İltihaplı romatizma : romatoid artrit
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Romatoid Artrit Nedir?
Romatoid artrit (RA); sebebi tam olarak bilinmeyen, genetik yatkınlığı olan bireylerde çevresel faktörlerin tetiklemesiyle ortaya çıkan kronik bir hastalıktır. Bu hastalık başta eklemler olmak üzere vücuttaki pek çok organ ve yapıyı etkileyebilen, bilinen en ağır iltihaplı romatizma türlerinden biridir. Bağışıklık sisteminin vücudun kendi dokularına saldırması sonucu oluşur.
Romatoid Artrit Kimlerde ve Ne Sıklıkla Görülür?
Dünya genelinde her ırkta görülebilen bu hastalık, kadınlarda erkeklere oranla 2-3 kat daha sık izlenmektedir. Ancak ileri yaşlarda cinsiyetler arasındaki bu farkın kapandığı ve görülme oranlarının eşitlendiği saptanmıştır. Hastalık genellikle 30-50 yaşları arasında yoğunlaşsa da, 16 yaşından itibaren her yaş grubunda ortaya çıkabilir.
Toplumlara göre görülme sıklığı %0.5 ile %1 arasında değişmektedir. Türkiye özelinde veriler incelendiğinde şu sonuçlar ortaya çıkmaktadır:
- Erişkin nüfusta her 1000 kişiden 5'inde RA görülmektedir.
- Ülkemizde en az 200.000 Romatoid Artrit hastası olduğu tahmin edilmektedir.
- Her yıl yaklaşık 12.000 yeni olgu bu sayıya dahil olmaktadır.
Genetik Faktörlerin Hastalık Üzerindeki Etkisi
Romatoid artrit gelişiminde genetik yatkınlık önemli bir rol oynamaktadır. Seropozitif hastaların birinci derece yakınlarında hastalığın görülme riski, sağlıklı bireylere göre dört kat daha fazladır. Genetik geçişle ilgili istatistikler şu şekildedir:
- Tek yumurta ikizlerinde: %12-15 görülme riski.
- Çift yumurta ikizlerinde: %2-5 görülme riski.
Hastalığın, 6. kromozomda bulunan HLA sistemi genlerine bağlı olduğu ve birden fazla genin etkileşimiyle ortaya çıktığı düşünülmektedir.
Romatoid Artrit Belirtileri Nelerdir?
Tipik bir vakada hastalık; el parmaklarının orta kısmındaki (PIP) ve el kemikleri ile parmakların birleştiği (MCP) eklemlerde kendini gösterir. Hastalar genellikle sabah tutukluğu, eklemlerde ağrı ve şişlik şikayetleriyle başvururlar.
Eklem Belirtileri
Hastalık potansiyel olarak tüm eklemleri etkileyebilse de en sık şu bölgelerde görülür:
- El bilekleri ve dirsekler
- Ayak eklemleri ve ayak bilekleri
- Dizler
- Temporomandibuler eklem (çene eklemi)
- Boyun eklemleri (daha nadir)
Eklem Dışı Belirtiler
RA sadece eklemlerle sınırlı kalmayıp sistemik tutulumlar da yapabilir. Eklem bulguları öncesinde yorgunluk ve kilo kaybı gibi belirtiler görülebilir. Diğer organ tutulumları ise şunlardır:
| Organ/Yapı | Görülen Belirti/Bulgu |
|---|---|
| Göz | Keratokonjunktivitis sikka (Kuru Göz), sklerit ve episklerit |
| Deri | Dirsek ve parmak çevresinde ağrısız deri altı nodülleri |
| Akciğer | Akciğer zarında sıvı toplanması ve zamanla artan nefes darlığı |
| Böbrek | Nadir tutulum; ancak ilaç tedavisi için böbrek sağlığı kritiktir |
Gebelik ve Romatoid Artrit İlişkisi
Romatoid artrit doğrudan fertiliteyi (doğurganlığı) etkilemez; ancak tedavide kullanılan Metotreksat gibi bazı ilaçlar bu süreci etkileyebilir. Hastaların doktor kontrolünde ve belirli ilaçları kesmek şartıyla hamile kalmasında bir sakınca yoktur. İlginç bir şekilde, hamilelik döneminde hastaların %75'inde iyileşme gözlenirken, doğum sonrası dönemde vakaların %80-90'ında hastalık alevlenmektedir.
Çevresel Tetikleyiciler: Sigara ve Diş Sağlığı
Sigaranın Etkisi
Günümüzde her üç RA vakasından birinin sigara kaynaklı olduğu tahmin edilmektedir. Sigara kullanımı, özellikle genetik yatkınlığı olan bireylerde hastalığa davetiye çıkarır. HLADRB1 geni taşıyan sigara kullanıcılarında ACPA proteini (Anti-citrullinated protein antibodies) oluşumu artar.
- 20 yıl boyunca günde bir paket içenlerde yüksek oranda ACPA saptanmıştır.
- Sigarayı bırakanlarda risk zamanla azalır; 20 yıl önce bırakanların riski hiç içmeyenlerle eşitlenir.
Diş Eti Sorunları (Periodontitis)
Sağlıklı bir ağız, sağlıklı bir vücudun temelidir. Araştırmalar, kronik diş eti iltihabı (periodontitis) olanlarda RA görülme sıklığının genel popülasyona göre çok daha yüksek olduğunu göstermektedir. RA hastalarının yaklaşık %65'inde ilerlemiş periodontal hastalık saptanmıştır.
Romatoid Artrit Tedavisi ve Korunma Yolları
Tedavi süreci hekim ile tam iş birliği gerektirir. İlaç dozları ve kullanım şekilleri uzman deneyimiyle belirlenmelidir. Tedavide kullanılan başlıca yöntemler şunlardır:
- İlaç Tedavisi: NSAİİ (ağrı kesiciler), kortikosteroidler, metotreksat, hidroksiklorokin, sülfasalazin, leflunomid ve biyolojik ajanlar (TNF alfa blokerleri, Anti CD20).
- Yaşam Tarzı Değişiklikleri: Fazla kiloların verilmesi, düzenli egzersiz (yürüyüş, yüzme) ve stresten kaçınma.
- Beslenme: Omega-3 ve A vitamini açısından zengin balık tüketimi (Somon, Uskumru, Ton vb.), sebze, meyve ve tahıl ağırlıklı diyet.
- Alışkanlıklar: Sigaranın bırakılması, günlük kahve tüketiminin 5-6 fincanı, soda tüketiminin ise 1 bardağı geçmemesi önerilir.
Özellikle ailesinde RA öyküsü olan, el parmaklarında ağrı ve sabah tutukluğu yaşayan bireylerin vakit kaybetmeden uzman bir hekime başvurması, hastalığın eklem ve organ hasarı yapmadan kontrol altına alınması açısından hayati önem taşır.
