Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu Yaygınlaşıyor!
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) Nedir?
Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB), sanılanın aksine her zaman bir arada görülmeyen iki farklı bozukluğu ifade eder. Bazı çocuklarda hiperaktivite, bazılarında ise dikkat eksikliği semptomları daha baskın olabilir. Bu durum cinsiyete göre de farklılık göstermektedir; dikkat eksikliği genellikle kız çocuklarında daha sık görülürken, hiperaktivite ve dürtüsellik erkek çocuklarında daha ön plandadır.
DEHB, tedavi edilmediği takdirde çocuğun akademik başarısından sosyal ilişkilerine kadar pek çok alanı olumsuz etkileyebilir. İlerleyen dönemlerde ise şu risklerle karşılaşılabilir:
- Depresif ve anksiyete bozuklukları
- Okulda başarısızlık, sınıfta kalma veya okulu terk etme
- İş hayatında düşük performans ve sık iş değiştirme
- Tehlikeli araç kullanımı ve madde bağımlılığı riskleri
DEHB Olan Çocuklara Yaklaşım Stratejileri
DEHB tanısı almış çocukların günlük yaşamlarını kolaylaştırmak ve gelişimlerini desteklemek için ebeveynlerin uygulayabileceği temel stratejiler bulunmaktadır.
Kişiliği Değil, Hatayı Eleştirin
Bu çocuklar fiziksel olarak oldukça hareketli oldukları için sık sık düşebilir veya eşyalara zarar verebilirler. Böyle durumlarda çocuğun kişiliğine yönelik ağır eleştirilerden kaçınılmalıdır. Örneğin, bir vazo kırıldığında kişiliği yaralayacak sözler yerine; "Vazoyla oynarken kırman yanlıştı, bu yüzden on dakika odanda kalmalısın" gibi hataya odaklanan ve sınır çizen bir yaklaşım benimsenmelidir.
Kısa, Net Yönergeler ve Göz Teması
DEHB'li çocuklar anlatılanların tamamını dinlemekte zorlanabilirler. Genellikle sadece ilk ve son cümleler akıllarında kalır. Bu nedenle yönerge verirken şunlara dikkat edilmelidir:
- Çocukla mutlaka göz teması kurun.
- Mesajlarınızı kısa ve net tutun.
- Verdiğiniz yönergeyi çocuğunuza tekrarlatarak anladığından emin olun.
Ev Kurallarını Görselleştirin ve Yapılandırın
Soyut kurallar bu çocuklar için unutulmaya müsaittir. Bu nedenle ev içindeki düzeni somutlaştırmak gerekir. Akşam yemeği saati, ödev zamanı ve ev işlerine yardım gibi kurallar liste haline getirilerek çocuğun çalışma masası gibi görebileceği bir yere asılmalıdır. Görsel hatırlatıcılar, sözlü uyarılardan çok daha etkilidir.
Övgü ve Pozitif Pekiştireç Kullanımı
Çocuğun olumlu davranışları fark edildiği anda, zaman kaybetmeden övülmelidir. "Otobüste yer vermen çok güzel bir davranıştı" gibi sözel pekiştireçler, istenilen davranışın alışkanlık haline gelmesini sağlar. Öte yandan, olumsuz davranışları uzun uzadıya eleştirmekten kaçının; çünkü aşırı eleştiri, çocuk için bir dikkat çekme yöntemi haline gelebilir.
Ev ve Okul Düzeni İçin Pratik Öneriler
| Alan | Uygulanacak Yöntem |
|---|---|
| Oda Düzeni | Eşyaların yerini sabit tutun, çekmeceleri renkli etiketlerle işaretleyin. |
| Okul İletişimi | Öğretmenle iş birliği yaparak, sınıfta gizli işaretler (sıraya vurma vb.) belirleyin. |
| Sosyal Aktivite | Takım sporlarına yönlendirerek sosyal becerilerini ve disiplinini geliştirin. |
| Ebeveyn Bakımı | Tükenmişliği önlemek için haftada en az bir saat kendinize vakit ayırın. |
DEHB Tedavi Yöntemleri ve Süreç
DEHB tedavisinde semptomların şiddetine ve çocuğun yaşına göre farklı yöntemler izlenmektedir. Tedavi süreci genellikle şu şekilde yapılandırılır:
- Okul Öncesi ve Hafif Semptomlar: Öncelikle ebeveyn bilgilendirmesi ve davranışçı terapiler uygulanır.
- Orta ve Ağır Semptomlar: İlköğretim çağı ve sonrasında genellikle ilaç tedavisi birinci seçenek olarak değerlendirilir.
- Bütüncül Yaklaşım: İlaç tedavisi mutlaka bireysel ve aile psikoterapileri ile desteklenmelidir.
Tedavi sürecinde, bir-iki yıllık kullanımın ardından okul döneminde kısa aralar verilerek ilaca devam edilip edilmeyeceği çocuk psikiyatristi tarafından değerlendirilmelidir. Eğer çocuğunuzda dikkatsizlik ve aşırı hareketlilik gibi belirtiler en az altı aydır devam ediyorsa, uzman desteği almanız kritik önem taşır.
