Suçluluk Psikolojisinde Bir Etken: Günahlarımın Cezasını Çekiyorum

Travma Sonrası Suçluluk Psikolojisi ve İnanç İlişkisi

İnsanlar, yaşadıkları felaketlerin nedenlerini bazen dini inançlarının etkisiyle geçmişte işledikleri kötü amellere dayandırabilirler. Mağdur, yaşadığı travmaya bu pencereden baktığında, normalde unuttuğu birçok davranışını hatırlamaya başlar. Bu süreçte kişi, başına gelen olumsuzlukların kaynağını kendi geçmiş hatalarında arama eğilimi gösterir.

Düşüncelerin Cezalandırıldığı İnancı

Mağdurun felaketi travmayla bağdaştırmasının bir diğer önemli gerekçesi, geçmişteki olumsuz düşüncelerin bugünkü yaşantıyı şekillendirdiği fikridir. Birçok kişinin aklına istemsiz dini düşünceler gelebileceği gerçeği bilinse de, mağdur bu durumu görmezden gelebilir. Sonuç olarak, elinde olmayan bu düşünceler nedeniyle cezalandırıldığına dair güçlü bir inanç geliştirir.

Aile Ortamı ve "Ektiğini Biçme" Öğretisi

Kişinin yetiştiği aile ortamı, travma sonrası tepkilerini doğrudan etkiler. Özellikle aşağıdaki özelliklere sahip ortamlarda büyüyen bireyler, trajedileri hak ettiklerine inanırlar:

• "Herkes ektiğini biçer" düşüncesinin sıkça vurgulanması,
• En ufak bir kural ihlalinin dahi cezalandırılması,
• Somut bir suç olmasa bile kişinin kendini itham etme eğilimi.

Kaygı Bozuklukları ve Gelecek Korkusu

Olanlardan kendini sorumlu tutma düşüncesi, bireyde genelleşmiş anksiyeteye yol açabilir. Kişi, başına kötü bir şey geleceğine dair o kadar yoğun bir kaygı yaşar ki, bu durum hayatın birçok alanında kaçınma davranışlarına sebep olur. Travmatik yaşantı sonrası iç hesaplaşma yapan birey, artık sürekli yeni olumsuzlukların hedefi olacağına inanmaya başlar.

Kontrol Yanılsaması ve Varoluşsal Sarsıntı

Travma sonrası ortaya çıkan en belirgin düşüncelerden biri, kişinin kendi geleceği ve kaderi üzerinde mutlak kontrolü olduğu varsayımıdır. Çocukluğundan itibaren bu düşünceyle büyüyen birey, travma anında temel varoluşsal inançlarının tersyüz olduğunu görür. Kişinin "başıma kötü bir şey gelmez" inancı ne kadar güçlüyse, yaşadığı şok ve sarsıntı da o derece şiddetli olur.

İnsan Eliyle Gerçekleşen Travmalar

İnsan eliyle gerçekleştirilen ve maksatlı olduğu düşünülen travmaların etkisi çok daha yıkıcıdır. Özellikle kötülük yapan kişinin tanıdık ve güvenilir biri olması durumunda, mağdurun tepkileri en üst seviyeye ulaşır. Bu yıkım süreci, bireyde hiç kimseye güvenmemesi gerektiğine dair köklü bir kabulün oluşmasına neden olur.

Ercüment Doğan, Ph.D.
Klinik Psikolog