Çocuklarda Çalma Davranışı

Çocuklarda Çalma Davranışı ve Gelişimsel Süreç

Çalma, bir çocuğun kendisine ait olmayan bir eşyayı izinsiz olarak alması şeklinde tanımlanır. Özellikle okul öncesi dönemde gözlemlenen izinsiz alma eylemleri, bir uyum veya davranış bozukluğu olarak nitelendirilmez. Bu yaş grubundaki çocuklarda mülkiyet duygusu henüz tam olarak gelişmediği için, başkasına ait bir eşyayı izinsiz almanın olumsuz bir davranış olduğunu kavramak güç olabilir.

Ancak, okul çağlarında ortaya çıkan ve süreklilik arz eden çalma eylemleri üzerinde hassasiyetle durulmalıdır. Eğer bu davranış bir alışkanlık haline gelmişse ve sık tekrarlanıyorsa, mutlaka bir profesyonel yardım alınması önerilir.

Çocuklarda Çalma Davranışının Temel Nedenleri

Çocukları bu eyleme iten faktörler genellikle psikolojik ve çevresel temellidir. Bu nedenleri dört ana başlık altında incelemek mümkündür:

1. Hatalı Anne-Baba Tutumları

Ebeveynlerin sergilediği bazı yaklaşımlar, çocukta tepkisel bir çalma davranışı geliştirebilir:

• Aşırı disiplinli tutum: Sık cezalandırma, dayak veya korkutma (polis vb.) çocukta intikam duygusu uyandırabilir.
• Kıyaslamacı yaklaşım: Başarılı bir çocukla kıyaslanan çocuk, rakip gördüğü kişinin eşyalarını alarak intikam alabilir.
• Maddi tutumlar: Ebeveynin paraya aşırı düşkünlüğü, cimriliği veya çocuğun harçlığını keserek maddi cezalar vermesi.
• Gereksinimlerin ihmal edilmesi: Temel ihtiyaçların karşılanmaması veya çocukta oluşan sevgi ve ilgi eksikliği.
• Davranışın pekiştirilmesi: Çocuğun eve getirdiği yabancı eşyanın fark edilmemesi, önemsenmemesi veya tam tersine aşırı suçlayıcı tepkiler verilmesi.

2. Değersizlik Duygusu ve Özgüven Eksikliği

Çocuk, içsel boşluklarını veya sosyal ihtiyaçlarını bu yolla telafi etmeye çalışabilir:

• Onay alma ihtiyacı: Bir arkadaş grubuna kabul edilmek veya başkalarına yaranmak amacıyla çalma eylemi gerçekleştirilebilir.
• Güç kanıtlama çabası: Özgüvenini artırmak veya kendi gücünü ispat etmek için bu yola başvurabilir.
• Depresyon: Yoğun değersizlik ve yetersizlik hissi yaşayan çocuk, bu duyguları değerli gördüğü eşyaları alarak bastırmaya çalışabilir.

3. Kıskançlık ve Rekabet Duyguları

Aile içindeki dinamikler çocukta kıskançlığı tetikleyebilir:

• Kardeş kıskançlığı: Yeni doğan kardeşe duyulan öfke veya ilgi çekme isteği çalma eğilimine yol açabilir.
• Rekabet: Kardeşler veya akranlar arasındaki rekabet duygusunu bastırmak için çocuk bu davranışı sergileyebilir.

4. Özdeşleşme Sorunları

Çocuğun model aldığı figürler davranışlarını şekillendirir. Televizyon dizileri, çizgi filmler veya bilgisayar oyunlarındaki kötü karakterlerle özdeşleşme kurması, bu davranışı taklit etmesine neden olabilir.

Ebeveynler İçin Stratejik Öneriler

Çalma davranışı karşısında ebeveynlerin sergileyeceği tutum, sorunun çözümü için kritiktir. Aşağıdaki yöntemler bu sürecin yönetiminde yardımcı olacaktır:

Dikkat Edilmesi Gereken Hassas Noktalar

• Kişisel Alan: Çocuğun kendine ait eşyaları olmalı ve ebeveynler bu eşyaları kullanırken ondan izin alarak mülkiyet haklarına saygı göstermelidir.
• Cezalandırma Yöntemi: Kesinlikle fiziksel ceza verilmemelidir. Sert tepki yerine, davranışın onaylanmadığı net bir şekilde hissettirilmelidir.
• Etiketlemeden Kaçınma: Çocuk "hırsız" veya "kötü" olarak damgalanmamalı, sadece sergilediği hatalı davranış eleştirilmelidir.
• Telafi Süreci: Alınan eşya, çocuk tarafından özür dilenerek geri verilmelidir. Eşya zarar görmüşse bedeli çocuğun harçlığından karşılanmalıdır.

Örnek Yaklaşım Cümlesi: Şüphe durumunda çocuğu suçlamak yerine şu yaklaşım sergilenmelidir: “Benim cüzdanımdan para alıp almadığından emin değilim, fakat sana çok gerektiği için aldıysan ve eğer geri verirsen seninle gurur duyacağım. Benim seninle gurur duymamdan daha önemlisi senin kendinle gurur duyman.”

Uzm. Dr. Sevilay ZORLU
Psikiyatrist & Psikoterapist