Endometriozis!!!
- Endometriozis, rahim iç tabakasındaki hücrelerin rahim dışındaki bölgelere yerleşerek iç kanamalara, yapışıklıklara ve çikolata kistlerine yol açmasıyla karakterize kronik bir hastalıktır.
- En yaygın belirtisi şiddetli adet sancısı ve kronik ağrılar olan bu hastalık, özellikle üreme çağındaki kadınlarda görülmekte ve kısırlığa neden olabilmektedir.
- Kesin tanısı laparoskopi ile konulan hastalığın tedavisinde ağrıyı dindirmek ve üreme kapasitesini artırmak amacıyla ilaç tedavisi veya cerrahi yöntemler uygulanır.
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Endometriozis ve Endometrium Kavramı Nedir?
Rahim (uterus) içerisinde yer alan, her ay olası bir gebeliğe ev sahipliği yapmak üzere hazırlanan özel hücre tabakasına endometrium adı verilir. Gebelik gerçekleşmediği durumlarda, bu tabaka hormonal desteğin azalmasıyla birlikte adet (menstruasyon) kanaması yoluyla vücuttan atılır.
Normal şartlarda sadece rahim içinde bulunması gereken bu hücrelerin, vücudun rahim dışındaki başka bölgelerinde yerleşmesine endometriozis hastalığı denir. Bu dokular rahim dışına yerleştiğinde de adet döngüsüne paralel olarak kalınlaşır ve kanama yoluyla atılmaya çalışılır. Ancak rahim dışındaki bu alanlar kapalı sistemler olduğu için kan dışarı atılamaz; bu durum iç kanamalara, yapışıklıklara ve çikolata kisti (endometrioma) oluşumuna zemin hazırlar.
Endometriozis En Sık Nerelerde Görülür?
Endometriozis odakları vücudun pek çok farklı noktasında görülebilir. En sık karşılaşılan bölgeler şunlardır:
- Yumurtalıklar (%75 oranında en sık görülen bölge)
- Rahim arkası boşluk (Douglas boşluğu)
- Vajina ile bağırsak arasındaki bölge
- Bağırsak yüzeyleri ve tüplerin çevresi
- Rahim bağları, mesane yüzeyi ve karın zarı
- Cerrahi yaralar ve doğum dikiş izleri
- Nadiren göbek deliği, burun zarı gibi uzak organlar
Kimler Risk Altındadır ve Neden Oluşur?
Endometriozis esas olarak üreme çağındaki kadınların hastalığıdır. Görülme sıklığı ve nedenleri şu şekildedir:
- Görülme Sıklığı: Tüm kadınların %3-5’inde, çocuk sahibi olmakta güçlük çeken çiftlerin ise %40’ında saptanır.
- Genetik Faktörler: Birinci derece akrabasında bu hastalık olan kadınlarda risk 7 kat daha fazladır.
- Nadir Durumlar: Menopozdaki kadınlarda, çok genç hastalarda ve literatürde erkeklerde dahi görülebildiği bildirilmiştir.
Hastalığın kesin nedeni bilinmemekle birlikte iki ana teori öne çıkmaktadır: Genetik yatkınlığı olanlarda hücrelerin yapısal değişime uğrayarak rahim içi gibi davranması ve rahim iç tabakasının tüplerden karın içine kaçması (retrograd menstruasyon teorisi).
Endometriozis Belirtileri Nelerdir?
En yaygın şikayet, şiddeti giderek artan aşırı ağrılı adet dönemleridir. Ağrının şiddeti ile hastalığın evresi arasında her zaman doğru orantı bulunmaz; hafif evredeki bir hasta çok şiddetli ağrı çekebilir.
Sık görülen belirtiler ve bulgular şunlardır:
| Belirti Kategorisi | Yaygın Görülen Şikayetler |
|---|---|
| Ağrı Şikayetleri | Şiddetli adet sancısı (dismenore), kronik kasık ve bel ağrısı, bacaklara yayılan ağrı, ağrılı cinsel ilişki (disparonia). |
| Üreme Sistemi | Kısırlık (infertilite), dış gebelik, adet öncesi kahverengi lekelenmeler. |
| Sindirim ve Boşaltım | Karın ağrısı, bulantı-kusma, kabızlık veya ishal, kanlı dışkı, idrarda kan, idrar yaparken yanma. |
| Diğer | Adetle eş zamanlı burun kanamaları, vücutta sebepsiz morarmalar, makata vuran ağrı. |
Çikolata Kisti (Endometrioma) Nedir?
Yumurtalık dokusu içinde biriken eski kan kalıntıları zamanla bekledikçe renk değiştirir. Kırmızıdan kahverengiye ve siyaha dönen bu sıvı, görünüm olarak erimiş çikolatayı andırdığı için bu kistlere halk arasında çikolata kisti denilmektedir.
Tanı ve Evreleme Süreci
Endometriozis tanısında kesin sonuç için cerrahi (laparoskopi) ve patolojik inceleme şarttır. Tanı sürecinde kullanılan yöntemler:
- Laparoskopi: Odakların doğrudan gözlenmesini sağlar.
- Ultrasonografi: Özellikle yumurtalık içindeki çikolata kistlerinin saptanmasında çok başarılıdır.
- Ca-125 Testi: Kanda bakılan bu belirteç, endometriozis varlığında yükselme eğilimi gösterir ve tanıyı destekler.
Hastalık; yerleştiği bölge, yayılım ve derinliğine göre Evre 1 (minimal) ile Evre 4 (şiddetli) arasında sınıflandırılır.
Endometriozis Tedavi Yöntemleri
Endometriozisin kesin ve kalıcı bir tedavisi bulunmamakla birlikte, tedavide temel amaç ağrıyı gidermek ve kısırlığı ortadan kaldırmaktır.
Tıbbi Tedavi (İlaç Tedavisi)
Östrojen hormonunu baskılayarak hamilelik veya menopoz durumunu taklit etmeyi amaçlar.
- Doğum kontrol hapları (gebelik taklidi için).
- GnRH analogları ve Danazol (menopoz taklidi için).
- Add-back tedavi: GnRH analoglarının yan etkilerini azaltmak için düşük doz östrojen desteği verilmesi. Not: Tıbbi tedaviler kısırlık üzerinde olumlu etki yaratmadığı için çocuk isteği olan hastalarda tercih edilmez.
Cerrahi Tedavi
Şiddetli olgularda ve kısırlık durumunda tercih edilen en etkili yöntemdir. Laparoskopik cerrahi ile anatomik yapının düzeltilmesi, hem ağrının geçmesinde hem de üreme potansiyelinin artmasında kritiktir. Çikolata kisti ameliyatı olan hastaların %50'si, operasyon sonrası ilk 6 ay içinde doğal yolla hamile kalabilmektedir.
