Diyabet farkındalığını artırma günü ;14 kasım
- Dünya genelinde ve Türkiye'de hızla artan diyabet vakalarının 2035 yılında 592 milyona ulaşacağı öngörülürken, hastalık ciddi hayati riskler ve sistemik komplikasyonlar taşımaktadır.
- Diyabetin erken teşhisi için aşırı susama, sık idrara çıkma ve iyileşmeyen yaralar gibi belirtilere dikkat edilmeli, tanı için açlık kan şekeri değerleri kontrol edilmelidir.
- Tip 2 diyabetten korunmak ve hastalığı kontrol altında tutmak için ideal kilonun korunması, sağlıklı beslenme ve düzenli fiziksel aktivite gibi yaşam tarzı değişiklikleri hayati önem taşımaktadır.
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Küresel Bir Sağlık Sorunu: Diyabetin Mevcut Durumu ve Geleceği
Dünya genelinde diyabet sıklığı her geçen gün artış göstermektedir. Güncel verilere göre dünyada 382 milyon şeker hastası ve 316 milyon prediyabet (gizli şeker) hastası bulunmaktadır. Projeksiyonlar, 2035 yılında bu sayının 592 milyona ulaşacağını öngörmektedir. Amerika Birleşik Devletleri'nde her yıl 5.1 milyon kişi diyabet ve buna bağlı gelişen komplikasyonlar nedeniyle hayatını kaybetmektedir.
Türkiye'de de diyabet ve beraberinde getirdiği sağlık problemleri toplum sağlığında kritik bir yer tutmaktadır. Ülkemizde her 100 kişiden 14'ünde şeker hastalığı, 12'sinde ise gizli şeker tespit edilmiştir. Bu veriler, hastalığın hem küresel hem de yerel ölçekte ne kadar ciddi bir tehdit olduğunu kanıtlamaktadır.
14 Kasım Dünya Diyabet Günü ve Mavi Halka Amblemi
Her yıl 14 Kasım'da kutlanan Dünya Diyabet Günü, bu hastalığa karşı yürütülen en kapsamlı farkındalık kampanyasıdır. Uluslararası Diyabet Federasyonu (IDF) ve Dünya Sağlık Örgütü (WHO) tarafından 1991 yılında başlatılan bu hareket, diyabet oranlarındaki endişe verici artışa dikkat çekmeyi amaçlar. 14 Kasım tarihi, 1921 yılında insülini keşfederek milyonlarca hastanın tedavisini mümkün kılan biyokimyacı Fredrick Banting'in doğum yıl dönümü anısına seçilmiştir.
Kampanyanın simgesi olan Mavi Halka, diyabet dünyasında birliği ve umudu temsil eder. Mavi renk gökyüzünü ve umudu, halka ise diyabet topluluğunun birliğini simgeler. Ülkemizde yapılan bilimsel çalışmalar (TURDEP-II), son 12 yılda diyabet sıklığının %90 artarak %7,7'den %13,7'ye yükseldiğini, obezite oranının ise %44 arttığını göstermektedir.
Diyabet Nedir? Türleri ve Gizli Şeker (Prediyabet)
Diyabet, vücudun kan şekerini uygun şekilde kullanamaması ve depolayamaması durumudur. İnsülin hormonunun eksikliği veya etkisizliği sonucunda kanda şeker miktarı artar ve bu şeker böbrekler aracılığıyla idrarla dışarı atılır. Hastalık temel olarak iki ana gruba ayrılır:
- İnsüline bağımlı diyabet
- İnsüline bağımlı olmayan diyabet
Kan şekeri düzeyinin normalden yüksek olmasına rağmen henüz diyabet tanısı koyacak seviyeye ulaşmadığı duruma prediyabet (gizli şeker) denir. Araştırmalar, prediyabetik bireylerin çoğunda 10 yıl içerisinde Tip 2 diyabet geliştiğini ortaya koymaktadır.
