İdrarda Kanama-Kanlı İdrar Yapma  Hematüri Nedir?

Hematüri (İdrarda Kan) Nedir?

İdrarda gözle veya mikroskop altında kan ve kan hücreleri görülmesine tıpta hematüri veya halk arasında kanlı idrar adı verilir. Bu durum, idrarın çıplak gözle kırmızı görünmesiyle (gros hematüri) fark edilebileceği gibi, yalnızca laboratuvar ortamında yapılan idrar tetkiklerinde (mikroskopik hematüri) de ortaya çıkabilir. Her iki durumda da kanamanın altında yatan nedenin belirlenmesi hayati önem taşımaktadır.

İdrarda kan görülmesi endişe verici bir durumdur ve çoğu durumda nedeni zararsız olsa da, hematüri ciddi hastalıkların habercisi olabilir. Özellikle mesane kanseri, böbrek ve prostat kanseri, böbrek ve idrar yolları taşları gibi rahatsızlıklar bu belirtiyle kendisini gösterebilir. Bu nedenle, idrarda kan fark edildiğinde vakit kaybetmeden bir uzmana başvurulmalıdır.

İdrarda Kanamanın Belirtileri ve Görünümü

İdrara çok az miktarda kan karıştığında bile, kanın yoğunluğuna bağlı olarak idrar rengi pembeden koyu kırmızıya kadar değişebilir. İdrardaki kanama genellikle ağrısızdır; ancak idrarda kan pıhtıları mevcutsa tıkanmaya bağlı olarak veya eşlik eden bir enfeksiyon varsa ağrı gelişebilir. Bazı durumlarda ise hasta hiçbir semptom hissetmeden yıllarca mikroskopik düzeyde hematüri yaşayabilir.

İdrar rengindeki her değişiklik her zaman kanama anlamına gelmeyebilir. Aşağıdaki faktörler idrarı kırmızıya boyayabilir ancak bunlar gerçek bir hematüri değildir:

• Besinler: Pancar, çilek, ahududu ve böğürtlen gibi gıdalar.
• İlaçlar: Bazı kabızlık gidericiler ve azo grubu boya içeren ilaçlar.
• Egzersiz: Özellikle uzun mesafe koşucularında ağır egzersiz sonrası görülen ve birkaç günde düzelen geçici durumlar.

Hematüri Nedenleri Nelerdir?

Normal bir idrar tetkikinde mikroskop altında görülen eritrosit (kan hücresi) sayısı erkeklerde 1-2, kadınlarda ise 3-4 civarındadır. Kanama; böbrekler, idrar kanalları (üreterler), mesane, prostat veya idrar yolu (üretra) gibi sistemin herhangi bir noktasından kaynaklanabilir.

1. Böbrek ve İdrar Yolları Enfeksiyonları

Sistit, piyelonefrit veya üretrit gibi mikrobik enfeksiyonlar kanamaya neden olabilir. Bu duruma genellikle idrar yaparken yanma, zorlanma, sık idrara çıkma, kötü kokulu idrar ve acil işeme ihtiyacı eşlik eder. Enfeksiyon böbrekte ise ateş ve yan ağrısı da görülebilir.

2. İdrar Yolları Taş Hastalığı

Böbrek ve idrar yolları taşları, tıkanıklık yapmadıkları sürece sadece kanama ile belirti verebilir. Ancak taş kanalı tıkarsa, kanamaya şiddetli kolik ağrısı eşlik eder.

3. Prostat Büyümesi ve Kanseri

Özellikle 40 yaş üzeri erkeklerde prostat büyümesi, idrar yapma zorluğunun yanı sıra kanamaya da yol açabilir. Ayrıca prostat kanseri de ilerlemiş evrelerde hematüriye neden olan faktörler arasındadır.

4. Böbrek Hastalıkları

Böbreğin filtreleme ünitelerini etkileyen glomerulonefrit veya nefrit gibi hastalıklar hematüriye yol açar. Bu durum, tedavi edilmediğinde böbrek nakline kadar gidebilecek ciddi bir yetmezliğin belirtisi olabilir. Ayrıca diyabet (şeker hastalığı) gibi sistemik hastalıklar da idrarda kan görülmesine neden olabilir.

5. Ürolojik Kanserler

İdrarda kan görülmesinin en ciddi nedeni kanser riskidir. Özellikle 40 yaşını geçmiş, sigara içen ve ağrısız pıhtılı kanaması olan bireylerde, aksi ispatlanana kadar mesane kanseri şüphesi üzerinde durulur. Mesane kanserinde kanama genellikle ilk belirtidir; böbrek ve prostat kanserlerinde ise daha çok ileri evrelerde görülür.

6. Diğer Faktörler

• Genetik Hastalıklar: Orak hücreli anemi ve Alport sendromu.
• Travmalar: Böbrek ve idrar yollarına alınan darbeler.
• İlaçlar: Aspirin gibi kan sulandırıcılar, penisilin türü antibiyotikler, siklofosfamid gibi antikanser ilaçlar ve radyoterapi.

Hematüri Teşhis Yöntemleri

Hematürinin nedenini belirlemek için uzman hekimler tarafından bir dizi test ve inceleme uygulanır:

1. Öykü ve Fizik Muayene: Teşhisin ilk ve en önemli basamağıdır.
2. Basit İdrar Testi ve Kültürü: Kanamanın özelliklerini ve olası enfeksiyonları saptamak için kullanılır.
3. Kan Analizleri: Rutin kan değerlerinin kontrol edilmesi amacıyla istenir.
4. Görüntüleme Testleri: Başta ultrasonografi olmak üzere, gerekli durumlarda Bilgisayarlı Tomografi (BT) ve MR kullanılır.
5. Sistoskopik İnceleme: Işıklı bir kamera yardımıyla mesane ve idrar yolunun doğrudan incelenmesidir. Mesane kanseri ve taş teşhisinde temel yöntemdir.

Hematüri Tedavisi

İdrarda kan görülmesinin tedavisi, doğrudan kanamaya neden olan hastalığın ortadan kaldırılmasına yöneliktir. Hematüri kendi başına bir hastalık değil, mevcut bir rahatsızlığın belirtisidir. Altta yatan enfeksiyon, taş, büyüme veya tümör tedavi edildiğinde hematüri de kendiliğinden ortadan kalkacaktır. Nedeni bulunamayan durumlarda, özellikle risk grubundaki hastalar için düzenli takip önerilir.