OTOİMMÜN TİROİD HASTALIKLARI: SIK SORULAN SORULAR VE BİLİMSEL ARKA PLAN
OTOİMMÜN TİROİD HASTALIKLARI: SIK SORULAN SORULAR VE BİLİMSEL ARKA PLAN
Sık Sorulan Sorular
Soru: Otoimmün tiroid hastalığı nedir?
Cevap: Otoimmün tiroid hastalığı, bağışıklık sisteminin tiroid bezini yabancı olarak algılayıp ona saldırması sonucu ortaya çıkar. En sık görüleni Hashimoto tiroiditi’dir. Bu durum tiroid bezinin iltihaplanmasına ve zamanla hormon üretiminin azalmasına yol açar.
Soru: Hangi belirtiler görülür?
Cevap: Yorgunluk, kilo alma, üşüme, kabızlık, ciltte kuruluk, saç dökülmesi, konsantrasyon güçlüğü, depresyon ve adet düzensizlikleri en sık görülenlerdir. Bazı hastalarda hiçbir belirti olmayabilir.
Soru: Tanı nasıl konur?
Cevap: Kan testlerinde tiroid hormonları (TSH, serbest T4, serbest T3) ve tiroid antikorları (anti-TPO, anti-Tg) ölçülür. Ultrasonografi ile tiroid bezinin yapısı değerlendirilir.
Soru: Otoimmün tiroid hastalığı başka hastalıklarla birlikte görülebilir mi?
Cevap: Evet. Tip 1 diyabet, çölyak hastalığı, B12 eksikliği (pernisiyöz anemi), vitiligo gibi başka otoimmün hastalıklarla birlikte olabilir.
Soru: Tedavide neler yapılır?
Cevap: Eksik olan tiroid hormonu yerine konur (levotiroksin). Bazı hastalarda vitamin D, selenyum gibi destekler önerilebilir. Tedavi kişiye özeldir ve düzenli takip gerektirir.
Soru: Hastanın kendi yapabilecekleri nelerdir?
Cevap:
Düzenli ilaç kullanımı ve kontroller
Sağlıklı, dengeli ve anti-inflamatuar beslenme (sebze, meyve, tam tahıl, az hayvansal yağ)
Gerekirse vitamin D, selenyum, B12, demir ve magnezyum düzeylerinin kontrolü ve eksikse takviye
Düzenli egzersiz ve stres yönetimi
Sigara ve aşırı alkol tüketiminden kaçınma
Kendi kendine ek takviye veya diyet değişikliği yapmadan önce mutlaka doktora danışma
Soru: Otoimmün tiroid hastalığı kalp-damar hastalığı riskini artırır mı?
Cevap: Son yıllarda yapılan büyük çalışmalar, tiroid antikorlarının (anti-TPO) pozitif olmasının kalp krizi veya inme riskini artırmadığını göstermiştir. Asıl önemli olan tiroid hormon düzeyleridir.
Soru: Glutensiz diyet, özel diyetler veya bitkisel tedaviler faydalı mı?
Cevap: Glutensiz diyetin, çölyak hastalığı olmayan Hashimoto hastalarında rutin olarak önerilmesi için yeterli kanıt yoktur. Bitkisel tedaviler ve takviyeler konusunda da bilimsel veriler sınırlıdır. Her türlü ek tedavi mutlaka doktor kontrolünde olmalıdır.
Bilimsel Merakı Olanlar ve Hastalar İçin Bilimsel Arka Plan
Otoimmün Tiroid Hastalıklarının Oluşum Mekanizması ve Antikorlar
Genetik yatkınlık: HLA, CTLA4, PTPN22 gibi genler otoimmüniteye eğilimi artırır.
Çevresel tetikleyiciler: Fazla veya az iyot, enfeksiyonlar, bazı ilaçlar, stres.
Bağışıklık sistemi: Tiroid hücrelerine karşı antikor üretir (anti-TPO, anti-Tg, TSH reseptör antikoru/TRAb, TSI).
Kronik inflamasyon: Tiroid dokusunda yıkım ve zamanla hormon üretiminde azalma olur.
Tiroidde Bilinen Başlıca Antikorlar ve Oluşum Mekanizmaları
Anti-TPO (tiroid peroksidaz antikoru): Tiroid hücrelerinin yüzeyindeki peroksidaz enzimine karşı oluşur. Hashimoto tiroiditinde en sık pozitif bulunur.
Anti-Tg (tiroglobulin antikoru): Tiroid hormonlarının öncül maddesi olan tiroglobuline karşı oluşur.
TSH Reseptör Antikoru (TRAb): TSH hormonunun tiroid hücresine bağlandığı reseptöre karşı oluşur. Bu antikorlar, tiroidi uyarıcı (stimüle edici) veya baskılayıcı (bloklayıcı) olabilir.
TSI (Thyroid Stimulating Immunoglobulin): Graves hastalığında görülen, tiroidi aşırı uyaran ve hipertiroidiye yol açan antikordur. TSI, TRAb’nin bir alt tipidir ve tiroid bezini sürekli çalıştırır.
Oluşum Mekanizması: Genetik yatkınlık ve çevresel faktörlerin etkisiyle bağışıklık sistemi tiroid dokusunu yabancı olarak algılar ve yukarıdaki antikorları üretir. Bu antikorlar tiroid hücrelerine zarar verir veya fonksiyonunu değiştirir.
