ERGENLİKTE SORUMLULUK

Çocuklarda Sorumluluk Bilinci ve Gelişim Süreçleri

Fiziksel gelişimi hızlanan çocukların daha fazla sorumluluk alabileceği düşünülse de, sorumluluk bilincinin temelinde sosyal ve duygusal gelişim yatmaktadır. Ebeveynler genellikle yaşıtlarına göre daha minyon görünen çocukların, duygusal olgunluğa erişseler dahi sorumluluk alamayacağı yanılgısına düşebilmektedir. Oysa sorumluluk duygusu, kronolojik yaştan ziyade bireyin olgunluk düzeyi ile doğrudan ilişkilidir.

Ülkemizde çocuklara sorumluluk verme yaşı, genellikle çocukların hata yapacağı veya başaramayacağı endişesiyle oldukça ileri bir döneme ertelenmektedir. Ebeveynler için bu kararı vermek zorlayıcı olsa da, sorumluluk verilmeden bir çocuğun potansiyelini görme şansı bulunmamaktadır. Bu süreçte çevre koşulları, temel kurallar ve çocuğun bireysel gelişimi göz önünde bulundurularak gerekli izinler verilmelidir.

Akademik Sorumluluk ve Ergenlik Dönemi Çatışmaları

İlkokul dönemiyle birlikte ailelerin en büyük beklentisi, çocukların ders çalışma sorumluluğunu tamamen üstlenmesidir. Ancak ergenlik dönemine kadar ödül veya zorlama mekanizmalarıyla ders çalışan bireyler, bu döneme girdiklerinde genellikle ilk olarak bu sorumluluğu reddetmektedir. Bu durum, aile içinde her iki tarafı da yıpratan ve verim alınamayan bir çatışma ortamına zemin hazırlar.

Akademik sorumluluklar konusunda çatışmak yerine şu stratejiler izlenmelidir:

• Çocuğa davranışlarının olası sonuçları net bir şekilde aktarılmalıdır.
• Ödenmesi gereken bedeller ve sorumluluk alanları üzerinde uzlaşma sağlanmalıdır.
• Belirlenen sınırlar dahilinde, sorumluluklar yerine getirilmediğinde sonuçlara katlanmasına izin verilmelidir.
• Sorumluluk aksatıldığında ebeveynin görevi devralması veya sürekli söylenmesi, öğretici bir nitelik taşımaz.

Sosyal İlişkilerin Özgüven ve Sorumluluk Üzerindeki Etkisi

Ergenin ev dışındaki arkadaş gruplarıyla gerçekleştirdiği aktiviteler, özgüven gelişimi ve sorumluluk duygusunun pekişmesi açısından kritik bir öneme sahiptir. Sosyal ilişkilerin desteklenmesi, ebeveynin denetimi kaybetmesi anlamına gelmez; aksine çocuğun ebeveynleriyle daha fazla paylaşımda bulunmasına olanak tanır.

Sonuç olarak, okul gezileri ve sosyal organizasyonlar gibi etkinlikler, çocukların kendi sorumluluklarını üstlenmeleri ve bireysel sınırlarını tanımaları açısından oldukça faydalı araçlardır.