Epidural anestezi ve doğum

Epidural Analjezi Nedir?

Epidural analjezi, rahim kasılmaları sonucunda meydana gelen vajinal veya abdominal doğum ağrılarını hafifletmek amacıyla uygulanan bir yöntemdir. Bu işlem, uygun bir lokal anestetik ajanın epidural (peridural) alana verilmesiyle gerçekleştirilir. Modern doğum tıbbında ağrı yönetimi için en etkili yöntemlerden biri olarak kabul edilmektedir.

Uygulama Yöntemleri ve Teknik Detaylar

Epidural uygulama, lomber veya kaudal yolla yapılabilmektedir. Genellikle tek bir enjeksiyon yeterli olsa da, klinik uygulamalarda daha çok bir kateter aracılığıyla devamlı enjeksiyon veya volumetrik pompa yardımıyla doz ayarı tercih edilir.

Doğum eyleminin türüne göre analjezi gereksinimi duyulan bölgeler şu şekildedir:

• Vajinal Doğum: Torasik 10. dermatomdan sakrum 1. dermatoma kadar olan bölge.
• Sezaryen Doğum: Torasik 8 ile sakral 1 dermatomları arasındaki bölge.

İşlem sırasında kateter ucunun hareket edebileceği mutlaka göz önünde bulundurulmalıdır. Başarı oranını artırmak için anestetik maddeye ek olarak fentanil veya sulfentanil gibi kısa etkili narkotik ajanlar eklenebilir. Bu yöntem, hem gereken anestetik dozunu hem de motor blok riskini azaltır. Uygulama öncesinde hastanın 500-1000 ml kristaloid solüsyonu ile hidrate edilmesi önerilir.

Epidural Analjezinin Avantajları ve Memnuniyet Oranları

Epidural analjezi, doğum ağrısını gidermede en başarılı yöntemdir. Yapılan araştırmalar, bu yöntemi tercih eden kadınların memnuniyet oranlarını şu şekilde ortaya koymaktadır:

American College of Obstetricians and Gynecologists (ACOG), 1993 yılındaki bildirgesinde, tıbbi gözetim altındaki bir kişinin şiddetli ağrı çekmesinin kabul edilemez olduğunu belirterek bu yöntemi desteklemiştir.

Olası Yan Etkiler ve Riskler

Uygun ekipman ve tecrübeli personel bulunmadığı durumlarda bazı komplikasyonlar gelişebilir. Epidural analjezi sonrası gözlenebilecek durumlar şunlardır:

• Sık Görülen Yan Etkiler: Kaşıntı (%80), İdrar retansiyonu (%55), Bulantı-kusma (%45).
• Nadir Görülen Riskler: Total spinal blok, hipotansiyon, nöbet (konvülziyon), menenjit ve kardiyorespiratuar arrest.
• Uzun Dönemli Etkiler: Sırt ağrıları (%10-19), baş ağrıları (%3-4,6) ve ellerde karıncalanma (%2,2-3).
• Maternal Ateş: Normalde %1 olan anne ateşi riski, epidural ile %15 seviyelerine çıkabilir.

Doğum Sürecine Etkileri

Epidural analjezi, doğumun evreleri üzerinde bazı değişikliklere neden olabilir. Doğum açıklığı 3-5 cm ve üzerine ulaştığında işlem uygulanabilir. İşlemden 15-20 dakika sonra soğuk ve çimdikleme testi ile blok seviyesi ve motor yoğunluk saatlik olarak kontrol edilir.

• Doğumun 1. Fazı: Süre uzayabilir, bu nedenle daha fazla oksitosin (suni sancı) gerekebilir.
• Doğumun 2. Fazı: Sürenin uzaması nedeniyle vakum veya forseps gibi enstrüman kullanımı artabilir.
• Sezaryen Riski: Belirgin olmamakla birlikte sezaryen doğum sıklığını bir miktar artırabilir.

Epidural Analjezinin Uygun Olmadığı Durumlar

Bazı tıbbi durumlarda epidural analjezi uygulanması önerilmez:

1. Trombosit sayısının 100.000 ve altında olması.
2. Baş-pelvis uygunsuzluğu gibi kesin sezaryen gerektiren durumlar.
3. Çok doğum yapmış ve doğumu çok hızlı gerçekleşen kadınlar (yöntem efektif olmayabilir).

Preeklampsi (Gebelik Hipertansiyonu) Durumu: Geçmişte kolloid sıvılara bağlı ödem ve kanama riskinden endişe edilse de; son 20-30 yılda ağır preeklampsili gebelerde, uzman anestezist ve kadın doğumcular eşliğinde epidural analjezi tartışmasız tercih edilmesi gereken bir yöntem olarak önerilmektedir.

Perineal Analjezi ve Kombine Teknikler

Vajinal doğumun 10-15 dakika içinde gerçekleşmesi bekleniyorsa, hızlı etki için epidural kateterden ajan verilir. Ancak bu durumda lomber teknik zor olabileceğinden pudental blok veya alçak spinal uygulama tercih edilebilir. Kombine teknik (spinal+epidural) acil ağrı kontrolünde başarılı olsa da, yan etkilerin fazlalığı nedeniyle genellikle tercih edilmemektedir.