Gebelikte jinekoloğunuzdan beklemeniz gerekenler ?
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Gebelikte Ultrasonografi İncelemelerinin Önemi ve Sıklığı
Gebelik süresince anne ve bebek sağlığını takip etmek amacıyla belirli aralıklarla ultrason (USG) incelemesi yapılması gerekmektedir. Bazı Avrupa ülkelerinde gebelik boyunca yalnızca 2 veya 3 kez ultrason önerilirken, ülkemizde ultrasonun ulaşılabilir ve maliyetinin düşük olması nedeniyle bu muayeneler bazen suistimal edilebilmektedir. Birçok merkezde ayda bir, hatta ayda birkaç kez ultrason muayenesi yapıldığı gözlemlenmektedir.
1. Basamak Ultrason Nedir ve Neleri Kapsar?
Kadın doğum muayenehanelerinde jinekologlar tarafından rutin olarak yapılan incelemeler 1. basamak ultrason olarak adlandırılır. Bu muayene, gebeliğin genel gidişatını değerlendirmek için kritik öneme sahiptir. 1. basamak ultrasonda temel olarak şu unsurlar saptanır:
- Gebelik haftası ve çoğul gebelik durumu,
- Bebeğin kalp atışı (kardiak aktivite) ve geliş yönü,
- Plasenta previa (bebeğin eşinin aşağıda olması) ve amnion sıvısı miktarı,
- Rahim ağzı uzunluğu ve kordon sonlanma yeri,
- Mide, böbrekler, omurga ve 4 odacık kalp görünümü,
- Tüm tubuler kemikler ile el ve ayak varlığı,
- Annede ek olarak bulunan miyom, kitle veya kist varlığı.
Rutin Ultrasonun Sınırları ve Anomalileri Yakalama Oranları
Rutin (1. basamak) ultrason incelemelerinde, bebekteki anomalilerin (sakatlıkların) ancak %25 ile %50'si yakalanabilmektedir. Bu inceleme, ayrıntılı veya genetik amaçlı bir ultrason değildir. Tıbbi prosedür gereği, 1. basamak ultrasonda bir sorun tespit edilirse hasta 3 gün içinde ileri tedavi merkezine sevk edilmelidir. Bu muayenede hekimin yüz değerlendirmesi, ayrıntılı kalp incelemesi veya parmak sayma zorunluluğu bulunmamaktadır.
2. Basamak (Ayrıntılı) Ultrasonun Gerekliliği
Gebeliğin 18-23. haftaları arasında, sertifikalı radyoloji veya perinatoloji uzmanları tarafından yapılan incelemeye 2. basamak ultrason (ayrıntılı/genetik ultrason) denir. İdeal olanı gebeliğin 11-14, 16-18 ve 23. haftalarında olmak üzere 3 kez yapılmasıdır; ancak yüksek maliyetler nedeniyle en az bir kez yapılması şiddetle önerilir. Özellikle kalp anomalileri bu haftalarda en ideal şekilde görüntülenebilmektedir.
Anomalilerin Yakalanma Oranları Tablosu
Yapılan kapsamlı araştırmalar (Euroscan ve Eurocat), 1. basamak ultrasonun bazı sakatlıkları yakalamada yetersiz kalabildiğini göstermiştir:
| Sakatlık / Anomali Türü | Yakalanma Oranı (1. Basamak USG) |
|---|---|
| Anensefali (Beynin olmaması) | %94 |
| Sefalosel | %80 |
| Spina Bifida (Bel açıklığı) | %68 |
| Hipoplastik Sol Kalp Yetmezliği | %50 |
| Kol ve Bacak (Ekstremite) Anomalileri | %33 (1/3 oranında) |
| Kalp Hastalıkları | %23 |
| Yarık Damak | %18 |
| Aort Koarktasyonu (Atardamar darlığı) | %5 |
Tarama Testleri ve Yanlış Bilinenler
Hastalar arasında, özel doktora gidildiğinde her türlü problemin jinekolog tarafından görülebileceğine dair yanlış bir kanı mevcuttur. İkili zeka testi ve ense kalınlığı ölçümü Down sendromunu %90 oranında yakalarken, üçlü tarama testi %50-65 oranında sonuç verir. Ancak binlerce fetal sakatlık ve genetik hastalık mevcuttur ve bunların tümünü önceden saptayabilen tek bir test yoktur.
Jinekologların elindeki tarama testleri genellikle Down Sendromu (Trizomi 21) odaklıdır. El yokluğu, karaciğer veya kalp hastalıklarını doğrudan saptayan spesifik tarama testleri bulunmamaktadır. Bu nedenle hastaların, nelerin saptanıp nelerin saptanamayacağı konusunda uzmanlarca bilinçlendirilmesi hayati önem taşır.
Sonuç ve Öneriler
Hastaların 2. basamak ultrasona yönlendirilmesi, jinekoloğun yetersiz olduğu anlamına gelmez. Aksine, bebeğin yaşayabilir (viable) hale geldiği 24. haftadan önce daha tecrübeli bir göz (perinatoloji uzmanı) tarafından incelenmesi büyük fayda sağlar.
Temel amaç, 24. haftaya kadar hayatla bağdaşmayan bir patoloji saptanırsa aileyi bilgilendirerek gebeliğin sonlandırılması veya her şey yolundaysa doğuma hazırlık yapılmasıdır. Hekimlerin ve hastaların ileride hukuki veya vicdani sorunlar yaşamaması için her incelemenin başarı ve başarısızlık oranları açıkça konuşulmalıdır.
