Hipertansiyon Nedir?

Hipertansiyon Nedir? Kan Basıncı Hakkında Temel Bilgiler

Hipertansiyon (yüksek tansiyon), kan damarları içerisinde dolaşan kanın damar duvarına uyguladığı basıncın normal değerlerin üzerinde olmasıdır. Dünya genelinde yaygın bir sağlık sorunu olan bu hastalık, Türkiye'de de %23 oranında görülmekte olup kadınlarda erkeklere oranla daha yüksek sıklıkta kaydedilmektedir. Kan basıncı, kalbin pompaladığı kan miktarı ve damarların bu akışa gösterdiği direnç ile belirlenir.

Tansiyon ölçümlerinde iki farklı değer esas alınır. Kalp kasıldığında ölçülen değere sistolik tansiyon (büyük tansiyon), kalp gevşediğinde ölçülen değere ise diyastolik tansiyon (küçük tansiyon) adı verilir. Sağlıklı bir yetişkinde bu değerlerin belirli sınırlar içerisinde kalması hayati önem taşır.

Tansiyon Değerleri ve Sınıflandırılması

Yetişkinlerde tansiyon tanısı, farklı zamanlarda yapılan en az üç ardışık ölçüm sonucuna göre konulur. Aşağıdaki tablo, ölçüm sonuçlarının ne anlama geldiğini özetlemektedir:

Hipertansiyon İçerisinde Risk Faktörleri Nelerdir?

Hipertansiyon gelişiminde birçok farklı faktör rol oynamaktadır. Bazı risk faktörleri değiştirilemez nitelikteyken, bazıları yaşam tarzı müdahaleleri ile kontrol altına alınabilir. Risk faktörleri şu şekilde sıralanmaktadır:

• Kalıtım (Ailesel yatkınlık) ve ileri yaş,
• Erkek cinsiyet,
• Alkol ve sigara kullanımı,
• Kötü beslenme alışkanlıkları ve tuzlu diyetler,
• Şişmanlık (obezite) ve hareketsiz yaşam,
• Diyabet ve yoğun stres,
• Doğum kontrol hapı gibi belirli ilaçların kullanımı.

Hipertansiyonun Belirtileri ve Olası Komplikasyonlar

Hipertansiyon, çoğu zaman hiçbir belirti vermeden yıllarca sinsice ilerleyebilir. Belirti göstermese dahi; kalp, böbrek ve beyin gibi hayati organlarda hasara yol açtığı bilinmektedir. Kontrol altına alınmayan hipertansiyon; kalp krizi, felç (inme), aritmi ve böbrek yetmezliği gibi ciddi tablolara neden olabilir.

En sık karşılaşılan hipertansiyon belirtileri şunlardır:

• Baş ağrısı ve baş dönmesi,
• Halsizlik, yorgunluk ve nefes darlığı,
• Göğüs ağrısı ve çarpıntı,
• Kulak uğultusu veya çınlaması,
• Burun kanaması ve görme problemleri,
• Terleme ve sık idrara çıkma.

Hipertansiyon Nedenleri: Birincil ve İkincil Türler

Hipertansiyon vakalarının %95'inde belirli bir neden saptanamaz; bu duruma birincil (primer) hipertansiyon denir. Genetik faktörler, yüksek tuz tüketimi ve kilo fazlalığı bu türün gelişimini tetikler. İkincil (sekonder) hipertansiyon ise; endokrin hastalıklar, böbrek rahatsızlıkları, doğumsal kalp hastalıkları veya ilaç kullanımına bağlı olarak gelişen yüksek kan basıncını ifade eder.

Tanı Yöntemleri ve Beyaz Önlük Hipertansiyonu

Tanı, fizik muayene sırasında yapılan kan basıncı ölçümleriyle konulur. Doğru sonuç için ölçümden önce 10-15 dakika dinlenilmeli; son 30 dakika içinde sigara, çay, kahve veya yemek tüketilmemelidir. Ölçümler her iki koldan da yapılmalıdır.

Hastane ortamında tansiyonun yüksek çıkıp normal hayatta düşük olması durumuna Beyaz Önlük Hipertansiyonu denir. Bu durumun netleştirilmesi için 24 saatlik tansiyon holter testi veya bir haftalık takip istenir. Ayrıca organ hasarını tespit etmek amacıyla EKG, ekokardiyografi, rutin biyokimya ve idrar testleri gibi tetkikler uygulanır.

Hipertansiyon Tedavisi ve Yaşam Tarzı Önerileri

Tedavinin temel taşı, ilaç kullanımına ek olarak uygulanan yaşam tarzı değişiklikleridir. Kan basıncını kontrol altında tutmak için şu adımlar izlenmelidir:

• Sağlıklı, dengeli ve az tuzlu beslenilmeli,
• Meyve, sebze, tam tahıl ve beyaz et tüketimi artırılmalı,
• Doymuş ve trans yağlardan uzak durulmalı,
• Fazla kilolar verilmeli ve düzenli egzersiz yapılmalı,
• Alkol, sigara ve kafein tüketimi sınırlandırılmalı,
• Stres yönetimi sağlanmalı ve düzenli kontroller aksatılmamalıdır.

İlaç Tedavisi ve Doğru Bilinen Yanlışlar

Yaşam tarzı değişikliklerinin yetersiz kaldığı durumlarda hekim tarafından tansiyon ilaçları reçete edilir. Tedavide genellikle şu ilaç grupları kullanılır:

1. Diüretikler ve Beta-Blokörler,
2. ACE İnhibitörleri ve Anjiyotensin 2 Reseptör Blokörleri,
3. Kalsiyum Kanal Blokörleri ve Alfa-2 Agonistleri,
4. Merkezi sinir sistemine etkili ilaçlar.

Tansiyon ilaçlarının bağımlılık yaptığı veya organlara zarar verdiği bilgisi tamamen yanlıştır; aksine tedavi edilmeyen hipertansiyon organ hasarına yol açar. İlaçlar doktor onayı olmadan asla kesilmemeli veya dozajı değiştirilmemelidir. Tedavide başarı için hasta ve doktor uyumu esastır.