NARSİZMİN GÖLGESİNDE BÜYÜYEN ÇOCUKLAR

Narsizmin Gölgesinde Büyüyen Çocuklar

Narsistik özellikler taşıyan ebeveynlerle büyüyen çocuklar, çoğu zaman görünmeyen ama derin izler bırakan bir duygusal iklimde yetişir. Bu makalede narsizmin aile içi yansımaları, çocukların psikososyal gelişimine etkileri ve iyileşme yolları ele alınacaktır. Bu konu danışmanlık sürecimde beni en çok etkileyen ve zorlayan konular arasında yer almaktadır. Danışmalık yaptığım süreç içerisinde çoğu danışanımın ağzından şu sözler dökülür: eşim narsistik yapıya sahip çocuğum ve kendim için endişeleniyorum. Narsistik yapıda bir insan nasıl olur diye düşündüğümüz zaman ise kişide olağanüstü bir kendini beğenmişlik algısı, diğerlerinin onu beğendiğinden emin olma ve empati yoksunluğu içinde karşının duygusunu anlayamama. Peki bu durum kişide mevcut iken bu döngü nasıl kırılır? Kişi kendinin farkına varır mı? Duygusal anlamda diğerinin yanında olabilir mi? Çocuğunun ve eşinin ne hissettiğini anlayabilir mi?

Narsizm Nedir?  Narsizm; aşırı öz-değer algısı, empati eksikliği, onay ihtiyacı ve eleştiriye tahammülsüzlük gibi özelliklerle tanımlanır. Klinik düzeyde Narsistik Kişilik Bozukluğu olarak ele alınabileceği gibi, günlük hayatta işlevselliği bozan narsistik örüntüler şeklinde de görülebilir.

Narsistik Ebeveynlik Dinamikleri

Narsistik ebeveynlikte çocuk; birey olarak değil, ebeveynin ihtiyaçlarını karşılayan bir uzantı olarak görülür. Sevgi çoğu zaman koşulludur.

• Başarıya aşırı vurgu
• Eleştirel ve küçümseyici tutum
• Duyguların yok sayılması
• Rol tersine dönüşü (çocuğun ebeveyni duygusal olarak taşıması)

Bir vaka örneğim

Narsistik Ebeveyn & Çocuk İlişkisi

Ayşe Hanım, çevresi tarafından “çok başarılı, güçlü ve hayranlık uyandıran” biri olarak tanınır. Oğlu Mert 10 yaşındadır. Ayşe Hanım, Mert’in başarılarını kendi başarısı gibi görür; okulda yüksek not aldığında gururla anlatır, ancak başarısız olduğunda “Beni rezil ettin” diyerek sert eleştirir.

Mert duygusal bir ihtiyacını dile getirdiğinde (üzgünüm, korktum gibi), Ayşe Hanım bunu küçümser: “Abartma, güçlü olmalısın.”

Zamanla Mert, annesinin onayını kaybetmemek için duygularını saklamayı, sadece “iyi çocuk” rolünde kalmayı öğrenir. Kendi isteklerinden çok annesini memnun etmeye odaklanır.

Özet Dinamik:

Narsistik ebeveyn → koşullu sevgi, eleştiri ve kontrol

Çocuk → onay bağımlılığı, bastırılmış duygular, düşük özdeğer

PEKİ MERT BÜYÜYÜP YETİŞKİN OLDUĞUNDA NASIL BİR İNSAN OLUR?

Çocuk Üzerindeki Psikolojik Etkiler

Bu ortamda büyüyen çocuklarda şu etkiler sık görülür:

• Düşük benlik saygısı ya da kırılgan özgüven
• Aşırı uyumlanma veya isyan davranışları
• Suçluluk ve utanç duyguları
• Duygularını tanıma ve ifade etmede güçlük
• Yetişkinlikte sınır koyma problemleri

Bu çocuklar çoğu zaman “iyi çocuk” rolüyle görünmez olmayı öğrenir

Yetişkinlikte Taşınan İzler

Çocuklukta öğrenilen ilişki kalıpları yetişkinlikte tekrar edebilir. Narsistik ebeveynle büyüyen bireyler:

• Toksik ilişkilere çekilebilir
• Onay bağımlılığı yaşayabilir
• Kendi ihtiyaçlarını geri plana atabilir
• Duygusal tükenmişlik hissedebilir

Danışma sürecimde en çok duyduğum sözlerden birisi çok tükendim, artık ne yaparsam yapayım yaranamıyorum, sevilmediğimi ve değerli olmadığımı hissediyorum, en ufak hatam olduğunda hemen yargılanıyorum ama ben herkesi affediyorum.

Bu kişiler genelde kendi ihtiyaçlarını görmezden gelen ve adeta saçını süpürge etmek için programlanmış kişiler olur. Çünkü onay almak onlar için adeta bir ödül gibidir. Fakat kişi bu döngüye girdiğinin farkında bile değildir. Peki bu döngü nasıl kırılır?

İyileşme ve Destek Yolları

İyileşme mümkündür. Farkındalık bu sürecin ilk adımıdır. Danışmanlık sürecimde ilk etapta en çok önem verdiğim konu; kişinin farkındalığını artırmak.

• Psikoeğitim
• Duygu farkındalığı çalışmaları
• Sınır koyma becerileri
• Terapi süreci (bireysel/şema terapisi vb.)
• Güvenli ilişkiler kurma

Çocuklukta karşılanmayan ihtiyaçlar, yetişkinlikte sağlıklı yollarla karşılanabilir.

Uzman Görüşü

Bir uzman aile danışmanı olarak şunu söylemek isterim ki; çocuklar narsizmin gölgesinde büyüdüklerinde, ışığı kendileri bulmayı öğrenmek zorunda kalırlar. Doğru destekle bu ışık, iyileştirici bir güce dönüşebilir.

GÜLSEN BİLGEÇ

(Sosyal Hizmet Uzmanı / Aile Danışmanı)