecimde; Uludağ, Yeditepe ve Çapa hastaneleri ile Erenköy Ruh ve Sinir Hastalıkları Hastanesi, Memorial ve Medical Park gibi farklı sağlık kuruluşlarında edindiğim saha deneyimini, ABD’de Walden Behavioral Care ve Cambridge Eating Disorder Center gibi bu alanda uzmanlaşmış merkezlerde gözlem ve uygulamalarla derinleştirdim. Yüksek lisans mezuniyetimin ardından Southern New Hampshire University bünyesinde bir yıl süreyle diyetisyen olarak çalıştım.

2018 yılında Türkiye’ye dönerek Bursa, Nilüfer’de kendi danışmanlık kliniğimi kurdum. O tarihten bu yana yüz yüze ve online olarak bireysel beslenme danışmanlığı hizmeti sunuyor; danışanlarımla butik, uzun vadeli, kişiye özel ve sürdürülebilir bir süreç yürütüyorum. Çalışma yaklaşımımda hızlı sonuç vaatleri, kısıtlayıcı diyetler, detoks uygulamaları, zayıflama cihazları ya da öncesi–sonrası görselleri yerine; 60–90 dakikalık kapsamlı görüşmeler, kanıta dayalı gerçek bilgi, kapsamlı beslenme eğitimi, danışan gizliliği ve etik ilkeler yer almakta.

Beslenme alanındaki güncel bilimsel gelişmeleri yakından takip ederek pratiğime entegre etmek önceliklerim arasındadır. Bu kapsamda 2023 yılında Dr. Jason Fung’un The Diabetes Code adlı kitabının Türkçe baskısı olan Diyabetin Şifresi’nin çeviri editörlüğünü yaptım. Ayrıca düşük karbonhidratlı beslenme modelleri üzerine çalışan global platform Diet Doctor bünyesinde, Türkiye’den listelenen tek uzman olarak yer almaktayım.

Danışmanlık sürecimde fiziksel ve zihinsel sağlığı bir bütün olarak ele almaktayım ve empatik, bilimsel temelli ve kişiye özgü bir yaklaşım benimsedim. Amacım, danışanlarımın bedenleriyle daha dengeli, sürdürülebilir ve gerçekçi bir ilişki kurmalarına eşlik etmek, farkındalık seviyelerini ve beslenme/genel sağlık bilgilerini arttırmaktır.

İlgi ve Çalışma Alanlarım:

Yeme bozuklukları ve yeme davranışıyla ilişkili süreçlerde; anoreksiya nervoza, bulimia nervoza, tıkınırcasına yeme bozukluğu, duygusal yeme ve kısıtlama/diyet döngüleri odağında, bireyin psikososyal yapısı ve yaşam koşulları gözetilerek beslenme danışmanlığı sunulması.

Metabolik sağlık odağında; tip 2 diyabet, insülin direnci, kan şekeri dalgalanmaları, karaciğer yağlanması, yüksek kolesterol ve trigliserid düzeyleri gibi durumlarda, bireye uyarlanmış beslenme düzenlemeleri ve yaşam tarzı odaklı rehberlik.

Kadın sağlığı ve hormonal süreçlerde; Polikistik Over Sendromu, lipödem, menopoz dönemi ve hormonal dalgalanmalarla ilişkili beslenme ihtiyaçlarının, bütüncül ve sürdürülebilir bir yaklaşımla ele alınması.

Sürdürülebilir kilo yönetimi kapsamında; kilo alma, kilo verme ve kilo koruma süreçlerinde kısıtlayıcı diyet döngülerinden uzak, davranış değişikliği ve beslenme eğitimi odaklı çalışmalar yürütülmesi.

Sporcu beslenmesi alanında; farklı spor dallarına ve bireysel hedeflere uygun olarak vücut kompozisyonunun desteklenmesi, kas kütlesi artışı, performansın sürdürülebilir şekilde geliştirilmesi ve toparlanma süreçlerinin beslenme yoluyla desteklenmesi.

Fonksiyonel ve eliminasyon temelli beslenme yaklaşımlarında; bireyin semptomları, yaşam tarzı ve beslenme öyküsü doğrultusunda eliminasyon diyetleri, bağırsak sağlığı odağında beslenme düzenlemeleri ve besin toleranslarının gözetilmesi.

Düşük karbonhidratlı beslenme, ketojenik beslenme ve aralıklı oruç gibi güncel beslenme modellerinin bireysel ihtiyaçlara göre yapılandırılması.

Vitamin ve mineral yetersizliklerinin beslenme yoluyla desteklenmesi; tiroid fonksiyonları, otoimmün süreçler ve kronik inflamasyonla ilişkili durumlarda, hekimin tanı ve takibine eşlik eden beslenme düzenlemeleri.

Bariyatrik cerrahi sonrası uzun dönem beslenme takibi ve yaşam boyu sürdürülebilir beslenme alışkanlıklarının yapılandırılması.

Gebelik ve emzirme dönemlerinde anne ve bebek sağlığını destekleyen beslenme rehberliği ile yaşam dönemlerine özgü beslenme ihtiyaçlarının ele alınması.

Vegan ve vejetaryen beslenme modellerinde besin öğeleri dengesinin sağlanmasına yönelik beslenme danışmanlığı.

Önemli Bilgilendirme

Site içerisinde bulunan bilgiler bilgilendirme amaçlıdır. Bu bilgilendirme kesinlikle hekimin hastasını tıbbi amaçla muayene etmesi veya tanı koyması yerine geçmez.