Ertesi Gün Hapı

Ertesi Gün Hapı ve Acil Kontrasepsiyon Hakkında Bilinmesi Gerekenler

Türkiye'de modern korunma yöntemlerinin yeterli düzeyde uygulanmaması sebebiyle gebeliklerin %30'u plansız veya istemeden gerçekleşmektedir. Bu durumun bir sonucu olarak yüksek oranlarda kürtaj operasyonlarına başvurulmaktadır. Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre, her yıl dünya genelinde yaklaşık 20 milyon istenmeyen gebelik oluşmakta ve güvenli olmayan koşullardaki düşükler nedeniyle 78.000 kadın hayatını kaybetmektedir.

Son dönemde kürtaj konusundaki tartışmalarla birlikte ertesi gün haplarının kullanımı giderek yaygınlaşmıştır. Son 30 yılda yapılan bilimsel çalışmalar, acil kontrasepsiyonun istenmeyen gebelikleri engellemek için etkili ve güvenli bir ikinci şans olduğunu kanıtlamıştır.

Acil Kontrasepsiyon (Acil Korunma) Nedir?

Acil kontrasepsiyon; korunmasız cinsel ilişki veya korunma yönteminin başarısız olduğu durumlarda, gebelik süreci başlamadan yani embriyo rahime yerleşmeden uygulanan bir yöntemdir. Bu yöntemin etkili olabilmesi için gebeliğin henüz oluşmamış olması şarttır; dolayısıyla gebelik testi pozitif çıkan kişilerde acil kontrasepsiyonun bir etkisi bulunmamaktadır.

Ertesi gün hapları hakkında bilinmesi gereken en kritik nokta, bu hapların bir doğum kontrol yöntemi olmadığıdır. Modern yöntemlerle karşılaştırıldığında başarı oranları şu şekildedir:

• Doğum Kontrol Hapı: Doğru kullanıldığında %99,7 koruma sağlar.
• Ertesi Gün Hapı (İlk 12 Saat): Koruma başarısı %95 civarındadır.
• Ertesi Gün Hapı (72. Saat): Koruma başarısı %58 seviyesine geriler.

Bu haplar sadece acil durumlarda kullanılmalı, cinsel yolla bulaşan hastalıklara karşı koruma sağlamadığı unutulmamalıdır.

Hangi Durumlarda Ertesi Gün Hapı Kullanılabilir?

Acil korunma yöntemleri, planlanmamış gebelik riskinin ortaya çıktığı şu durumlarda tercih edilebilir:

• Korunmasız cinsel ilişki yaşanması,
• Prezervatif yırtılması veya kayması,
• Doğum kontrol hapının unutulması,
• Geri çekme metodunun yanlış uygulanması,
• Tecavüz gibi cinsel saldırılar sonrası.

Acil Kontrasepsiyonda Kullanılan Yöntemler

Acil korunma amacıyla dünyada farklı yöntemler kullanılsa da Türkiye'de en yaygın uygulama sadece progesteron hormonu içeren haplardır (Norlevo). Alternatif olarak şu yöntemler de mevcuttur:

1. Doğum Kontrol Hapları: Rutin kullanımdan farklı dozlarda (doktor kontrolünde) kullanılabilir.
2. Rahim İçi Araç (RİA/Spiral): Korunmasız ilişkiden sonraki ilk 5 gün içinde takıldığında yüksek koruma sağlar.

Ertesi Gün Hapının Etki Mekanizması

İlacın neden ilk 72 saat içinde alınması gerektiğini anlamak için biyolojik süreci bilmek önemlidir. Döllenmiş yumurta (zigot), yaklaşık 3 günlük bir yolculuğun ardından rahime ulaşır ve 4. günde implantasyon (yerleşme) gerçekleşir.

Ertesi gün hapı şu şekillerde etki eder:

• Yumurtlama gerçekleşmediyse yumurtlamayı önler.
• Yumurtlama olduysa rahime yerleşmeyi (implantasyonu) engeller.
• Sperm hareketini ve rahim ağzı salgısını değiştirerek gebeliği önler.

Kullanım Şekli ve Dikkat Edilmesi Gerekenler

Ertesi gün hapındaki iki tablet genellikle aynı anda alınır. İlacın kandaki en yüksek seviyeye ulaşması yaklaşık 3 saat sürer. Bu nedenle, ilaç alındıktan sonraki ilk 3 saat içinde kusma veya ishal yaşanırsa, dozun tekrarlanması gerekir.

Önemli Uyarı: Ertesi gün hapı mevcut bir gebeliği sonlandırmaz, yani düşük yaptırıcı etkisi yoktur. Ayrıca yan etkilerin artmaması ve etkinliğin azalmaması için ayda sadece bir kez kullanılmalıdır.

Yan Etkiler ve Sonrası

İlacın kullanımını takip eden 48 saat içinde şu yan etkiler görülebilir:

• Bulantı ve kusma,
• Karın ağrısı ve halsizlik,
• Baş ağrısı ve baş dönmesi,
• Meme hassasiyeti ve vajinal kanama.

Hapın işe yaradığının tek kesin kanıtı adetin zamanında gerçekleşmesidir. İlaç sonrası görülen lekelenmeler kesin bir başarı göstergesi değildir. Adet gecikmesi durumunda mutlaka gebelik testi yapılmalıdır.

Özel Durumlar: Emzirme ve Gebelik

• Emzirme: İlaçtaki maddeler anne sütüne geçer. İlacı almadan önce bebek emzirilmeli, ilaçtan sonraki 6 saat boyunca süt sağılıp atılmalı ve bebeğe mama verilmelidir.
• Gebelik Etkisi: Eğer ilaç kullanımına rağmen gebelik oluşursa, yapılan çalışmalar bu ilaçların bebek üzerinde önemli bir olumsuz etkisi olmadığını göstermektedir.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Şu belirtilerin varlığında vakit kaybetmeden bir kliniğe başvurulmalıdır:

1. Adet gecikmesi yaşanması.
2. Adet kanamasının normalden çok daha az veya kısa sürmesi.
3. Alt karın veya kasıklarda şiddetli ağrı (Dış gebelik riski).
4. İdrarda yanma veya anormal akıntı gibi enfeksiyon belirtileri.

Özetle Temel Bilgiler

• Koruma oranı ilk 12 saatte %95, 72. saatte %58'dir.
• Doğum kontrol hapı 2 veya daha fazla kez unutulduğunda acil korunma gerekebilir.
• Cinsel yolla bulaşan hastalıklardan korumaz.
• Kullanım sonrası gerçekleşecek yeni bir korunmasız ilişkide koruma sağlamaz.
• İlaç sonrası kanama olması şart değildir; kanama olmaması ilacın etkisiz olduğu anlamına gelmez.