Şizofreni Ne demektir ? Belirtileri Nelerdir ?

Şizofreni: Gerçeklik Algısının Ötesinde Bir Yolculuk

Her bireyin dünyayı algılayış biçimi farklı olsa da, bazı kişiler gerçekliği diğerlerinden oldukça farklı deneyimler. Kimsenin görmediği kişileri görmek, yoğun kokular hissetmek veya görünmez düşmanların varlığına inanmak gibi durumlar, toplumda genellikle yanlış yorumlanmaktadır. Bu durumlar, sanılanın aksine mistik olaylar değil, şizofreni spektrumunda yer alan ciddi bir psikolojik bozukluğun yansımalarıdır.

Şizofreniyi anlamak için sadece teorik bilgilere değil, bu tanıyı almış bireylerin yaşantılarına da bakmak gerekir. Bu karmaşık bozukluk; duygu, düşünce ve davranış süreçlerinin bozulması, mantık çerçevesinden kopuş ve hatalı algılama süreçleriyle karakterize edilir.

Şizofreni Vakalarından Kesitler

Şizofreni tanısı almış iki farklı bireyin yaşadıkları, hastalığın çeşitliliğini gözler önüne sermektedir:

• Bayan A.: Solunumu yoluyla başkalarının davranışlarını kontrol edebildiğine ve zihninin okunduğuna inanmaktadır. Sürekli izlendiği hissine kapılan Bayan A., anlamsız cümleleri tekrar etmekte ve kendisini öldüreceğini söyleyen sesler duyduğunu belirtmektedir.
• Bay D.: 24 yaşında, üniversiteyi bırakmış bir bireydir. Odasındaki tüm eşyaları ve kendisini siyah-beyaza boyadığı için hastaneye yatırılmıştır. Amerika’daki ırkçılık sorununu çözeceğine inanan Bay D., kendisine sürekli direktifler veren bir erkek sesiyle konuşmaktadır.

Şizofreni Belirtileri Nelerdir?

Şizofreni belirtileri oldukça geniş bir yelpazeye yayılsa da klinik olarak belirli kategoriler altında incelenir. Yaklaşık 30 yıl önce geliştirilen sınıflandırmaya göre belirtiler; pozitif, negatif, dağınık ve devinim belirtileri olarak gruplandırılır.

1. Pozitif Belirtiler

Normal davranış dağarcığında bulunmayan, sonradan eklenen aşırılıkları ifade eder. İki ana başlıkta incelenir:

• Sanrılar (Delüzyonlar): Düşünce bozukluklarıdır. Şizofreni vakalarının %65'inde görülür. Takip edilme, düşünce sokma (zihne dışarıdan fikir yerleştirilmesi), düşünce yayma (zihnin okunması) ve grandiyöz (büyüklenmecilik) sanrıları en yaygın olanlarıdır.
• Varsanılar (Halüsinasyonlar): Herhangi bir dış uyarıcı olmadan yaşanan duyu deneyimleridir. Tartışan sesler duymak veya kendi düşüncelerinin sesli bir şekilde dışarıdan geldiğini işitmek bu kapsama girer.

2. Negatif Belirtiler

Normalde olması gereken davranışların eksikliğini ifade eder. Bu belirtiler kişinin sosyal ve işlevsel hayatını doğrudan etkiler:

• İstemsizlik: Günlük rutinleri sürdürmede yetersizlik.
• Asosyallik ve Anhedoni: Sosyal geri çekilme ve haz alma duygusunda azalma.
• Künt Duygulanım: Donuk yüz ifadeleri ve duygusal dışavurum eksikliği.
• Aloji: Konuşma miktarının belirgin şekilde azalması.

3. Dağınık ve Devinim Belirtileri

Zihinsel organizasyonun ve fiziksel hareketlerin bozulması durumudur:

• Dağınık Konuşma: Düşüncelerin ifade edilişindeki bozulmadır. Örneğin, maruldan bahsederken konuyu aniden "ölü panterlere" getirmek bu dağınıklığın bir göstergesidir.
• Dağınık Davranışlar: Çocuksu hareketler veya sürekli çöp toplama gibi anlamsız eylemleri kapsar.
• Devinim (Psikomotor) Belirtileri: Katatoni (olağan dışı el-kol hareketleri ve mimikler) ve katatonik hareketsizlik (uzun süre aynı pozisyonda kalma) en belirgin özelliklerdir.

DSM-5 Şizofreni Tanı Kriterleri

Modern psikiyatride şizofreni tanısı konulabilmesi için DSM-5 kriterlerine göre, aşağıdaki belirtilerden en az ikisinin bir ay boyunca (tedaviyle daha kısa olabilir) görülmesi gerekir. Bu belirtilerden en az birinin ilk üç maddeden biri olması şarttır:

Önemli Not: Tanı konulabilmesi için işlevsellik düzeyinin bozukluk öncesine göre düşmesi ve belirtilerin toplamda en az 6 ay sürmesi gerekmektedir.

Toplumsal Algı ve Sonuç

Geçmişte şizofreni hastalarına "cadı" muamelesi yapılmış, cin çarpması veya büyü gibi gerçek dışı nedenlerle yaftalanmışlardır. Günümüzde bu yanlış inanışların önüne geçmek ve hastalığın bilimsel temellerini anlatmak büyük önem taşımaktadır. Şizofreni, doğru tanı ve uzman desteği gerektiren klinik bir tablodur. Eğer bu belirtilerden birini kendinizde veya yakınınızda gözlemliyorsanız, vakit kaybetmeden bir psikiyatriste başvurmalısınız.

Kaynakça:

• Kring, A.M., Johnson, S. L., Davison, G., Neale, J. (2015). Anormal Psikoloji. (M. Şahin, Çev.). Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık.
• Ünal, S. (2003). Şizofrenide bilişsel işlev bozuklukları ve belirti oluşumu ile ilişkisi. Anadolu Psikiyatri Dergisi. 4, s.46-53.
• Çakır, S. (2008). Şizofreni ve Kognitif Bozukluklar. Klinik Psikiyatri, 11(1). s.9-16.