TIBBİ BİYOKİMYA LABORATUVARI HEMATOLOJİ BİRİMİ

Hastane Laboratuvar Organizasyonu ve İşleyiş Prensipleri

Hastanelerde laboratuvar organizasyonları, tüm biyolojik örneklerin test edilmesi ve raporlanmasından sorumlu olan kritik birimlerdir. Günümüzde laboratuvar çalışmalarının temel hedefi, test isteminin yapılmasından sonuçların iletilmesine kadar geçen süreyi minimize etmektir. Toplam sürenin %55-60'lık kısmını oluşturan preanalitik evre, Laboratuvar İnformasyon Sistemi (LİS) ve Hastane Otomasyon Sistemleri (HOS) sayesinde ideal zamanlara çekilmiştir.

Laboratuvar Akreditasyonu ve Kalite Standartları

Laboratuvar akreditasyonu, bir laboratuvarın teknik yetkinliğinin uluslararası kabul görmüş kriterlere göre resmen tanınmasıdır. Bu kapsamda ISO 15189 ve ISO 17025 standartları, akreditasyon için gerekli genel şartları belirler. Kurumumuzda ISO 9001:2000 Toplam Kalite Yönetimi sisteminin kurulmasıyla birlikte, laboratuvar yönetim ve organizasyon süreçleri bu standartlar doğrultusunda revize edilmiştir.

Laboratuvar Hizmetlerinde Karşılaşılan Sorunlar ve Çözümler

Laboratuvar süreçlerinde yaşanan aksaklıkların büyük bir kısmı iletişim eksikliği ve işleyişin tam olarak bilinmemesinden kaynaklanmaktadır. En sık karşılaşılan sorunlar şunlardır:

• Yanlış örnek kabı seçimi ve yetersiz örnek alımı
• Test öncesi hazırlık kurallarına (açlık vb.) uyulmaması
• Kan transferlerinin laboratuvara geç yapılması
• Eksik test girişi ve sonuçların kaybolması

Bu rehber; klinisyenler ve hastane çalışanları ile işleyişi paylaşmak, hataları minimize etmek ve LİS/HOS süreçleri, analitik kalite çalışmaları, numune kabul kriterleri ve panik değerler hakkında bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır.

Hematoloji Testleri Öncesinde Dikkat Edilmesi Gerekenler

Test sonuçlarının doğruluğu için hastaların belirli kurallara uyması hayati önem taşır. Biyolojik ritim, egzersiz ve beslenme alışkanlıkları sonuçları doğrudan etkilemektedir.

• Zamanlama: Laboratuvar tetkikleri için genellikle sabah kan verilmesi önerilir.
• Fiziksel Aktivite: Ağır egzersizden kaçınılmalı, kan vermeden önce en az 30 dakika dinlenilmelidir.
• Açlık Durumu: Testler için 10-12 saatlik açlık gereklidir. Saat 21:00'den sonra su hariç gıda tüketimi durdurulmalıdır.
• Madde Kullanımı: Kan verme sürecine kadar sigara, çay ve kahve tüketilmemelidir.
• İlaç Kullanımı: Düzenli kullanılan ilaçlar hakkında doktora bilgi verilmeli, aksi belirtilmedikçe ilaç düzeni bozulmamalıdır.

Laboratuvar İşleyişi ve Test Giriş Süreçleri

Tetkik Girişleri ve Kayıt

Poliklinik, servis ve acil servislerde test girişleri HOS üzerinden "tetkik" menüsü aracılığıyla yapılır. Barkodlama işlemi örnek alma birimlerinde gerçekleştirilir.

Önemli Uyarı: Tetkik girişleri onaylandıktan sonra sisteme yeni test eklenmemelidir; çünkü LİS onay sonrası eklenen testleri görmez. Yeni bir istem için tekrar HOS girişi ve LİS kaydı yapılması zorunludur.

Numune Alımı ve Transferi

• Poliklinik: Kan alma işlemi hemşireler tarafından yapılır. Bebek kan alma işlemleri ise Çocuk Sağlığı polikliniğinde doktorlarca gerçekleştirilir.
• Servis ve Acil: Örnekler ilgili birimde alınır ve pnömatik sistem veya posta yoluyla laboratuvara iletilir.
• Damar Yolu: Kateteri olan hastalarda diğer kol tercih edilmelidir. Heparinize kateterlerden koagülasyon testi için kan alınmamalıdır.

Kalite Güvenliği ve Klinik Uyumluluk

Laboratuvarımızda sonuçların doğruluğu için çift aşamalı kontrol mekanizması uygulanır:

1. İç Kalite Kontrol: Her gün iki seviyeli (Normal ve Düşük) örneklerle performans denetimi yapılır.
2. Dış Kalite Kontrol: RIQAS, ONEWORLD, LABQUALITY, UKNEQAS ve SEROCON gibi uluslararası programlar aracılığıyla dünya standartlarında denetim sağlanır.

Klinik tablo ile uyumsuz sonuçlarda laboratuvarla iletişime geçilmelidir. Numuneler; tam kan sayımı için 24 saat, koagülasyon testleri için ise gün boyu saklanarak gerektiğinde tekrar çalışılabilmektedir.

Numune Hazırlama ve Saklama Teknikleri

Venöz Kan Alımı Kuralları

• İğne ucu mümkün olduğunca geniş seçilmelidir.
• Turnike kolda 30 saniyeden fazla tutulmamalıdır.
• Enjektörle alımlarda kanın tüpe kuvvetli aspirasyonundan (hemoliz riski) kaçınılmalıdır.
• Mavi Kapaklı Tüpler: Sodyum sitratlı tüpler işaretli çizgiye kadar doldurulmalı ve 8-10 kez yavaşça altüst edilmelidir.
• Beyaz Kapaklı Tüpler: Hirudinli tüplerde hemolizli örnekler kesinlikle kabul edilmez. Koagülasyon testleri için plazma 20-25°C'de 4 saat stabildir.

Genel Koruma Prensipleri

1. Kan alındıktan sonra pıhtılaşma için oda ısısında 20-25 dakika bekletilmelidir.
2. Numuneler doğrudan güneş ışığından korunmalıdır.
3. Antibiyotik tedavisi varsa, numune yeni doz verilmeden hemen önce alınmalıdır.
4. Örneklerin (EDTA, Sitrat, Hirudin) uzun süre bekletilmesi; elektrolit konsantrasyonu ve enzim aktivitesi gibi parametrelerde bozulmalara yol açar.