Obeziteye Psikiyatrik Bakış

Obezite ve Küresel Sağlık Üzerindeki Etkileri

Obezite, günümüzde küresel bir salgın haline gelmiş olup, buna bağlı hastalıklar ve ölüm oranları alarm verici düzeyde artış göstermiştir. Günümüzde önlenebilir ölüm nedenleri arasında en ön sıralarda yer alan bu durum, vücuttaki yağ miktarının sağlığı bozacak düzeyde aşırı artması anlamına gelir. Sağlıklı bir vücut yapısında yağ oranı, kadınlarda toplam ağırlığın yaklaşık %25’ini, erkeklerde ise %18’ini oluşturmaktadır.

Obezite ve Psikiyatrik İlişkiler

Obezitenin gelişiminde psikolojik faktörler oldukça kritik bir öneme sahiptir. Klinik gözlemler, obez bireylerde psikiyatrik hastalık görülme sıklığının daha yüksek olduğunu ortaya koymaktadır. Obezite ile ilişkilendirilen temel psikiyatrik tablolar şunlardır:

• Tıkınırcasına yeme bozukluğu ve madde kullanım bozuklukları
• Psikotik bozukluklar (şizofreni) ve duygu durum bozuklukları
• Anksiyete bozuklukları ve kişilik bozuklukları
• Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu (DEHB)
• Travma sonrası stres bozukluğu

Açlık ve Tokluk Mekanizması: Hormonların Rolü

Tokluk hissi, açlık ihtiyacı karşılandığında ortaya çıkan bir duygudur ve bu sinyaller beynin hipotalamus bölgesindeki gıda reseptör hücrelerinden gelir. Bu süreçte iki önemli hormon ön plana çıkmaktadır:

1. Obestatin: Midede üretilen bu yeni madde, tokluk hissi uyandırır ve insanlarda kilo verme ajanı olarak kullanılma potansiyeline sahiptir.
2. Leptin: Yağ hücreleri tarafından üretilen bu hormon, bir yağ termostatı görevi görür. Kandaki leptin seviyesi düşük olduğunda yağ tüketimi artarken, seviye yüksek olduğunda yağ tüketimi azalır.

Obezitenin Nedenleri ve Risk Faktörleri

Obezitenin yükselmesindeki ana faktörlerden biri fiziksel aktivitedeki belirgin azalmadır. Ancak gelişim süreci sadece yaşam tarzıyla sınırlı değildir. Ventro medial hipotalamusun travma, cerrahi, malignite veya enflamatuar hastalıklar sonucu hasar görmesi obeziteye yol açabilir.

Bunun yanı sıra, nadiren de olsa genetik hastalıklar ve hipotiroidi gibi nöroendokrin anormallikler de etkili olabilmektedir. Ayrıca, uzun süreli steroid ilaç kullanımı ve bazı psikotropik ajanların kullanımı kilo alımını tetikleyen unsurlar arasındadır.

Tanı ve Ayırıcı Tanı Yöntemleri

Obezite tanısında vücut yağının doğru değerlendirilmesi esastır. Bu süreçte en güvenilir yöntem, boy ve kilo değerleri kullanılarak yapılan Vücut Kitle İndeksi (VKİ) hesaplamasıdır. Tanı aşamasında, obezite ile karıştırılabilecek veya obeziteye eşlik edebilecek şu durumlar mutlaka dışlanmalıdır:

• Gece yeme sendromu
• Tıkınırcasına yeme bozukluğu
• Beden dismorfik bozukluğu

Obezitenin Sağlık Üzerindeki Olumsuz Etkileri

Obezite, vücuttaki pek çok organ ve sistemi doğrudan olumsuz etkileyerek çeşitli hastalıklara zemin hazırlar. Birçok tümöral hastalığın oluşumuna sebebiyet vermesinin yanı sıra, yaşam süresini de ciddi oranda kısaltmaktadır.

Kilo Yönetimi ve Tedavi Yöntemleri

Kilo vermenin temel prensibi, alınan kalorinin harcanan kalorinin altında tutulmasıyla bir kalori açığı oluşturmaktır. En etkili yöntem, düşük kalorili ve dengeli bir beslenme programıdır.

Obezitenin tıbbi tedavisinde ise üç temel yöntem uygulanmaktadır: Farmakoterapi (ilaçla tedavi), psikoterapi ve cerrahi tedavi.

Kalın sağlıcakla...

Dr. Halil İbrahim Süslü
Psikiyatri Uzmanı