Narsisistik Kişilik Bozukluğu Hakkında Derleme
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Narsisistik Kişilik Bozukluğu: Tanımı ve Temel Özellikleri
Narsisizm terimi, kökenini Yunan mitolojisindeki Narcissus karakterinden alır. Narcissus, sudaki yansımasına aşık olan ve kendi görüntüsünü izlerken yaşamını yitiren bir figürdür. Günümüzde narsisistik kişilik bozukluğu olan bireylerin zihinleri, sürekli olarak kendileriyle ilgili konularla meşguldür. Bu kişiler, kendi önemlerine dair abartılı hisler besler ve sınırsız bir başarı hayali kurarlar.
Narsisistik bireyler kendilerini mükemmel olarak görür ve her zaman ilgi odağı olma ihtiyacı duyarlar. Kendilerini fiziksel ve ruhsal açıdan üstün gören bu kişilerin en belirgin özellikleri şunlardır:
- Süreğen bir haklılık inancı taşırlar.
- Başkalarını kendi çıkarları için sömürme eğilimindedirler.
- Sürekli bir hayranlık ve onay beklentisi içindedirler.
- Son derece kıskanç bir yapıya sahiptirler.
- Eleştiriye karşı tahammülsüzlük gösterirler.
Narsisistik Bireylerin Davranış Kalıpları
Bu bireyler, her ortamda özel bir muamele görmeyi beklerler. Kendilerini algılayış biçimleri o kadar bozuktur ki, her zaman en başarılı veya en çekici kişinin kendileri olduğuna inanırlar. Ancak bu yüksek beklentiler gerçeklikle çatıştığında sık sık hayal kırıklığı yaşarlar. Özsaygıları, dış dünyadan gelecek ilgiye göbekten bağlıdır; bu ilgi kesildiğinde hızlı bir düşüş yaşayarak bunaltı ve çökkünlük hissedebilirler.
Kişilerarası ilişkilerde ise bu durum oldukça yıkıcıdır. Narsisistik bireyler, başkalarının duygu ve ihtiyaçlarını anlayamaz, yani empati kuramazlar. Çevreleri tarafından genellikle bencil olarak tanımlanırlar. Arkadaşlıklarını sadece bir çıkar ilişkisi olarak görür ve kendilerini sadece yüksek statülü kişilerin anlayabileceğine inanırlar.
Narsisistik Kişilik Bozukluğunun Etiyolojisi (Nedenleri)
Narsisistik kişilik bozukluğunun gelişiminde farklı psikolojik yaklaşımlar ve kuramlar bulunmaktadır. Bu kuramlar, bozukluğun temelini çocukluk dönemindeki gelişim süreçlerine dayandırır.
1. Psikanalitik Yaklaşım ve Nesne İlişkileri Kuramı
Kernberg'e göre narsisizm, hatalı bir gelişim sürecidir. Bu durumun temelinde oral kıskançlık ve yapısal çatışmalar yatar. Bakım verenlerin yetersizliği veya istismarı sonucu oluşan yoğun öfkeyle baş etmek için kişi patolojik savunma mekanizmaları geliştirir. Birey, ancak mükemmel olursa sevilebileceğine inanır ve büyüklenmiş özbenlik geliştirerek gerçek kendilik imgelerini bu yapıyla birleştirir.
2. Kendilik Psikolojisi Yaklaşımı
Kohut, narsisizmi Kernberg'den farklı olarak hatalı bir gelişim değil, normal gelişimde bir duraklama olarak tanımlar. Bu yaklaşıma göre ebeveyn ile çocuk arasındaki ilişki kritiktir. Çocuğun başarılarının ebeveyn tarafından onaylanması sürecine aynalama denir. Eğer döneme uygun doğru aynalama yapılmazsa, çocuk özsaygısını koruyamaz ve yetişkinlikte sürekli bir onay arayışına girer.
3. Temel Bakım Veren ile İlişkiler ve Bağlanma Kuramı
Ebeveyn tutumları, narsisizmin oluşumunda belirleyici bir rol oynar. Araştırmalar, bu bireylerin aile öykülerinde genellikle şu figürlere rastlandığını göstermektedir:
| Ebeveyn Tutumu | Çocuktaki Etkisi |
|---|---|
| Soğuk ve Sevgisiz Anne | Çocuğun bireyleşme ihtiyacını yok sayar, çocuk çökkünlükten kaçmak için büyüklenmeci kendilik geliştirir. |
| Saldırgan ve İstismarcı Tutum | Çocuk, yıkıcı ortamdan korunmak için savunma mekanizmalarına başvurur. |
| Kaygılı Kaçınmalı Bağlanma | Çocuk, reddedilme acısından korunmak için iletişimi azaltır ve beklentilerini düşürür. |
Bağlanma Kuramı çerçevesinde, narsisistik bozukluğun kaygılı kaçınmalı bağlanma stiliyle ilişkili olduğu görülmüştür. Bakıcısından ilgi göreceği konusunda kararsız kalan veya reddedilen çocuk, bu ızdıraptan korunmak için patolojik bir narsisistik yapı inşa eder.
Kaynakça
- Anlı, İ. (2005). Narsisistik kişilik bozukluğu ve sınır kişilik bozukluğu tanısı alanların narsisistik gelişim hattındaki konumlandırılmalarının kendilik psikolojisi kuramına göre karşılaştırılmaları (Doktora tezi).
- Davison, G. C. ve Neale, J. M. (2011). Anormal psikolojisi (7. Baskı).
- Kaya, L. (2017). Üniversite öğrencilerinde narsisistik eğilimler, bağlanma stilleri ve sosyal medya kullanımı (Yüksek lisans tezi).
- Morris, C.G. (2002). Psikolojiyi anlamak (Psikolojiye giriş) (3. Baskı).
- Öztürk, M. O. Ve Uluşahin, N. A. (2016). Ruh sağlığı ve bozuklukları (14. Baskı).
- Yerebakan, Ş. (2015). Narsisistik kişilik bozukluğu ile borderline kişilik bozukluğu tanısı almış hastaların okb ve depresyon düzeylerinin karşılaştırılması (Yüksek lisans tezi).
