Histrionik Kişilik Bozukluğu

Histrionik Kişilik Bozukluğu Nedir?

Histrionik kişilik bozukluğu, farklı yaşam koşullarında kendini gösteren, aşırı duygusallık ve sürekli ilgi odağı olma isteği ile karakterize bir tablodur. Psikiyatri literatüründe 1980 yılından önce bu durum için "histerik kişilik" terimi kullanılmaktaydı. Günümüzde ise bu bozukluk, bireyin sosyal çevresinde dikkat çekmek adına sergilediği dramatik davranışlar bütünü olarak tanımlanmaktadır.

Histrionik Kişilik Bozukluğu Tanı Ölçütleri

Genç erişkinlik döneminde başlayan ve aşağıda belirtilen maddelerden beş veya daha fazlasının varlığı ile teşhis edilen bu bozukluk, sürekli bir ilgi arayışı örüntüsü gösterir:

1. İlgi odağı olmadığı durumlarda belirgin bir rahatsızlık hisseder.
2. Başkalarıyla olan etkileşimi genellikle uygunsuz şekilde cinsel yönden ayartıcı veya baştan çıkarıcı davranışlarla belirlidir.
3. Duyguları hızla değişir ve bu duygular genellikle yüzeysel kalır.
4. İlgi çekmek amacıyla sürekli olarak fiziksel görünümünü kullanır.
5. Başkalarını aşırı düzeyde etkilemeye yönelik bir tutum sergiler.
6. Gösteriş yapar, yapmacık davranır ve duygularını abartılı bir şekilde ifade eder.
7. Telkine yatkındır; olaylardan veya başkalarından kolayca etkilenir.
8. İlişkilerin, gerçekte olduğundan çok daha yakın ve samimi olduğunu düşünür.

Klinik Özellikler ve Davranış Biçimleri

Histrionik bireyler, başkalarının dikkatinin her zaman kendi üzerlerinde olmasını bekleyen aşırı duygusal kişilerdir. Çevresindekiler tarafından sürekli onaylanmak, övülmek ve beğenilmek temel arzularıdır. Bu bireylerin tüm davranışları, takdir toplama amacına hizmet eder.

Teatralizm ve Duygusal Yapı

Bu kişilik bozukluğuna sahip bireylerde teatralizm (rol yapar gibi davranma) sık görülür. Jest, mimik ve konuşmaları canlı, dramatik ve abartılıdır; adeta bir tiyatro sahnesindeymiş gibi hareket ederler. Dışarıdan bakıldığında, kişinin doğal davranmadığı ve rol yaptığı izlenimi kolayca edinilebilir.

• Duygusal Değişkenlik: Duygusal tepkileri çok güçlüdür ancak hızla değişebilir (affektif labilite). Küçük bir nedenle ağlarken, gözyaşları kurumadan gülmeye başlayabilirler.
• İlgi Çekme Yöntemleri: Yüksek sesle konuşma, uydurma hikayeler anlatma ve abartılı giyim tarzı sık başvurulan yöntemlerdir. Özellikle kadın hastalarda erotik tavırlar ve dikkat çekici makyaj görülebilir.
• Püerilizm: Davranışlar ve ilgi alanları yaşın gerektirdiği olgunlukta değildir. Örneğin, yetişkin bir bireyin çok daha genç yaş grubuna ait kıyafetler seçmesi veya isteklerinin anında gerçekleşmesini beklemesi bu duruma örnektir.

Nedenleri ve Görülme Sıklığı

Histrionik kişilik bozukluğunun nedenleri arasında genetik yatkınlık ve çocukluk dönemi yaşantıları önemli yer tutar. Ailesinde bu bozukluk görülen bireylerde risk daha yüksektir; ancak çocuklukta yaşanan yoksunluk ve travmalar en yaygın kabul gören nedenler arasındadır.

Bu bozukluk kadınlarda daha sık teşhis edilse de erkeklerde de yaygın olarak görülmektedir. Erkek hastalar genellikle erkeksi özelliklerini abartarak dikkat çekmeye çalışırlar. Ayrıca bu tabloya Borderline ve Narsisistik kişilik bozuklukları da eşlik edebilir.

Tedavi Yaklaşımları

Histrionik kişilik bozukluğu olan bireyler, farklı şikayetlerle sıklıkla hekime başvururlar ve tedaviye isteklidirler. Tedavi sürecinde şu yöntemler izlenir:

• Psikoterapi: Dinamik yönelimli bireysel psikoterapiler oldukça yararlıdır. Ancak hekim-hasta ilişkisindeki bağımlı ve çocuksu tutumun sınırları baştan belirlenmelidir.
• İlaç Tedavisi: Eşlik eden diğer hastalıklar için kullanılır. İlaçların kötüye kullanım riski nedeniyle kullanım süresi kısa tutulmalıdır.
• Kriz Yönetimi: Bu bireylerde hayal kırıklığına bağlı intihar girişimleri görülebilir. Bu girişimler genellikle manipülatif olsa da her zaman ciddiye alınmalı ve hastaya bu durum hissettirilmelidir.

---

Uzm. Dr. Sevilay ZORLU
Psikiyatrist & Psikoterapist
www.antalyaterapipsikiyatri.com
www.antalyacinselterapi.com
Şirinyalı Mh. İsmet Gökşen Cad. 1528 S. Şahbaz Apt. K:2 D:5
İletişim: 0 (242) 316 98 99