Saldırganlık
- Saldırganlık, çocukların çevresindeki yetişkinleri, akranlarını ve medya figürlerini taklit etmesiyle kazanılan, öğrenilen bir davranış biçimidir.
- Sosyal psikolojide saldırganlık, birine zarar verme amacı taşıyan düşmanca eylemler veya bir hedefe ulaşmak için kullanılan araçsal yöntemler olarak ikiye ayrılır.
- Yaş ilerledikçe fiziksel saldırganlık yerini sözel tepkilere bırakırken; erkek çocuklarda fiziksel, kız çocuklarda ise genellikle sözel saldırganlık eğilimi daha baskın görülür.
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Çocuklarda Saldırganlık Davranışının Temelleri
Saldırganlık davranışı, bireyin gelişim sürecinde pekiştirme, cezalandırma ve taklit etme yollarıyla kazandığı karmaşık bir olgudur. Çocukluk döneminde bu davranışların kökenini anlamak, çocuğun sosyal gelişim basamaklarını doğru analiz etmek adına kritik öneme sahiptir. Uzmanlar, saldırganlığın öğrenilen bir davranış biçimi olduğunu ve çevresel faktörlerle şekillendiğini vurgulamaktadır.
Sosyal Psikoloji Açısından Saldırganlık Türleri
Sosyal psikoloji literatüründe saldırganlık, sergilenme amacına göre iki ana başlık altında incelenmektedir. Çocuklardaki davranış bozukluklarını değerlendirirken bu iki ayrımın yapılması, davranışın altındaki niyetin anlaşılmasını sağlar:
- Düşmanca (Hostil) Saldırganlık: Diğer bireyleri incitmek ve onlar üzerinde üstünlük kurmak amacıyla yapılan eylemlerdir. Bir çocuğun arkadaşından intikam almak için ona vurması bu kategoriye girer.
- Araçsal Saldırganlık: Belirli bir amaca ulaşmak için başvurulan yoldur. Burada temel niyet zarar vermek değil, bir nesneye ulaşmaktır. Örneğin; bir çocuğun oyuncağı almak isterken arkadaşını yanlışlıkla yere düşürmesi, bilerek yapılmadığı için araçsal bir eylemdir.
Yaş Gruplarına Göre Saldırganlık Gelişimi
Çocuklarda saldırganlık, yaşa ve gelişim evresine göre farklı formlarda karşımıza çıkar. Bebeklik döneminde gerçek anlamda bir saldırganlıktan söz edilemezken, ilerleyen yaşlarda bu durum sosyal gelişimin bir basamağı olarak kabul edilir.
| Yaş Aralığı | Davranış Özellikleri |
|---|---|
| 1 Yaş Civarı | Oyuncakları diğer çocukların elinden çekip alma (Araçsal yaklaşım). |
| 2 - 4 Yaş Arası | Saldırgan davranışlarda önce belirgin bir artış, ardından azalma görülür. |
| 3 Yaş ve Sonrası | Vurma ve tepinme gibi fiziksel eylemler azalırken, sözel hakaretler artış gösterir. |
Bireysel Farklılıklar ve Cinsiyet Faktörü
Saldırganlık eğilimlerinde çocuklar arasında ciddi bireysel farklılıklar bulunmaktadır. Yapılan araştırmalar, cinsiyetin saldırganlık türü üzerinde etkili olduğunu göstermektedir. Genellikle erkek çocukların kızlara oranla daha fazla fiziksel tepki verdiği, kız çocuklarının ise daha çok sözel saldırganlık yöntemlerini tercih ettiği gözlemlenmiştir. Ayrıca bu öfke ve saldırganlık eylemleri, yetişkinlerden ziyade çoğunlukla kardeşlere ve yaşıtlara yönelmektedir.
Saldırganlığın Bulaşıcı Doğası ve Taklit Etme
Okul öncesi dönemdeki çocuklar, çevrelerindeki modelleri yakından takip ederek onları taklit ederler. Bu bağlamda saldırganlığın bir anlamda "bulaşıcı" olduğu söylenebilir. Çocuklar, çevrelerindeki saldırgan davranışları şu kaynaklardan öğrenmektedir:
- Yetişkinlerin davranış modelleri,
- Akran grupları ve diğer çocuklar,
- Televizyondaki saldırgan karakterler.
Kaynak: Artan, İsmihan; Bayhan, Pınar (2004) Çocuk Gelişimi ve Eğitimi, Ankara.
