Endometroizis Nedir

Endometriozis Nedir? Tanımı ve Görülme Sıklığı

İlk kez 1860 yılında bir patolog tarafından tanımlanan endometriozis, normal şartlarda rahim içerisinde bulunması gereken endometrium dokusunun vücudun farklı bölgelerinde konumlanmasıdır. Bu durum, kadın sağlığını yakından ilgilendiren ve modern tıbbın üzerinde titizlikle durduğu kronik bir süreçtir.

İstatistiksel verilere göre, üreme çağındaki kadınların yaklaşık %3-10’unda bu tabloya rastlanmaktadır. Ancak, pelvik ağrı şikayeti olan kadınlarda bu oran %20’ye, infertilite (kısırlık) problemi yaşayan grupta ise %25-35 seviyelerine kadar çıkabilmektedir. Hastalık vücudun hemen her yerinde görülebilse de en sık pelvis (leğen kemiği) içerisinde yerleşim göstermektedir.

Endometriozis Nedenleri ve Oluşum Kuramları

Endometriozis, tıp dünyasında nedenleri hakkında farklı yorumların bulunduğu ve tam olarak gizemi çözülememiş bir hastalıktır. Hastalığın gelişimini açıklamaya yönelik öne çıkan temel kuramlar şunlardır:

• Retrograd Akım Kuramı: Adet kanının tüpler aracılığıyla karın boşluğuna geri akması ve dökülen parçaların buraya yapışması esasına dayanır.
• Çölomik Epitelyum Metaplazisi Kuramı: Karın içini kaplayan epitel dokusunun değişime uğrayarak endometriozis odaklarına dönüşmesidir.
• Kan ve Lenf Yayılımı: Odakların vücudun uzak noktalarına kan veya lenf yolları aracılığıyla taşındığını savunur.
• Genetik Faktörler: Tam geçiş şekli bilinmese de genetik temeli güçlüdür. Birinci derece akrabasında hastalık olanlarda risk 6-8 kat daha fazladır.
• Kanser Biyolojisi Benzerliği: Hastalıktaki genetik değişiklikler bazı kanser tipleriyle benzerlik gösterir; ancak bu durum hastalığın kansere dönüştüğü anlamına gelmez. Bu benzerlik, odakların çoğalmasını onkojen mutasyonu veya tümör supresör genlerin eksikliği ile açıklar.
• Bağışıklık Sistemi ve Hormonal Nedenler: Hücresel bağışıklık değişiklikleri ve dokularda yüksek miktarda estrojen üretimi (Aromataz, StAR gibi enzim aktiviteleri) önemli rol oynar.
• Çevresel Faktörler: Başta Dioksin olmak üzere bazı toksinlerin estrojen benzeri etkiyle hastalığın sıklığını artırdığına dair güçlü kanıtlar mevcuttur.

En Sık Karşılaşılan Şikayetler ve Belirtiler

Endometriozis hastalarında görülen semptomlar, yaşam kalitesini doğrudan etkileyen bir çeşitlilik gösterir. En sık karşılaşılan şikayetler ve görülme oranları şu şekildedir:

Muayene Bulguları ve Tanı Yöntemleri

Uzman bir jinekolojik muayene sırasında pelviste hassasiyet ve farklı büyüklüklerde nodüller saptanabilir. Muayene esnasında rahim hareketlerinin ağrılı olması tipik bir bulgudur. Ayrıca hem fiziksel muayenede hem de görüntüleme yöntemlerinde yumurtalıklar üzerinde endometrioma (çikolata kisti) tespit edilebilir.

Tanı sürecinde kullanılan temel inceleme yöntemleri şunlardır:

1. Ultrasonografi (USG): Özellikle çikolata kisti tanısında değeri oldukça yüksektir.
2. Kan İncelemeleri: Tümör belirteci olan Ca125 seviyelerinde ılımlı bir yükseklik gözlemlenebilir.
3. Laparoskopi, MRI ve BT: Bu yöntemler günümüzde rutin olarak değil, sadece özel ve karmaşık durumlarda tercih edilmektedir.

Tedavi Prensipleri ve Yaklaşımlar

Tedavi planı tamamen hastanın bireysel şikayetlerine, yaşına, hastalığın yaygınlığına ve çocuk isteğine göre şekillendirilir. Tedavinin temel amaçları ağrıyı azaltmak, gebelik şansını artırmak, pelvik kitleyi düzeltmek ve nüksü geciktirmektir.

• Çocuk İsteyi Olan Hastalar: Bu grupta öncelikli olarak aşılama veya tüp bebek tedavileri planlanır.
• Ağrı Şikayeti Ön Planda Olan Hastalar: Çocuk isteği olmayan ve ağrısı yoğun olan hastalarda medikal (ilaç) tedavi uygulanır.

Medikal tedavide temel hedef hipoöstrojenik bir ortam oluşturmaktır. Bu amaçla kullanılan ilaçlar şunlardır:

• Oral Kontraseptifler (Doğum Kontrol Hapları)
• Progesteron ve türevleri
• GnRH analogları
• Aromataz İnhibitörleri
• Danazol ve Gestrinon

Hastalığın Tekrarlama (Nüks) Riski

Endometriozis, doğası gereği tekrarlama eğilimi olan bir hastalıktır. Uygulanan tedavi yöntemi ne olursa olsun, 2 yıllık nüks sıklığı %20 civarındadır ve süre uzadıkça bu olasılık artar.

Hastalığın evresi, hastanın genç yaşı ve çikolata kistinin her iki yumurtalıkta birden olması nüks riskini etkileyen faktörler arasındadır. Bilimsel verilere göre, uzun süreli doğum kontrol hapı kullanımı ve gebelik, hastalığın tekrar etme riskini azaltan iki önemli unsurdur.