Over (yumurtalık ) kanseri
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Over Kanseri: Kadın Sağlığını Tehdit Eden Sessiz Tehlike
Over kanseri, kadın üreme sistemi kanserleri arasında en yüksek ölüm oranına sahip olan hastalıktır. Kadın kanserlerinin sadece %3'ünü oluşturmasına rağmen, dünyada her yıl yaklaşık 250.000 kadın bu hastalığa yakalanmakta ve 140.000'den fazla kadın hayatını kaybetmektedir. Kadınlarda kansere bağlı ölümlerde 5. sırada yer alan bu hastalık, hem gelişmiş hem de gelişmekte olan ülkelerde benzer oranlarda görülmektedir.
Farkındalık yaratmak amacıyla dünyada 8 Mayıs Dünya Over Kanseri Farkındalık Günü, ABD'de ise Eylül ayı yumurtalık kanseri farkındalık ayı olarak kabul edilmiştir.
Over Kanseri Nedir ve Nasıl Başlar?
Güncel araştırmalar, over kanserinin genellikle fallop tüplerinden (yumurtalık kanalları) başladığını ve buradan yumurtalıklara ilerlediğini göstermektedir. Hastalığın sınıflandırılması ve türleri şu şekildedir:
- Epiteliyal Kanserler: Over kanserlerinin %85-90'ını oluşturur ve yumurtalık yüzeyindeki kötü huylu (malign) hücrelerden gelişir.
- Borderline Tümörler: Düşük malign potansiyelli, daha az tehlikeli tümörlerdir. Bu türlerde 5 yıllık yaşam oranı %77-99 arasındayken, yüksek malign türlerde bu oran %18-89'a kadar düşebilmektedir.
Erken Tanının Hayati Önemi ve Evreleme
Over kanserinde erken teşhis, hayatta kalma şansını doğrudan etkiler. Kanser sadece lokalize evredeyken saptanabilirse 5 yıllık yaşam şansı %93'e ulaşmaktadır. Ancak hastaların sadece %15'i bu aşamada teşhis edilebilmektedir.
| Evre | Yayılım Durumu | 10 Yıllık Yaşam Şansı |
|---|---|---|
| Evre 1 | Kanser tek veya çift yumurtalıkta sınırlı | %84.1 (Evre 1A için) |
| Evre 2 | Rahim ve diğer komşu organlara ilerlemiş | - |
| Evre 3 | Lenf düğümlerine ve karın iç zarına yayılmış | %10 (Evre 3C için) |
| Evre 4 | Akciğer ve karaciğer gibi uzak organlara metastaz | - |
Over Kanseri Risk Faktörleri Nelerdir?
Bir kadının yaşam boyu over kanseriyle karşılaşma riski yaklaşık 70'te 1'dir. Riski artıran temel unsurlar şunlardır:
- Aile Öyküsü: Hastaların %15'inde aile öyküsü bulunur. Birinci derece akrabalarda yumurtalık veya erken yaşta meme kanseri olması riski artırır.
- Genetik Faktörler: BRCA 1 ve BRCA 2 gen mutasyonları, meme ve over kanseri riskini önemli ölçüde yükseltir.
- Yaş: Vakaların %70'i 54 yaş üstü ve postmenopozal dönemde görülür. En sık 50-59 yaş aralığında rastlanır.
- Obezite: Vücut kitle indeksi 30'un üzerinde olan kadınlarda risk ve ölüm oranı daha yüksektir.
- Endometriozis: İnfertil kadınlarda endometriozis varlığı, riski 3 ila 8 kat artırabilmektedir.
- Hormon Tedavileri: Menopoz sonrası 5-10 yıldan fazla süreli sadece östrojen kullanımı riski artırırken, progesteron ile kombine tedavilerde belirgin bir artış saptanmamıştır.
Koruyucu Faktörler ve Riski Azaltan Durumlar
Bazı yaşam olayları ve tıbbi müdahaleler over kanseri riskini azaltabilir:
- Gebelik ve Emzirme: Doğum sayısı arttıkça risk azalır. Emzirme de koruyucu bir etkiye sahiptir.
- Doğum Kontrol Hapları: Kullanımı riski %30-60 oranında azaltır. Koruyuculuk ilaç bırakıldıktan sonra 20-25 yıl devam eder.
- Cerrahi Müdahaleler: Tüplerin bağlanması (tüp ligasyonu) riski 2/3 oranında, rahmin alınması (histerektomi) ise 1/3 oranında azaltır.
- Beslenme: Az yağlı ve sebze ağırlıklı diyetlerin riski düşürdüğü gözlemlenmiştir.
Over Kanseri Belirtileri
Over kanserinin kendine has, spesifik bir belirtisi yoktur; ancak aşağıdaki bulgular 2-3 hafta boyunca her gün devam ediyorsa bir uzmana başvurulmalıdır:
- Sık tekrarlayan şişkinlik ve dolgunluk hissi
- Pelvis bölgesinde ağrı
- Çabuk doyma ve yemek yeme zorluğu
- Sık idrara çıkma veya ani sıkışma hissi
- Halsizlik, kabızlık ve adet düzensizlikleri
Tarama Testleri ve Tanı Yöntemleri
Tarama için en sık kullanılan yöntemler transvajinal ultrasonografi ve CA 125 kan testidir.
- CA 125 Testi: Bir tümör belirtecidir. Ancak endometriozis, myom, karaciğer hastalıkları ve gebelik gibi durumlarda da yükselebilir. Over kanserlerinin %80'inde tanımlayıcıdır.
- Ultrasonografi: Kistlerin hacmi, içindeki bölmeler (septa) ve katı (solid) yapılar kanser şüphesini artırır. Ancak her kuşkulu kist kanser değildir; birçoğu izlem sürecinde kendiliğinden kaybolabilir.
Risk Gruplarına Göre Tarama Önerileri
Prof. Dr. Yusuf Yıldırım'ın sınıflandırmasına göre tarama yaklaşımları şu şekildedir:
- Kategori 1 (Genel Popülasyon): Rutin tarama önerilmez.
- Kategori 2 ve 3 (Artmış Risk): Yılda bir pelvik muayene, transvajinal ultrason ve CA 125 testi önerilir.
- Kategori 4 (Genetik Yatkınlık): 6 ayda bir üçlü kombine test (muayene, USG, CA 125) yapılmalıdır. BRCA-1 mutasyonunda 30, BRCA-2'de 35 yaşından itibaren tarama başlamalıdır. Bu grupta koruyucu amaçlı yumurtalıkların alınması (salpingo-oophorectomy) değerlendirilebilir.
Unutmayın: Over kanserinin farkında olmak, erken tanı ve uzun bir yaşam için en önemli adımdır.
