Polikistik over sendromu (PKOS)

26 Eylül 2025217 görüntülenme

Polikistik over sendromu (PKOS) tüm kadınların %5-10’nu etkileyen bir hastalıktır (9, 68). Kronik anovulasyon, oligo-amenore ve hiperandrojenemi PKOS’ un ana belirtileridir (47, 77). PKOS, diabetes mellitus (81, 87) ve koroner arter hastalığı (8, 104, 108, 118) için bir risk faktörü olarak benimsenmektedir. Bunun nedeni, PKOS’ un insülin direnci (IR), obezite, dislipidemi ve hipertansiyon gibi belirtilerle yakından ilgili olmasıdır. Yukarıda sayılan risk faktörleri ile TNFα, IL-6 ve IL-10 plazma düzeyleri ve bu sitokinleri kodlayan genlerin polimorfik varyantları arasında bir ilişki söz konusudur (26, 67, 103). TNFα, IL-6 ve IL-10 ateroskleroz, koroner arter hastalığı, osteoporoz, pree-klampsi, DM ve otoimmün bozukluklar gibi birçok hastalığın etiyopatogenezinde önemli rol oynamaktadır (43, 44, 57, 101). Pro-inflamatuar etkili TNFα (69) ve IL-6 (45, 114), ve anti-inflamatuar etkili IL-10 (111) sitokinlerinin plazma düzeyleri, bu sitokinlerin üretiminden sorumlu olan genlerin promotör bölgelerindeki tek nükleotid polimorfizmi ile yakından ilgili olduğu öne sürülmektedir. Bununla birlikte bu hipotezi desteklemeyen çalışmalara da rastlanılmaktadır (86, 100, 112). Yapmış olduğumuz literatür taramasında PKOS’ lu kadınlarda TNFα (-308), ve IL-6 (-174) gen polimorfizmi ile ilgili az sayıda araştırmalar yapılmış olmasına rağmen, bu sonuçlar oldukça karmaşıktır (32, 80, 116). PKOS’ lu kadınlarda IL-10 (-1082) gen polimorfizmi ile ilgili bir çalışmaya ise rastlamadık. Bu bilgilerin ışığında, çalışmamızım ilk amacı, TNFα (-308 G/A), IL-6 (-174 G/C) ve IL-10 (-1082 G/A) gen polimorfizmleri ile PKOS arasındaki ilişkiyi incelemektir. İkinci amacımız ise genotipler ile hastalığın bazı klinik ve laboratuar belirtileri arasında bir bağlantı olup olmadığını araştırmaktır.

Yapay Zeka ile geliştirilmiş versiyon

İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir

Polikistik Over Sendromu (PKOS) Nedir?

Polikistik Over Sendromu (PKOS), doğurganlık çağındaki kadınların %6.5 ile %20'sini etkileyen, multisistemik, reprodüktif ve metabolik bir bozukluktur. Günümüzde kadın infertilitesinin en yaygın nedenlerinden biri olarak kabul edilen bu sendrom; insülin direnci, obezite, Tip II Diyabet ve kardiyovasküler hastalıklar gibi uzun dönemli sağlık risklerini beraberinde getirmektedir.

PKOS Tanı Kriterleri ve Prevalans

PKOS tanısında kullanılan kriterler zamanla evrilmiştir. 1990 NIH kriterlerine göre prevalans %6.5-8 iken, 2003 Rotterdam kriterleri ile bu oran 2-3 kat daha yüksek saptanmaktadır.

Rotterdam 2003 Tanı Kriterleri

Aşağıdaki üç kriterden en az ikisinin varlığı (diğer etiyolojik nedenler dışlandıktan sonra) PKOS tanısı için yeterlidir:

Oligo-anovulasyon (seyrek veya hiç yumurtlama olmaması).
Hiperandrojenizm (klinik veya biyokimyasal belirtiler).
Polikistik over yapısı (ultrasonda 10'dan fazla folikül izlenmesi).

Klinik Belirtiler ve Bulgular

PKOS kliniği genellikle ergenlik döneminde başlayan adet düzensizlikleri ile kendini gösterir. Hastalığın en belirgin klinik yansımaları şunlardır:

Hirsutizm: Yüz, çene ve göğüs gibi bölgelerde erkek tipi tüylenme. Bu durum Ferriman-Gallwey (FG) skoru (≥ 6) ile değerlendirilir.
Menstrüel Düzensizlikler: Oligomenore (seyrek adet), amenore (adet yokluğu) veya disfonksiyonel kanamalar.
İnfertilite: Kronik anovulasyona bağlı gelişen kısırlık.
Dermatolojik Bulgular: Akne, ciltte yağlanma ve insülin direncinin bir göstergesi olan Akantozis Nigrikans (koyu, kadifemsi plaklar).
Obezite: Hastaların %40-60'ında, özellikle bel/kalça oranının arttığı santral obezite görülür.

Laboratuvar ve Biyokimyasal Parametreler

PKOS tanısında tek bir test yeterli olmamakla birlikte, aşağıdaki laboratuvar bulguları tanıya yardımcı olur:

Parametre	PKOS'taki Durumu
LH / FSH Oranı	Genellikle 2:1'den büyüktür
Testosteron	Total veya serbest düzeyler artmıştır
İnsülin / Glikoz	İnsülin direnci ve yüksek glikoz seviyeleri yaygındır
Lipid Profili	LDL ve Trigliserit artmış, HDL azalmıştır
SHBG	Azalmış seviyeler (serbest testosteronu artırır)

Uzun Dönem Sağlık Riskleri

PKOS sadece bir üreme sorunu değil, aynı zamanda ciddi bir halk sağlığı problemidir. Hastalarda şu riskler artış gösterir:

Tip II Diyabet: PKOS'lu kadınlarda genel popülasyona göre risk 3 kat daha fazladır.
Kardiyovasküler Hastalıklar: Hipertansiyon, dislipidemi ve ateroskleroz riski yüksektir.
Kanser Riski: Karşılanmamış östrojen etkisi nedeniyle endometrium kanseri riski artabilir.

Etiyopatogenez ve Genetik Faktörler

PKOS'un kesin nedeni bilinmemekle birlikte, genetik ve çevresel faktörlerin etkileşimiyle ortaya çıkan poligenik bir bozukluktur.

İnsülin Direnci ve Sitokinler

İnsülin direnci, overlerde androjen sentezini artırarak kist oluşumunu ve infertiliteyi tetikler. Son yıllarda yapılan araştırmalar, TNFα, IL-6 ve IL-10 gibi sitokinlerin PKOS gelişimindeki rolüne odaklanmıştır.

IL-6 (-174 G/C) Polimorfizmi: Araştırmalar, G alleli taşıyan bireylerde glikoz, HOMA (insülin direnci) ve LDL değerlerinin daha yüksek olduğunu göstermektedir.
TNFα (-308 G/A): Bu gen bölgesindeki değişikliklerin PKOS gelişimi için doğrudan bir risk faktörü oluşturmadığı, ancak metabolik süreçleri etkileyebileceği düşünülmektedir.

Sonuç ve Öneriler

PKOS, yaşam boyu takip gerektiren kompleks bir sendromdur. Özellikle insülin direnci olan hastalarda yaşam tarzı değişiklikleri ve kilo kaybı, semptomların iyileşmesinde ve spontan gebelik şansının artmasında kritik rol oynar. Genetik çalışmalar, gelecekte kişiye özel tedavi yaklaşımlarının geliştirilmesine ışık tutmaktadır.