ÇOCUKLARDA BESİN ALLERJİSİ

Besin Alerjisi Nedir?

Besin alerjisi, sağlıklı bireylerde herhangi bir olumsuzluğa yol açmayan gıda maddelerine karşı, kişinin bağışıklık sisteminin aşırı tepki vermesi durumudur. Gıda alerjilerinde bağışıklık sistemi, tüketilen besini hatalı bir şekilde yabancı ve zararlı olarak algılar. Bu algılama sonucunda, vücutta farklı mekanizmalar aracılığıyla normal olmayan, aşırı bir reaksiyon gelişir.

Besin Alerjisi Görülme Sıklığı

Besin alerjileri genellikle yaşamın ilk yıllarında, özellikle 1-2 yaşından önce ortaya çıkmaktadır. İstatistiksel verilere göre, 3 yaş altındaki çocuklarda görülme sıklığı %6 iken, yetişkinlerde bu oran %1-2 seviyelerine gerilemektedir. Çocuklarda genel görülme oranı ise %4-8 arasındadır.

Belirli risk gruplarında bu oranlar değişkenlik göstermektedir:

• 1 yaş altı bebeklerde: %10
• 3 yaş altı çocuklarda: %6
• Orta-ağır egzamalı çocuklarda: %35
• Astımlı çocuklarda: %6

En Sık Alerjiye Neden Olan Besinler

Teorik olarak her besin alerjik reaksiyona yol açabilse de, tüm vakaların %90'ından sadece 8 temel besin sorumludur. Bu besinler şunlardır:

• Süt ve yumurta
• Yer fıstığı ve ağaç fıstıkları (ceviz, badem, antep fıstığı vb.)
• Soya ve buğday
• Balık ve kabuklu deniz hayvanları

Besin Alerjisi Belirtileri Nelerdir?

Gıda alerjisi, doğumdan sonra en erken ortaya çıkan alerjik hastalıklardan biridir. Bağışıklık sistemi, alerjen gıda ile karşılaştıktan sonra antikor üretir ve sonraki karşılaşmalarda belirtiler başlar. Genellikle ilk belirti atopik dermatit (alerjik egzema) olarak, özellikle bebeklerin yanaklarında, kol ve bacaklarında kaşıntılı döküntüler şeklinde görülür.

Sindirim Sistemi Belirtileri

Erken aylarda sindirim sistemini etkileyen alerjiler oldukça yaygındır. Bu durum; fışkırır tarzda kusma, kanlı veya mukuslu ishal, şiddetli karın ağrısı, ağlama atakları, uyku bozukluğu ve büyüme geriliği gibi ciddi bulgularla kendini gösterebilir. Nadiren de olsa tedaviye yanıt vermeyen kabızlık bir belirti olabilir.

Şiddetli ve Ani Reaksiyonlar

Bazı vakalarda ciltte kaşıntılı kırmızı plaklar (kurdeşen), dudak ve dilde şişme (anjioödem) veya hayatı tehdit eden anafilaksi (alerjik şok) gelişebilir. Belirtiler, başlangıç süresine göre ikiye ayrılır:

Besin Alerjisi Tanısı Nasıl Konulur?

Besin alerjisi şüphesi olan çocuklarda tanı, çocuk alerji uzmanları tarafından konulmalıdır. Tanı sürecinde ciltten veya kandan yapılan alerji testleri ile deri yama testleri kullanılır. Ancak sadece test sonuçları kesin tanı için yeterli olmayabilir; çünkü alerji testlerinde sonuç çıkmaması, alerji olmadığı anlamına gelmez.

Kesin Tanı ve Besin Yükleme Testi

Kesin tanı, şüpheli besinin 4-6 hafta boyunca diyetten çıkarılması (eliminasyon) ve ardından tekrar diyete eklenmesi (besin yüklemesi) ile konur. Bu testler, hayati risk taşıyabileceği için mutlaka deneyimli bir uzman gözetiminde yapılmalıdır. Alerji deri testleri ise genellikle 2 aylıktan itibaren uygulanabilmektedir.

Besin Alerjisi Tedavi Yöntemleri

Besin alerjisi reaksiyonlarını önlemenin temel yolu, alerjik olunan besinden ve ürünlerinden tamamen kaçınmaktır. Çok küçük miktarların bile şiddetli reaksiyonlara yol açabileceği unutulmamalıdır. Anne sütü alan bebeklerde annenin de diyet yapması gerekebilir. İlaç tedavisi ise sadece mevcut belirtileri düzeltmek amacıyla (antihistaminikler veya kortizon) kullanılır; alerjiyi tamamen ortadan kaldıran bir ilaç yoktur.

Oral İmmünoterapi (Besin Aşısı)

Besin aşı tedavisi, hastayı besine alıştırmak ve kalıcı tolerans geliştirmek amacıyla uygulanır. Süt, yumurta, yer fıstığı, ceviz, kivi ve şeftali gibi gıdalar için düzenli artan dozlarda ağızdan besin verilerek bağışıklık sisteminin alıştırılması hedeflenir.

Besin Alerjisi Düzelir mi?

Alerjinin düzelme şansı; besinin türüne, tanı yaşına ve eşlik eden diğer alerjik hastalıklara (astım, nezle vb.) bağlıdır. Süt, yumurta, soya ve buğday alerjilerinin 3 yaşına kadar düzelme ihtimali yüksekken; fıstık, balık ve deniz ürünlerine karşı gelişen alerjilerin kalıcı olma eğilimi daha fazladır.

Aileler İçin Önemli Uyarılar

Alerjik çocuğu olan aileler, dışarıda tüketilen her gıdanın içeriğini titizlikle incelemelidir. Şiddetli reaksiyon riski olan çocuklarda, ailenin hazır epinefrin iğnelerini kullanmayı öğrenmesi hayati önem taşır. Uzun vadeli takip ve diğer alerjik hastalıkların erken teşhisi için bir çocuk alerji uzmanı kontrolünde kalmak kritiktir.