DUYGUSAL ZEKA

Akademik Başarı ve Zeka Kavramı Arasındaki İlişki

Zaman zaman bazı kişilerin, diğerlerinden çok daha az ders çalıştığı halde daha yüksek notlar aldığına şahit olmuşsunuzdur. Bu durumu sadece doğuştan gelen genetik özellikler veya zeka farkı ile açıklamak kolay görünse de aslında doğru bir yaklaşım değildir. Günümüzde biliyoruz ki zeka öğrenilebilen bir yetidir; kendimizi öğrenmeye zorladıkça beynimizdeki modüller arasındaki iletişim güçlenir.

IQ (Zeka Katsayısı); okuma, yazma ve aritmetik becerileri ölçerken, bu akademik zekanın duygusal yaşamla doğrudan bir bağı bulunmamaktadır. Çok zeki bir birey bile rasyonel olmayan kararlar verebilir. IQ, bir kişinin işe girmesini kolaylaştırabilir; ancak prestij, zenginlik ve mutluluk için tek başına bir garanti sunmaz. İş hayatında terfi almak ve yükselmek için gereken temel yetkinlik IQ değil, EQ (Duygusal Zeka) olarak tanımlanmaktadır.

Duygusal Zekanın 5 Temel Alanı

Salovey ve John Mayer, duygusal zekayı beş ana başlık altında detaylandırır. Bu alanlar, bireyin hem kendisiyle hem de çevresiyle olan ilişkilerini yönetme becerisini belirler.

1. Öz-Farkındalık: Duyguları Tanımak

Öz-farkındalık, ruh halimizin ve bu ruh haliyle ilgili düşüncelerimizin farkında olmaktır. Duygularımızı izlemek, bize kendimizle ilgili kesin gerçekleri sunar ve onlarla baş etmemize yardımcı olur. Duygularını fark edemeyen bireyler; nerede yaşayacakları veya kiminle evlenecekleri gibi hayati kararları vermekte zorlanabilirler. Bu tür kararlar sadece rasyonellikle değil, geçmiş deneyimlerle edinilen duygusal bir akıl ile verilir.

2. Duyguları Yönetmek ve Öz-Denetim

İkinci alan, stres ve öfke gibi duyguları yönetebilme ve kendini sakinleştirebilme becerisidir. Beyindeki sakinleşme alanları kusurlu olan veya bu yönetimi öğrenemeyen kişiler, dürtüsel olarak şiddete yönelebilirler. Hayattaki iniş ve çıkışları dengelemek için şu yöntemler kullanılabilir:

• Egzersiz ve Fiziksel Aktivite: Yürümek, dans etmek veya at binmek.
• Zihinsel Rahatlama: Yoga yapmak, doğada gezinmek veya müzik aleti çalmak.
• Kişisel Bakım: Sıcak duş almak veya travmatik dönemlerde zihni dağıtmak için televizyon izlemek.

3. Öz Motivasyon ve Hazzı Erteleyebilme

Kendini motive edebilmek, kişisel hakimiyetin en önemli göstergesidir. Dürtülerini kontrol eden ve hazzı erteleyebilen bireyler, sosyal açıdan daha becerikli ve yeterlidir. Bu kişiler, yaşamın zorluklarıyla baş etme konusunda yüksek özgüvene sahiptirler.

4. Empati: Başkalarının Duygularını Fark Etmek

Empati, başkalarının ne hissettiğini ve neye ihtiyaç duyduğunu gösteren sosyal sinyalleri okuyabilme yeteneğidir. Duygusal iletişimin %10'u sözel, %90'ı ise sözsüzdür. Göz kontağı kurmamak veya sembolik engeller koymak gibi beden dili işaretlerini okuyabilmek duygusal zekanın bir parçasıdır. İlişkilerde kullanılan iki önemli kavram şunlardır:

5. Sosyal Beceriler ve İlişki Yönetimi

İlişkileri idare etmek, başkalarının duygularıyla yumuşak bir şekilde etkileşime girmektir. Stres anında vücut ısısı ve kalp atışı artar; bu durumda duygusal zekası yüksek bireyler tartışmaya girmek yerine 20 dakika ortamdan uzaklaşmayı tercih eder. İlginç bir not olarak, Daniel Goleman'a göre erkeklerin sakinleşmesi daha uzun sürer çünkü erkekler duygusal olarak daha kolay incinebilirler.

Çoklu Zeka Kuramı ve Öneriler

Akademik ve duygusal zekanın ötesinde, psikolog Gardner tarafından tanımlanan yedi farklı zeka türü bulunmaktadır. Bu konuyla ilgilenenler Çoklu Zeka Kuramı üzerine araştırmalar yapabilirler. Özellikle öfke kontrolü sorunu yaşayanlar ve duygusal kapasitesini geliştirmek isteyenler için Daniel Goleman’ın "Duygusal Zeka: Neden IQ'dan Daha Önemlidir?" kitabı temel bir rehber niteliğindedir.

Kaynak: Goleman, D., (1995) Emotional Intelligence, New York, NY, England: Bantam Books, Inc. Yazar: Bahar Erden - Uzman Psikolog / Çift ve Aile Terapisti