Tiroidin iltihabi hastalıkları
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Tiroit İltihabı (Tiroidit) Hakkında Genel Bilgiler
Tiroidin iltihabi hastalıkları tıp literatüründe genel olarak tiroidit olarak adlandırılmaktadır. Bu hastalıkların Türkçe isimlendirmelerinde tıbbi terimlerle bire bir örtüşme sağlamak zor olsa da, halk arasında yaygın olarak tiroit iltihabı ifadesi kullanılır. Tiroiditler, hastalığın seyri ve nedenlerine bağlı olarak üç ana grupta incelenir.
Bu hastalık grupları şu şekilde sınıflandırılmaktadır:
- Akut (Hızlı Gelişen) Tiroit İltihabı: Bakteri kaynaklı mikropların yol açtığı ani tablolardır.
- Subakut (Kısa-Orta Süreli) Tiroit İltihabı: Virüs kaynaklı olduğu düşünülen ve genellikle kendiliğinden düzelen tablolardır.
- Kronik (Müzmin) Tiroit İltihabı: Başladıktan sonra çoğunlukla sürekli devam eden iltihabi süreçlerdir.
Bu hastalıklara süreç içerisinde tiroidin işlevsel (çalışma) bozuklukları da eşlik edebilmektedir.
1. Akut (Hızlı Gelişen) Tiroit İltihabı
Tıp dilinde akut tiroidit olarak adlandırılan bu durum, genellikle bakterilerin neden olduğu ve ender görülen bir iltihap türüdür. Normal şartlarda tiroit bezine mikrop yerleşmesi oldukça zordur; ancak mikroplar kan yoluyla veya komşu dokulardaki enfeksiyonlar aracılığıyla bölgeye ulaşabilir.
Özellikle çocuklarda daha sık görülen bu tablo, genellikle orta kulak iltihabı (otit) veya bademcik iltihabı (tonsilit) gibi üst solunum yolu enfeksiyonlarını takiben gelişir. Hastalığın en belirgin bulguları arasında yüksek ateş, titreme, tiroit bölgesinde şiddetli ağrı, şişme ve kızarıklık yer alır.
Tanı ve Tedavi Yöntemleri
Akut tiroidit tanısında tiroit ultrasonu ve tiroit ince iğne biyopsisi kritik rol oynar. Biyopsi ile alınan örnekte mikrop varlığı araştırılır. Tedavi sürecinde temel yaklaşım antibiyotik kullanımıdır. Eğer bölgede irin birikimi (apse) oluşmuşsa, cerrahi müdahale ile boşaltılması gerekir. Hastalığın tekrarlaması durumunda ise tiroidin çıkarılmasına yönelik cerrahi işlemler gündeme gelebilir.
2. Subakut (Kısa-Orta Süreli) Tiroit İltihabı
Subakut tiroidit, klinik özelliklerine göre üç farklı şekilde karşımıza çıkar: ağrılı, ağrısız (sessiz) ve doğum sonrası (postpartum) tiroit iltihabı.
Ağrılı Tiroit İltihabı
Genellikle virüslerin neden olduğu ve genetik yatkınlığın rol oynadığı düşünülen bu türde, tiroit hücrelerinde tahribat oluşur. Genellikle bir grip enfeksiyonu sonrası boyun bölgesinde ani başlayan ve kulağa yayılan ağrı ile kendini gösterir. Tanıda sedimantasyon hızının 50mm/saat üzerinde olması ve tiroit sintigrafisinde düşük tutulum (silüet görünümü) önemli kriterlerdir.
Hastalık genellikle dört evreden oluşur:
| Evre | Durum | Hormon Seviyeleri |
|---|---|---|
| 1. Evre | Fazla çalışan tiroit (Hipertiroidi) | TSH düşük; T3 ve T4 yüksek |
| 2. Evre | Normal çalışan tiroit (Ötiroidi) | Hormon düzeyleri normale döner |
| 3. Evre | Az çalışan tiroit (Hipotiroidi) | TSH yüksek; T3 ve T4 düşük |
| 4. Evre | İyileşme dönemi | Hormon üretimi normale döner |
Ağrısız ve Doğum Sonrası Tiroit İltihabı
Ağrısız (sessiz) tiroidit, ağrılı tür ile benzerlik gösterse de boyun ağrısı görülmez ve sedimantasyon hızı normaldir. Vücut savunma sisteminin oluşturduğu tiroit antikorları (Anti-TPO) genellikle yüksek bulunur. Doğum sonrası tiroit iltihabı ise yeni doğum yapmış kadınlarda görülen, ağrısız tiroiditin özel bir formudur.
3. Kronik (Müzmin) Tiroit İltihabı
Müzmin tiroit iltihapları tıp dilinde Hashimoto hastalığı ve Riedel tiroiditi olarak ikiye ayrılır.
Hashimoto Hastalığı
Savunma sisteminin tiroidi yabancı algılayıp antikor üretmesiyle gelişir. Hastaların büyük kısmında tiroit normal çalışsa da zamanla az çalışan tiroit (hipotiroidi) tablosu gelişebilir. Nadiren hashitoksikoz denilen fazla çalışma durumu da görülebilir. Tanıda Anti-TPO ve Anti-Tg antikorlarının yüksekliği ile ultrason bulguları esastır.
Tedavi Yaklaşımı:
- Klinik bulgusu olmayan ve testleri normal sınıra yakın hastalar izlenir.
- TSH yüksekliği veya belirgin hipotiroidi varsa tiroit hormonu içeren ilaçlar reçete edilir.
- Kanser şüphesi, bası bulguları veya estetik kaygılar varsa cerrahi düşünülür.
Riedel Hastalığı
Çok ender görülen bu hastalıkta tiroit bezi oldukça sert ve küçüktür. İltihap çevre dokulara yayılarak bası bulgularına neden olabilir ve bu durum anaplastik tiroit kanseri ile karışabilir. Kesin tanı için ince iğne biyopsisi veya cerrahi biyopsi gereklidir. Tedavide hipotiroidi varsa ilaç desteği, ciddi bası durumlarında ise rahatlatıcı cerrahi girişimler uygulanır.
