Mamografi, ultrason ve mr yaptırırken kendinizi kandırmayın!

Türkiye'de Sağlık Harcamaları ve Artan Memnuniyet Oranları

Türkiye'de 1999 ile 2011 yılları arasındaki 12 yıllık süreçte sağlık harcamaları 16 kat artış göstermiştir. Bu dönemde harcamaların kamu tarafından karşılanan payı %14 artarken, özel sektörün payı aynı oranda azalmıştır. Sağlık Bakanlığı Sağlık Araştırmaları Genel Müdürlüğü (SAGEM) verilerine göre, sağlık hizmetlerinden memnuniyet oranı bu süreçte %39.5'tan %75.9'a yükselmiştir. Ancak bu memnuniyetin kriterleri ve vatandaşın maliyetin dolaylı olarak kendi cebinden çıktığının farkında olup olmadığı tartışma konusudur.

Sağlık Bütçesindeki Açık ve Artış Nedenleri

2012 yılı bütçesinde 44.4 milyar TL olarak öngörülen sağlık giderlerinin, yıl sonunda hedeflenenin 6 milyar TL üzerine çıkması ekonomi yönetimini yeni arayışlara itmiştir. Sağlık harcamalarındaki aşırı artışın temel nedenleri arasında doktora gitme sıklığının yükselmesi ve tıbbi görüntüleme hizmetlerine gereğinden fazla başvurulması yer almaktadır.

Doktora Başvuru Sıklığındaki Değişim

Türkiye'de doktora gitme oranları dünya ortalamalarıyla kıyaslandığında dikkat çekici veriler ortaya çıkmaktadır:

• 2002 Yılı: Kişi başı yıllık doktora gitme sayısı 3.
• 2011 Yılı: Kişi başı yıllık doktora gitme sayısı 7.7.
• OECD Ortalaması: Kişi başı yıllık 6.5.

Türkiye'de 65 yaş üstü nüfus oranı OECD ülkelerinin yarısı kadar olmasına rağmen, doktora başvuru sayısının daha yüksek olması, başvuruların bir kısmının gereksiz veya tatmin edici olmaktan uzak olduğunu göstermektedir.

Tıbbi Görüntüleme Hizmetlerinde Aşırı Kullanım Sorunu

Sağlık bütçesini zorlayan en önemli kalemlerden biri tıbbi görüntüleme (MR, BT vb.) hizmetleridir. Türkiye'de cihaz sayısı OECD ortalamasının altında olmasına rağmen, yapılan işlem sayısı ortalamanın çok üzerindedir.

Bu veriler, Türkiye'de tıbbi görüntüleme incelemelerinin önemli bir kısmının tıbbi gereklilik dışında yapıldığını kanıtlamaktadır. ABD'de yapılan araştırmalar da benzer şekilde, yüksek teknoloji testlerinin %50'ye varan oranlarda yararsız ve etik dışı kullanıldığını vurgulamaktadır.

Gereksiz Tıbbi Görüntülemenin Zararları

Bir tıbbi uygulamanın sağlığa net bir yararı yoksa, mutlaka zararı vardır. Aşırı kullanımın fiziksel, psikolojik ve ekonomik maliyetleri şu şekildedir:

• Fiziksel Riskler: Gereksiz radyasyona maruz kalma ve ilaç yan etkileri.
• Psikolojik Etkiler: Yersiz emniyet hissi veya gereksiz tetkikler sonucu oluşan kaygı.
• Sistemsel Zararlar: Tıbba olan inancın sarsılması ve gerçek ihtiyaç anında hizmete ulaşamama.
• Değersizleşme: Sağlık hizmetlerinin birer "ürün" haline gelmesi ve hekimlik sanatının saygınlığını yitirmesi.

Sağlık Hizmetlerinin Değersizleştirilmesi ve Paket Servisler

Bütçe dengesizliğini önlemek adına sağlık hizmetlerinin ücretlerinin düşürülmesi, aslında aşırı kullanımı tetikleyen bir unsurdur. Hizmetler ucuzladıkça standartlaşmakta ve hastaneler birer fabrika gibi "sürümden kazanma" mantığıyla çalışmaktadır. Bu durum, geleneksel hasta-hekim ilişkisini bozarak yerini özel hastane kârlarına hizmet eden "paket servislere" bırakmaktadır.

Radyolojide Aşırı Kullanımı Engellemek İçin Çözüm Önerileri

Radyolojinin sadece bir "tetkik" değil, bir uzmanlık alanı olduğu unutulmamalıdır. Sorunun çözümü için şu adımlar atılmalıdır:

1. Kalite Odaklı Ücretlendirme: Radyolojik muayene ücretleri kaliteyi garanti edecek seviyeye çekilmelidir.
2. Konsültasyon Kültürü: Radyolog olmayan hekimlerin yönlendirmeleri "konsültasyon" çerçevesinde sınırlandırılmalıdır.
3. Doğrudan Erişim: Hastalar, özellikle tarama süreçlerinde (meme radyolojisi gibi) doğrudan radyologlarını seçebilmelidir.
4. Radyolog Sorumluluğu: Radyologlar, hastaya yarar sağlamayacak uygulamaları reddetme yetkisine ve sorumluluğuna sahip olmalıdır.
5. Bilgilendirme: Hastalar; yöntem, yan etki ve sonuçlar hakkında doğrudan radyolog tarafından yüz yüze bilgilendirilmelidir.

Sonuç olarak, radyologların sistem içindeki hekim kimliği güçlendirilmeli ve tıbbi görüntüleme birer ticari meta olmaktan çıkarılmalıdır.