Protez Göz
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Protez Göz (Takma Göz) Nedir?
Protez göz, doğuştan gözü olmayan veya çeşitli nedenlerle gözü cerrahi olarak alınmış hastalara kozmetik amaçla uygulanan yapay bir protezdir. Bu uygulama, hastanın estetik görünümünü iyileştirmeyi hedefler; ancak protezlerin herhangi bir görme fonksiyonu bulunmamaktadır. Uzman bir göz doktoru kontrolünde gerçekleştirilen bu süreç, hastanın özgüvenini ve yaşam kalitesini artırmak için kritik bir öneme sahiptir.
Protez Göz Takılmasının Aşamaları Nelerdir?
Protez göz uygulaması, titizlikle yönetilmesi gereken aşamalı bir süreçtir. İlk olarak, göz yuvasının proteze uygun hale getirilmesi için cerrahi müdahale ile göz yerine bir bilye (sfer) yerleştirilir. Bu bilye, hacim kaybını önlemek ve proteze zemin hazırlamak için gereklidir.
İyileşme sürecinin ardından, yaklaşık birkaç hafta sonra göz yuvasının hassas kalıbı alınarak kişiye özel protez hazırlanır. Hazırlanan protez göz yuvasına yerleştirildikten sonra, duruşuna ve estetiğine göre son rötuşlar yapılarak uygulama tamamlanır. Kalıp alındıktan sonra protezin hazır hale gelmesi genellikle birkaç gün sürer; ancak ideal sonuca ulaşmak için birkaç randevu gerekebilir.
Göz Alınmadan Protez Uygulanabilir mi?
Bazı özel durumlarda, gözün cerrahi olarak alınmasına gerek kalmadan da protez uygulanabilmektedir. Özellikle normalden küçük olan (fitizik) gözlerde, protez kişinin kendi gözünün üzerine yerleştirilebilir. Bu yöntemin uygunluğu, kapsamlı bir göz muayenesi sonucunda uzman doktor tarafından belirlenmelidir.
Doğuştan Göz Eksikliğinde Protez Kullanımı
Doğuştan gözün olmaması veya gözün çok küçük olması (görme fonksiyonu yoksa), protez kullanımını zorunlu kılan durumlardır. Göz hacmi eksik olduğunda, yüz kemiklerinin gelişimi geri kalabilir ve asimetri oluşabilir. Bu nedenle, bu hastalara zaman kaybetmeden protez takılmalı ve gelişim sürecine paralel olarak protezler düzenli aralıklarla daha büyükleriyle değiştirilmelidir.
Gözlerin Cerrahi Olarak Alınma Nedenleri
Gözün cerrahi müdahale ile alınmasını gerektiren başlıca tıbbi durumlar şunlardır:
- Kazalar: Kimyasal, ısı kaynaklı veya mekanik travmalar.
- Hastalıklar: Ağır enfeksiyonlar ve göz içi kanserler.
- Diğer Durumlar: Doğuumsal bozukluklar ve görme yetisini kaybetmiş, şiddetli ağrıya neden olan göz tansiyonu olguları.
Göz Alınma Operasyonu Çeşitleri
Gözün alınması sürecinde uygulanan üç temel cerrahi yöntem bulunmaktadır:
| Yöntem | Uygulama Detayı |
|---|---|
| Eviserasyon | Gözün beyaz kılıfı bırakılarak sadece iç kısmının boşaltılması ve bilye yerleştirilmesi. |
| Enükleasyon | Göz küresinin beyaz kılıfı ile komple çıkarılması; kasların bilyeye dikilerek hareketin sağlanması. |
| Ekzanterasyon | Göz küresi, kapaklar ve çevre dokuların (kaş-yanak arası) tamamının alınması (Genellikle tümörlerde). |
Göz Yuvasına Yerleştirilen Bilyelerin Özellikleri
Göz alındıktan sonra oluşan hacim kaybını telafi etmek için yerleştirilen bilyeler, protezin başarısında kilit rol oynar. Bu bilyeler silikon, plastik, akrilik veya vücutla bütünleşebilen poröz maddelerden üretilir. Günümüzde, damar ve doku gelişimine izin veren poröz (delikli) yapıdaki bilyeler daha çok tercih edilmektedir.
Bu modern bilyelerin avantajları şunlardır:
- Hafif oldukları için zamanla aşağı doğru çökme yapmazlar.
- Doku bütünleşmesi sayesinde daha iyi bir protez hareketi sağlarlar.
- Kozmetik açıdan çok daha doğal bir sonuç verirler.
Kişiye Özel Protez Gözün Avantajları
Protezin kişinin göz yuvası kalıbına ve diğer gözünün rengine uygun olarak üretilmesi, hem sağlık hem de estetik açıdan en doğru yaklaşımdır. Hazır protezlerin aksine, kişiye özel hazırlanan akrilik protezler şu avantajları sunar:
- Diğer gözle tam renk ve form uyumu sağlar.
- Göz kapaklarının yapısına uygun olduğu için ağrı ve rahatsızlık hissi yaratmaz.
- Çapaklanma ve alerji riski daha düşüktür.
- Kırılmaya karşı dayanıklıdır ve kullanım ömrü daha uzundur.
Uygun olmayan protez kullanımı; alt kapakta şekil bozukluğuna (ektropion), üst kapak düşüklüğüne veya göz yuvasının zamanla daralmasına neden olabilir.
Hareketli Göz Protezleri ve Peg (Vida) Uygulaması
Protezin hareket kabiliyeti; göz kaslarının durumuna, bilyenin özelliklerine ve protezin kişiye özel yapılmasına bağlıdır. Daha yüksek hareketlilik için vücutla bütünleşen bilyelere, ameliyattan yaklaşık 6 ay sonra peg (vida) takılabilir. Peg sayesinde bilyenin hareketleri doğrudan proteze iletilir.
Peg uygulaması hakkında bilinmesi gerekenler:
- Sadece hidroksiapatit veya biyoseramik gibi poröz bilyelere uygulanabilir.
- İkinci bir cerrahi işlem ve ek maliyet gerektirir.
- Enfeksiyon veya bilyede açılma gibi riskler nedeniyle doktor ve hasta ortak karar vermelidir.
Protez Göz Kullanımı ve Bakım Rehberi
Protez gözün günlük olarak çıkarılması önerilmez; çünkü bu durum göz yuvasında daralmaya yol açabilir. Protez, gece de dahil olmak üzere sürekli takılı kalmalıdır.
Protez Nasıl Takılır ve Çıkarılır?
- Hijyen: Ellerinizi parfümsüz sabunla yıkayın ve pamukçuk bırakmayan havluyla kurulayın.
- Takma: Alt kapağı aşağı çekin, protezin üst kısmını yuvaya yerleştirin ve kapağı yavaşça bırakın.
- Çıkarma: Alt kapağı nazikçe aşağı çekin, işaret parmağınızla protezin alt kenarını hafifçe iterek dışarı kaydırın.
Kullanım Püf Noktaları
- Temizlik için alkol veya kimyasal kullanmayın; bebe şampuanı veya kaynatılmış tuzlu su yeterlidir.
- Göz kuruluğunu önlemek için suni gözyaşı damlaları kullanın.
- Diğer gözü korumak amacıyla polikarbonat (kırılmaz) camlı gözlük tercih edin.
- Aşırı çapaklanma durumunda mutlaka uzman bir göz doktoruna başvurun.
Doç. Dr. Ümit Beden
Göz Hastalıkları Uzmanı
Oküloplastik ve Orbital Cerrahi
