Kanser Tedavisinin Yol Açtığı Psikiyatrik Sorunlar

Kemoterapötiklerin Psikolojik Etkileri ve Hasta Bilgilendirme

Kemoterapötiklerin başta saç dökülmesi olmak üzere yol açtığı yan etkiler, hastalar üzerinde ciddi psikolojik sorunlara neden olabilmektedir. Bu sürecin sağlıklı yönetilebilmesi için hastanın tedavi öncesinde kapsamlı bir şekilde bilgilendirilmesi kritik bir öneme sahiptir. Ortaya çıkacak sorunların mekanizmalarının açıklanması, geri dönüşüm olasılığı ve süresi hakkında yapılan görüşmeler, yaşanabilecek psikolojik yıpranmayı en aza indirmektedir.

Radyoterapinin Bilişsel ve Fiziksel Fonksiyonlar Üzerindeki Etkisi

Radyoterapi, kısa dönem hafızayı bozabilmekte ve 10-25 puan düzeylerine ulaşabilen bir zeka yıkımına (IQ) yol açabilmektedir. Ancak bu olumsuz etkilerin önüne geçmek amacıyla belirli tıbbi tedbirlerin alınması mümkündür. Radyasyon terapisinin bir diğer önemli yan etkisi ise cinsel sağlık üzerindedir.

Kadınlarda vajina duvarında sikatris, erkeklerde ise direkt etkiyle impotens (iktidarsızlık) gelişebilmektedir. Bu tür hassas sorunların cesaretle dile getirilmesi, tedavi süreci için gereklidir. Örneğin, vajina dilatasyonu yöntemi ile disparoni (ağrılı cinsel ilişki) sorunu tedavi edilebilmektedir.

Kemoterapi Kaynaklı Bulantı ve Şartlı Refleks Yönetimi

Kemoterapötiklerin yol açtığı bulantı ve kusma üzerinde şartlı refleks oluşumunun etkisi büyüktür. Bazı hastalarda, kemoterapötik ilaç verilmediği halde terapiyi çağrıştıran herhangi bir uyaran karşısında kusma refleksi gelişebilmektedir.

Terapiden sonra uzun aylar boyunca devam edebilen bu durumun tedavisinde davranışçı yaklaşım önerilmektedir. Bu kapsamda özellikle şu teknikler kullanılmaktadır:

• Desensitizasyon (duyarsızlaştırma)
• Relaksasyon (gevşeme) teknikleri

Merkezi Sinir Sistemi (MSS) Toksisitesi ve İlaç Etkileşimleri

Kemoterapötiklerin Merkezi Sinir Sistemi (MSS) üzerindeki toksisitesi, metabolik bozukluklar aracılığıyla indirekt olarak veya doğrudan etkiyle ortaya çıkabilir. Örneğin, metotreksat intratekal (omurga içine) yolla verildiğinde başlangıçta hafif kognitif bozukluklara, mizaç değişikliklerine veya kişilik farklılıklarına yol açabilir. Bu tablo ilerleyen süreçte kalıcı demans tablosuna dönüşebilir.

Mizaç bozukluğu veya psikoza yol açabilen temel kemoterapötikler ve etkileri şunlardır:

Tedavi Edilebilirlik ve Reversibl Tablolar

Kemoterapötiklerin yol açtığı psikiyatrik tabloların büyük bir çoğunluğu reversibl (geri dönüşlü) niteliktedir ve ilaç kesildiğinde ortadan kalkar. Tedavi protokolü gereği sorun çıkaran ilacın kesilmesinin mümkün olmadığı durumlarda ise hastaya yönelik semptomatik tedavi yöntemleri uygulanmaktadır.