ROMATOLOJİ VE ROMATİZMAL HASTALIKLAR

Romatizma Nedir ve Romatoloji Hangi Alanları Kapsar?

Romatoloji, halk arasında genellikle sadece eklem iltihabı olarak bilinen romatizmal hastalıkları inceleyen ve tedavi eden bilim dalıdır. Ancak romatizmal hastalıklar sadece eklemlerle sınırlı kalmayıp; deri, kas, kemik ve iç organları da etkileyebilen geniş bir yelpazeye sahiptir. Ülkemizde son yıllarda gelişim gösteren bu uzmanlık dalında, yaklaşık her 400.000 kişiye bir romatoloji uzmanı düşmektedir.

Romatizmal Hastalıkların Temel Özellikleri ve Erken Tanı

Romatizmal hastalıkların en belirgin özellikleri arasında şiddetli ağrı, hareket kısıtlılığı ve uzuvlarda şekil bozukluğu yer almaktadır. Bu semptomlar bireylerin sosyal yaşamlarını ciddi şekilde kısıtladığı için, yaşam kalitesini artırmak adına erken tanı ve tedavi kritik öneme sahiptir. Romatizma tek bir hastalık olmayıp, literatürde tanımlanmış 200’den fazla romatizmal hastalık çeşidi bulunmaktadır.

En sık karşılaşılan romatizmal rahatsızlıklar şunlardır:

• Romatoid Artrit (İltihaplı romatizma)
• Osteoartrit (Kireçlenme/İltihapsız romatizma)
• Ankilozan Spondilit (Omurga romatizması)
• Fibromiyalji ve kas romatizmaları
• Sistemik Lupus Eritematozus (SLE)
• Osteoporoz

Romatizmal Hastalık Belirtileri Nelerdir?

Her eklem ağrısı doğrudan bir romatizmal hastalığa işaret etmese de, bazı spesifik bulgular bu hastalıkların habercisi olabilir. Özellikle eklemde şişlik, hareket kısıtlılığı ve sabah sertliği en yaygın belirtilerdir. Bazı durumlarda ise eklem bulgusu olmadan böbrek, akciğer veya deri tutulumuyla seyreden vaskülit (damar iltihabı) görülebilir.

Romatizmal hastalık şüphesi uyandıran başlıca şikayetler:

• Eklemlerde ağrı, şişlik ve hareket kısıtlılığı
• Sabahları belirginleşen eklem sertliği ve bel ağrısı
• Soğukta el parmaklarında beyazlaşma veya morarma
• Cilt altında oluşan bezeler ve güneşe karşı aşırı duyarlılık
• Kaslarda güçsüzlük, merdiven çıkmada veya oturup kalkmada zorlanma
• Tekrarlayan ağız içi yaralar (aft) ve genital bölge yaraları
• Gözlerde sık tekrarlayan iltihaplanmalar (Üveit)
• Açıklanamayan ateş, kilo kaybı ve deri döküntüleri
• Ağız ve göz kuruluğu

En Sık Görülen Romatolojik Hastalıklar ve Özellikleri

1. Osteoartrit (Kireçlenme)

En sık görülen eklem hastalığı olan osteoartrit, eklem kıkırdağının zamanla bozulmasıyla oluşur. Genellikle 40 yaşından sonra başlar ve 70 yaş üstü bireylerin büyük çoğunluğunda görülür. Kilo kontrolü, düzenli egzersiz ve kalsiyum tüketimi hastalığın önlenmesinde temel faktörlerdir.

2. Romatoid Artrit (İltihaplı Romatizma)

Erişkin nüfusun %1'inde görülen bu hastalık, özellikle el bileği ve parmak eklemlerini simetrik olarak etkiler. Erken teşhis, eklemlerde kalıcı şekil bozukluğu ve fonksiyon kaybını önlemek için hayati önem taşır. Tedavide bağışıklık sistemini düzenleyen ilaçlar ve modern biyolojik ajanlar kullanılmaktadır.

3. Ankilozan Spondilit

Genellikle 20'li yaşlarda başlayan ve omurgayı hedef alan kronik bir hastalıktır. Hastalar sabahları şiddetli bel ağrısıyla uyanır; bu ağrı hareket ettikçe azalır. HLAB27 geni tanıda yardımcıdır. Tedavi sürecinde yüzme ve düzenli egzersiz, omurga sağlığını korumak için vazgeçilmezdir.

4. Behçet Hastalığı

Ağız ve genital bölge yaraları ile karakterize olan bu hastalık, göz, damar ve beyin tutulumu yapabildiği için risklidir. Ülkemizde yaygın görülen bu rahatsızlık, tedavi edilmediği takdirde görme kaybına veya hayati organ hasarlarına yol açabilir.

5. Ailesel Akdeniz Ateşi (FMF)

Genetik geçişli olan FMF, tekrarlayan ateş ve karın ağrısı atakları ile kendini gösterir. Tanı konulduktan sonra kolşisin kullanımı, böbrek yetmezliği riskini ortadan kaldırmak için ömür boyu sürdürülmelidir.

6. Akut Romatizmal Ateş (ARA)

Genellikle çocuklarda beta mikrobuna bağlı boğaz enfeksiyonu sonrası gelişir. Eklemlerde geçici sorunlar yaratsa da, kalp kapakçıklarında kalıcı hasar bırakma riski nedeniyle ciddiye alınmalıdır. Bu hastaların düzenli olarak koruyucu penisilin tedavisi almaları gerekir.

7. Sistemik Lupus Eritematozus (SLE)

Özellikle genç kadınlarda görülen, yüzde kelebek tarzı kızarıklık ve iç organ tutulumuyla seyreden sistemik bir hastalıktır. Tanısında ANA (Anti Nükleer Antikor) testi önemli bir yer tutar.

8. Gut Hastalığı

Genellikle 40 yaş üstü erkeklerde, ürik asit yüksekliğine bağlı olarak gelişir. En sık ayak başparmağında ani şişlik ve ağrı ile ortaya çıkar. Protein ağırlıklı beslenme ve alkol tüketimi ürik asit seviyesini yükselterek atakları tetikleyebilir.