KRONİK KABIZLIK ve TEDAVİSİ

Kabızlık Nedir? Belirtileri ve Tanımı

Kabızlık, tıbbi literatürdeki adıyla konstipasyon; az miktarda, sert kıvamda, seyrek ve güç dışkılama (defekasyon) durumu olarak tanımlanır. Birçok kişi normal süre ve kıvamda dışkılamasına rağmen, boşalmamışlık hissi nedeniyle bu durumu yanlışlıkla kabızlık olarak değerlendirebilir. Unutulmamalıdır ki kabızlık bir hastalık değil, bir belirtidir ve altında yatan çeşitli organik hastalıkların habercisi olabilir.

Genel kabul görmüş kriterlere göre; haftada 3 ve daha az sayıda, sert ve zorlanarak yapılan dışkılama eylemi kabızlık olarak kabul edilir. Bu süreçte dışkının kıvamı ve sıklığı en belirleyici unsurlardır.

Normal Dışkılama (Defekasyon) Mekanizması Nasıl Çalışır?

İnce bağırsaklardan gelen yarı sıvı içerik, kalın bağırsağın ilk kısmına ulaştığında suyun emilmesiyle normal dışkı kıvamını almaya başlar. Süreç, kalın bağırsağın üç temel hareketiyle yönetilir:

1. Emilimi Artırıcı Kasılmalar: İçeriğin suyunun emilmesi için yapılan kasılmalar.
2. İleri-Geri Hareketler: Suyun emilimini devam ettiren kısa mesafeli hareketler.
3. İleri-İtici Hareketler: Dışkının kalın bağırsak boyunca ilerlemesini sağlayan ana hareketler.

Bu işlemler sonucunda yoğunlaşan dışkı, son bağırsağın üst kısmında depolanır. Yemek sonrası tetiklenen gastroenterik refleks ile dışkı son bağırsağa itilir ve duvarın gerilmesiyle dışkılama ihtiyacı oluşur. Karın içi ve son bağırsak kaslarının koordineli çalışmasıyla dışkılama gerçekleşir.

Kabızlığın Meydana Gelme Biçimleri

Kabızlık temel olarak üç ana mekanizma ile ortaya çıkar:

• Miktar Azlığı: Açlık veya posasız diyet sonucu kalın bağırsağa ulaşan materyalin yetersiz olması.
• Hareket Azlığı: Nörolojik hastalıklar gibi nedenlerle bağırsağın itici gücünün zayıflaması.
• Mekanizma Bozukluğu: Organik, nörolojik veya psikolojik nedenlerle dışkının dışarı atımının engellenmesi.

Kabızlığın Yaygın Nedenleri

Kabızlığa yol açan faktörler yaşam tarzından tıbbi durumlara kadar geniş bir yelpazeye yayılır. En yaygın nedenler şunlardır:

• Diyette yetersiz lif alımı
• Fiziksel aktivite azlığı (özellikle yaşlı bireylerde)
• Kullanılan tıbbi tedaviler ve ilaçlar
• İrritable Kolon Sendromu (İBS)
• Yaşam rutinindeki değişiklikler (gebelik, yaşlanma, seyahat)
• Aşırı ve bilinçsiz laksatif (kabızlık giderici) kullanımı
• Dışkılama ihtiyacının ertelenmesi veya baskılanması
• Dehidratasyon (vücudun susuz kalması)

Bunların yanı sıra; Parkinson gibi nörolojik hastalıklar, eklem sorunları, kültürel ve psikolojik faktörler de kabızlığa neden olabilir. Özellikle ülkemizde en sık karşılaşılan nedenlerden biri, kabızlık ilaçlarının yanlış ve uygunsuz kullanımıdır.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalıdır?

Uzun süreli kabızlık şikayeti olanlar, altta yatan nedeni belirlemek için mutlaka uzman bir hekime başvurmalıdır. Ancak aşağıdaki durumlarda vakit kaybetmeden doktora gidilmelidir:

• Dışkılama alışkanlığında aniden meydana gelen değişiklikler
• Kilo kaybı ve şiddetli karın ağrısı
• Dışkılama ile birlikte kan gelmesi
• Şeker hastalığı veya guatr bezi hastalıkları şüphesi

Tanı İçin Yapılan Testler

Problemin şiddetini belirlemek adına fizik muayene ve laboratuvar testleri uygulanır. Gerekli görüldüğü takdirde kalın bağırsak filmi, endoskopik tetkikler veya tüm bağırsağın incelendiği kolonoskopi yapılarak polip veya tümör varlığı araştırılır.

Kabızlık Problemi Nasıl Çözümlenir?

Kabızlığın çözümünde temel kural; düzenli beslenme, sağlıklı gıda seçimi ve yeterli sıvı tüketimidir. Sağlıklı bir sindirim sistemi için şu formül uygulanmalıdır: Günde 6-8 bardak su + Fiziksel hareket + Bol lifli diyet.

Lif Tüketiminin Önemi ve Kaynakları

Lifler, bitkisel gıdaların sindirilemeyen kısımlarıdır ve dışkının hacmini artırarak bağırsak hareketlerini kolaylaştırır. Günlük 30-35 gram lif alımı idealdir.

Önerilen Beslenme ve Tuvalet Alışkanlığı

Bağırsak alışkanlığı kazanmak için şu rutin uygulanabilir:

1. Sabah aç karnına birkaç adet kuru kayısı, incir veya erik tüketilip üzerine 2 bardak su içilmelidir.
2. Kahvaltıda sızma zeytinyağı, kekik ve zeytin eşliğinde esmer veya kepekli ekmek tercih edilmelidir.
3. Kahvaltı sonrası ihtiyaç olsun ya da olmasın, tuvalete gidilerek 5-10 dakika oturulmalıdır. Bu eğitim özellikle gençlerde yüksek başarı sağlar.

İlaç Kullanımında Dikkat Edilmesi Gerekenler

Magnezyum tuzları ve laktiloz gibi ozmotik dışkılatıcılar doktor kontrolünde uzun süre kullanılabilir. Ancak bağırsak hareketlerini doğrudan uyaran ilaçların (tablet/draje) aşırı kullanımı; elektrolit bozukluğu, kemik erimesi ve bağımlılık yapabilir. Bu ilaçların uzun süreli kullanımı bağırsak sinirlerine zarar vererek daha şiddetli ve kalıcı kabızlığa (melanosis koli gibi) yol açabilir. Şiddetli vakalarda doktor önerisiyle lavman veya mineral yağlar kullanılabilir.