Tanı Kriterleri
Klinik bulgular (yorgunluk, kilo değişimi, cilt/saç değişiklikleri)
Laboratuvar: Yüksek TSH, düşük serbest T4 (hipotiroidi), pozitif anti-TPO ve/veya anti-Tg, Graves hastalığında yüksek TSI/TRAb
Ultrason: Hipoekoik, heterojen tiroid dokusu
Gerekirse diğer otoimmün hastalıklar için ek testler
Eşlik Eden Hastalıklar
Tip 1 diyabet, çölyak, pernisiyöz anemi, vitiligo, Addison hastalığı gibi diğer otoimmün hastalıklar
Obezite, insülin direnci, metabolik sendrom ve kardiyovasküler risk artışı (özellikle tiroid hormon eksikliği varsa)
Tedavi ve Hastanın Rolü
Levotiroksin: Eksik hormonun yerine konması, dozun kişiye göre ayarlanması
Takviye ve Beslenme: Selenyum ve vitamin D eksikliği varsa takviye düşünülebilir, ancak her hastada rutin önerilmez. Demir, magnezyum ve B12 eksikliği de sık görülür.
Diyet: Anti-inflamatuar, Akdeniz tipi beslenme önerilir. Glutensiz diyet sadece çölyak hastalığı olanlarda faydalı.
Yaşam Tarzı: Düzenli egzersiz, stres yönetimi, sigara ve alkolü azaltmak, uyku düzeni
Takip: Düzenli kan testleri ve doktor kontrolü, ilaç dozunun ayarlanması
Diğer Otoimmün Tiroid Hastalıkları
Soru: Graves hastalığı nedir?
Cevap: Graves hastalığı, bağışıklık sisteminin tiroid bezini aşırı uyarmasıyla ortaya çıkan bir otoimmün hipertiroidi hastalığıdır. TSH reseptörüne karşı oluşan uyarıcı antikorlar (TSI/TRAb) tiroidin fazla hormon üretmesine neden olur. Belirtileri arasında çarpıntı, kilo kaybı, terleme, sinirlilik, gözlerde büyüme (oftalmopati) ve bazen guatr bulunur.
Soru: Hashimoto tiroiditi ile Graves hastalığı arasındaki fark nedir?
Cevap: Hashimoto tiroiditinde tiroid bezi genellikle harabiyete uğrar ve hormon üretimi azalır (hipotiroidi). Graves hastalığında ise tiroid bezi aşırı çalışır (hipertiroidi). Her ikisi de otoimmün kökenlidir, ancak antikor tipleri ve klinik seyirleri farklıdır.
Soru: Atrofik tiroidit nedir?
Cevap: Atrofik tiroidit, tiroid bezinin küçülüp fonksiyonunu kaybettiği, genellikle ileri Hashimoto tiroiditiyle ilişkili bir tablodur. Hipotiroidiye yol açar ve antikorlar genellikle pozitiftir.
Soru: Postpartum tiroidit nedir?
Cevap: Doğumdan sonraki ilk yıl içinde, bağışıklık sisteminin tiroid bezine saldırmasıyla ortaya çıkan, genellikle geçici tiroid fonksiyon bozukluğudur. Başlangıçta hipertiroidi, ardından hipotiroidi ve çoğunlukla tam iyileşme görülür.
Soru: Otoimmün tiroid hastalıklarında antikorların önemi nedir?
Cevap: Antikorlar, hastalığın tanısında ve takibinde kullanılır. Anti-TPO ve anti-Tg Hashimoto’da, TSI/TRAb ise Graves hastalığında tanı koydurucudur. Antikor düzeyleri hastalığın şiddetini ve seyrini her zaman yansıtmayabilir.
Bilimsel Güncellemeler ve Yanlış Bilinenler
Yanlış Bilinenler ve Sık Yapılan Hatalar
Tiroid antikorlarının pozitif olması, tek başına kalp-damar hastalığı riskini artırmaz. Asıl risk, tiroid hormon eksikliğiyle ilgilidir.
Selenyum ve vitamin D takviyeleri bazı hastalarda antikor düzeylerini azaltabilir, ancak klinik faydası net değildir. Takviyeler doktor önerisi olmadan kullanılmamalıdır.
Bitkisel tedaviler ve akupunktur gibi tamamlayıcı yöntemlerin etkinliği için daha fazla bilimsel kanıt gereklidir.
Glutensiz diyet, çölyak hastalığı olmayan Hashimoto hastalarında rutin önerilmez.
Otoimmün tiroid hastalığı olanlarda depresyon ve anksiyete sık görülür; psikolojik destek önemlidir.
Tiroid hastalığı olan herkesin iyot, selenyum veya vitamin D takviyesi alması gerekmez; eksiklik varsa doktor önerisiyle başlanmalıdır.
Tiroid ilaçları aç karnına, bol su ile ve diğer ilaçlardan/yiyeceklerden en az 30 dakika önce alınmalıdır.
Kendi kendine ilaç dozu değiştirmek veya tedaviyi bırakmak ciddi sağlık sorunlarına yol açabilir.
İnternetten veya çevreden duyulan her bilgi doğru değildir; mutlaka doktorunuza danışın.
Kaynaklar
Zhang H, Tong W, Zeng W, Luo H, Zhang L, Feng J, Xiao Y, Wang G. Persistent symptoms in euthyroid Hashimoto’s thyroiditis: current hypotheses and emerging management strategies. Front Endocrinol. 2025.
Mikulska AA, Karaźniewicz-Łada M, Filipowicz D, Ruchała M, Główka FK. Metabolic Characteristics of Hashimoto’s Thyroiditis Patients and the Role of Microelements and Diet in the Disease Management—An Overview. Int J Mol Sci. 2022.
Hysaj O, Efthimiou O, Collet TH, et al. Thyroid antibody status, thyroid function, and the risk of coronary heart disease and stroke: an individual participant data analysis from 14 cohorts. Eur J Endocrinol. 2025.
TEMD Tiroid Hastalıkları Kılavuzu 2025
Prof.Dr.Ş.Erol BOLU
