Kısırlık sebebi Endometriozis nedir?
- Endometriozis, rahim içini kaplayan dokunun rahim dışındaki bölgelere yerleşmesiyle oluşan, östrojen hormonuna bağımlı kronik bir hastalıktır.
- En yaygın belirtileri şiddetli adet sancısı, kronik kasık ağrısı ve kısırlık olup, yumurtalıklarda oluşan kan birikintileri çikolata kisti olarak adlandırılır.
- Kesin tanısı laparoskopi ile konulan hastalığın tedavisinde ağrıyı dindirmek ve kısırlığı gidermek amacıyla ilaç tedavisi veya cerrahi yöntemler uygulanır.
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Endometriozis Nedir?
Endometriozis, üreme çağındaki kadınlarda sıkça rastlanan ve yaşam kalitesini önemli ölçüde etkileyebilen kronik bir hastalıktır. Normal şartlarda rahim içini kaplayan ve her ay adet döngüsüyle dökülen endometrium tabakasının, rahim dışındaki başka bir bölgede konumlanması olarak tanımlanır.
Bu hatalı yerleşmiş doku, rahim içindeki normal doku gibi adet döngüsü boyunca östrojen ve progesteron hormonlarına tepki verir. Hormonların etkisiyle kalınlaşan doku, döngü sonunda kanar; ancak rahim dışındaki bu kanın vücut dışına atılabileceği bir yol yoktur. Sonuç olarak kan birikerek kistleşebilir, çevre dokulara yapışabilir ve şiddetli reaksiyonlara yol açabilir. Endometriozis, tamamen östrojen hormonuna bağımlı bir hastalıktır.
Görülme Sıklığı ve Yerleşim Alanları
Endometriozis tanısı kesin olarak cerrahi yöntemlerle konulduğu için gerçek görülme sıklığını tam olarak saptamak zordur. Ancak günümüzde kadınların %5-10 oranında bu hastalıktan etkilendiği kabul edilmektedir. Hastalık en sık yumurtalıklarda (%75) görülür.
Hastalığın görülebileceği diğer bölgeler şunlardır:
- Karın zarının rahim arkasında kalan boşluğu (Douglas poşu)
- Rahmi yerinde tutan bağlar ve tüpler
- Bağırsaklar ve mesane
- Rahim ağzı, vajina ve dış cinsel organlar
- Cerrahi yaralar ve doğum kesileri
- Nadiren göbek deliği, burun zarı ve uzak organlar
Endometriozis her yaş grubunda görülebilir. Otopsi çalışmalarında yenidoğanlarda ve menopozdaki kadınlarda dahi saptanmıştır. Ayrıca literatürde erkeklerde de görülebildiği bildirilmiştir.
Endometriozis ve Kanser İlişkisi
Endometriozis kötü huylu bir hastalık değildir. Ancak yapılan bilimsel çalışmalar, bu hastalığa sahip kadınlarda meme, yumurtalık ve bazı dolaşım sistemi kanserlerinin görülme oranlarında artış olduğunu göstermektedir. Bu ilişki henüz tam olarak açıklanamamıştır. Bazı uzmanlar bu durumu kullanılan ilaçlara veya hastaların yakın takip altında olması nedeniyle kanserin erken teşhis edilmesine bağlamaktadır.
Endometriozis Neden Oluşur?
Oluşum nedeni kesin olarak bilinmemekle birlikte çeşitli teoriler üzerinde durulmaktadır:
| Teori Adı | Açıklama |
|---|---|
| Retrograd Menstrüasyon | Adet kanının tüplerden karın boşluğuna kaçarak buraya yerleşmesi. |
| Kan Yoluyla Yayılım | Endometrial hücrelerin kan dolaşımı ile uzak organlara taşınması. |
| Embryonik Hücre Dönüşümü | Embriyo döneminden kalan hücrelerin zamanla endometrial hücrelere dönüşmesi. |
| Bağışıklık Sistemi | Bağışıklık sistemindeki bozuklukların doku yerleşimine zemin hazırlaması. |
Hastalığın Patolojisi ve Çikolata Kistleri
Erken dönem lezyonlar genellikle mavi-siyah renkli ve "barut yanığı" görünümündedir. Bu odaklar çevre dokularda yapışıklıklara yol açarak anatomik yapıyı bozabilir. Yumurtalıklarda yerleşen doku, her adet döneminde kanayarak kist oluşturur. Kist içinde biriken kan zamanla koyulaşarak kahverengi, yapışkan bir hal alır; bu yapıya halk arasında çikolata kisti (endometrioma) denir.
Endometriozis Belirtileri ve Klinik Tablo
En sık karşılaşılan şikayet, şiddeti giderek artan ağrılı adet görme durumudur. Ağrının şiddeti ile hastalığın evresi arasında doğrudan bir ilişki yoktur; hafif bir olgu şiddetli ağrı yapabilirken, ileri evre bir olgu ağrısız seyredebilir.
Temel belirtiler şunlardır:
- Adetten birkaç gün önce başlayan ve kanama boyunca süren şiddetli sancılar.
- Kronik kasık ve bel ağrıları (bacaklara yayılabilir).
- Disparonia (cinsel ilişki sırasında ağrı).
- Adet öncesi görülen tipik kahverengi lekelenmeler.
- İnfertilite (çocuk sahibi olamama).
Endometriozis ve Kısırlık (İnfertilite)
Kısırlık şikayeti olan kadınların yaklaşık %10-20'sinde endometriozis saptanmaktadır. Şiddetli olgularda yapışıklıklar ve çikolata kistleri anatomik yapıyı bozarak döllenmeyi engeller. Hafif olgularda ise karın içindeki inflamasyonun (iltihabi reaksiyon) yumurta kalitesini ve spermin yumurtaya ulaşmasını olumsuz etkilediği düşünülmektedir.
Tanı ve Evreleme
Endometriozis tanısında kesin sonuç için cerrahi (laparoskopi) ve patolojik inceleme şarttır. Tanı sürecinde kullanılan yöntemler:
- Laparoskopi: Pelvis içindeki odakların ve yapışıklıkların doğrudan gözlenmesi.
- Ultrasonografi: Özellikle yumurtalık içindeki çikolata kistlerinin saptanmasında çok etkilidir.
- Ca12-5 Testi: Kanda bakılan bu belirteç, endometriozis varlığında yükselebilir ve tanıyı destekler.
Hastalık yayılımına göre Evre 1 (minimal) ile Evre 4 (şiddetli) arasında sınıflandırılır.
Tedavi Yöntemleri
Endometriozisin kesin ve kalıcı bir tedavisi yoktur; tedavinin amacı ağrıyı dindirmek ve kısırlığı ortadan kaldırmaktır.
Tıbbi Tedavi
Amacı gebelik veya menopoz durumunu taklit ederek östrojen etkisini baskılamaktır:
- Doğum kontrol hapları (gebelik taklidi).
- GnRH analogları (geçici menopoz durumu).
- Add-back tedavi: Kemik erimesini önlemek için düşük doz östrojen desteği.
Cerrahi Tedavi
Özellikle şiddetli olgularda ve çikolata kistlerinde tercih edilir. Laparoskopik cerrahi sonrası hastaların %50'si ilk 6 ay içinde doğal yollarla hamile kalabilmektedir.
Yardımcı Üreme Teknikleri
Cerrahi sonrası 6 ay içinde gebelik oluşmazsa aşılama veya tüp bebek (IVF) yöntemlerine başvurulur. Çikolata kisti ameliyatları sonrası yumurtalık rezervinde azalma görülebileceği unutulmamalıdır.