Diyabetin Belirtileri ve Tanı Kriterleri
Diyabetli bireylerde vücudun verdiği sinyaller genellikle benzerlik gösterir. En sık karşılaşılan diyabet belirtileri şunlardır:
- Halsizlik ve aşırı iştah,
- Aşırı susama ve su içme isteği,
- Sık idrara çıkma,
- İstenmeyen kilo kaybı,
- Bulanık görme,
- Cilt enfeksiyonları ve iyileşmeyen yaralar.
Diyabet tanısı için 10-12 saatlik açlık sonrası kan şekeri ölçümü yapılır. Aşağıdaki tabloda yer alan kriterlerden birinin varlığı, kişinin diyabetli olabileceğini gösterir:
| Ölçüm Yöntemi | Değer Aralığı |
|---|---|
| Açlık Kan Şekeri | 126 mg/dl ve üzeri |
| Rastgele Ölçülen Kan Şekeri | 200 mg/dl ve üzeri |
| Şeker Yükleme Testi (OGTT) | 200 mg/dl ve üzeri |
Bu değerlerle karşılaşan bireylerin vakit kaybetmeden bir uzmana başvurması hayati önem taşır.
Diyabetin Komplikasyonları ve Hayati Riskler
Diyabet, vücutta sistemik hasarlara yol açabilen kronik bir hastalıktır. Günümüzde diyabetin yol açtığı bazı çarpıcı sonuçlar şunlardır:
- Diyabetik Ayak: Dünyada her 30 saniyede bir, ayak ülseri nedeniyle bir hastanın ayağı kesilmektedir.
- Böbrek Yetmezliği: Diyaliz hastalarının %50'si diyabetlidir; hastaların %10-20'si böbrek yetmezliği nedeniyle kaybedilmektedir.
- Kardiyovasküler Risk: Diyabetli yetişkinlerde kalp damar hastalığı riski 4 kata kadar çıkmaktadır. Ölümlerin %60-75'i koroner arter hastalığı ve inme kaynaklıdır.
- Görme Kaybı: 15 yıllık diyabet geçmişi olanların %2'sinde körlük, %10'unda ciddi görme kaybı gelişmektedir.
- Yaşam Süresi: Diyabet, beklenen yaşam süresini 5 ile 10 yıl arasında kısaltabilmektedir.
Tip 2 Diyabetten Korunma Yolları ve Tedavi Yöntemleri
Şu an için Tip 1 diyabeti önleyecek etkin bir yöntem bulunmasa da, Tip 2 diyabet ve komplikasyonlarından korunmak için yaşam tarzı değişiklikleri birincil tedavi şeklidir. Önerilen tedbirler şunlardır:
- İdeal Kilo: Boya uygun vücut ağırlığı hedeflenmeli ve korunmalıdır.
- Beslenme: Günde en az 5 porsiyon sebze ve meyve tüketilmelidir.
- Yağ Tüketimi: Günlük enerjinin %25-30'u yağlardan gelmeli, doymuş yağ oranı %10'un altında tutulmalıdır.
- Karbonhidrat Seçimi: Şeker gibi basit karbonhidratlar yerine tam tahıl ve kurubaklagiller tercih edilmelidir.
- Tuz Sınırı: Günlük tuz tüketimi 5 gramı aşmamalıdır.
- Fiziksel Aktivite: Haftada en az 5 gün, günlük 30 dakika tempolu yürüyüş yapılmalıdır.
- Zararlı Alışkanlıklar: Sigara kullanılmamalı ve aşırı alkolden kaçınılmalıdır.
Diyabetin tamamen iyileştirici bir tedavisi yoktur; ancak diyet, egzersiz, oral antidiyabetikler ve insülin tedavisi ile kontrol altında tutulabilir. Unutulmamalıdır ki; komplikasyonlardan korunmanın en etkili yolu erken tanıdır.
Yard. Doç. Dr. Fevzi Balkan
Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Uzmanı
