Ben İdeali- Chasseguet Smirgel

Psikanalitik Kuramda Ben İdeali ve Üstben Ayrımı

Fransız psikanalistin bu çalışması, fallik dönemde baba ile özdeşleşememenin birey üzerindeki derin etkilerini kapsamlı bir şekilde ele almaktadır. Eser; sapıklık, aşk, grup dinamikleri ve sanat gibi olguları, ben ideali ile üstben arasındaki benzerlik ve farklılıklar üzerinden inceler. Çeşitli psikanalistlerin görüşlerine dayanan bu analiz, bireyin ruhsal gelişimindeki kırılma noktalarına ışık tutmaktadır.

Psikanalitik kurama göre bu iki kavramın kökenleri birbirinden tamamen farklıdır. Ben ideali, birincil narsisizmin bir mirasçısıyken; üstben, öidipal kompleksin çözümlenmesiyle ortaya çıkan bir yapıdır. Birincil bütünlüğün bozulması ve bu bütünlüğün nesneye yansıtılması sonucunda ben ideali şekillenir.

Birincil Bütünlüğün Bozulması ve Ben Gelişimi

Bireyin gelişim sürecinde birincil bütünlüğün bozulması kaçınılmaz bir aşamadır. Metne göre bu bozulmanın temelinde iki ana neden yatmaktadır. Bunlardan ilki ötekilerin uyarıları, ikincisi ise ben gelişimiyle birlikte ortaya çıkan kendi eleştirel yargılama yetisi uyarısıdır. Bu süreçler, bireyin iç dünyasında yeni savunma ve yapılanma mekanizmalarını tetikler.

Sapıklık Oluşumu ve Baba ile Özdeşleşme Sorunu

Sapıklık oluşumu, gelişimsel bir aksamanın sonucu olarak değerlendirilir. Bu durum, annenin çocukla kurduğu baştan çıkarıcı ilişki ve suç ortaklığı neticesinde, kuşak farkının tanınmamasıyla başlar. Özellikle genital babaya ve babanın penisine yatırım yapılmaması, yani özdeşleşmenin gerçekleşmemesi, bireyin kendi benini içselleştirmesine yol açar.

Baba ile özdeşleşemeyen birey, genital öncesi dönemin genital dönemden daha üstün olduğuna dair bir yanılsama geliştirir. Bu yanılsamayı koruma çabası, bireyde kronik bir tamamlanmamışlık duygusu yaratır. Oysa baba ile sağlıklı bir özdeşleşme, ilkel bütünlük durumuna geri dönme umudunu yeşertir ve bireyin arzularını geleceğe yansıtarak ensest fantezilerini ertelemesini sağlar.

Aşk, Grup ve Sanatın Psikanalitik İşlevleri

Psikanalitik bakış açısıyla aşk, ben idealinin nesneye yansıtılması olarak tanımlanır. Sevme eylemi, ben idealinin ben üzerine düşen parıltısıdır ve bu sayede birincil bütünlük yeniden kurulmaya çalışılır. Ancak burada dikkat edilmesi gereken nokta, sevilen nesnenin asla öidipal bir ikame olmadığıdır. Aşkta veya mistik deneyimlerdeki "aydınlanma" hissi, ben sınırlarının kalkarak birincil bütünlüğün yeniden belirmesi şeklinde yorumlanır.

Grup İlişkileri ve İdeoloji

Freud'a göre grup ilişkileri, ilkel sürünün dirilişi ve önderin ilkel baba ile özdeşleştirilmesidir. Smirgel ise bu görüşü genişleterek, önderin veya toplumun aslında tüm güçlü anne figürünü temsil ettiğini savunur. Gruplar, ben ile ben ideali arasındaki mesafeyi hızla kapatma vaadi sunar. İdeoloji ise çatışma ve hadım edilmeyi dışlayarak bireye birincil bütünlük vaat eder.

Sanatın Onarıcı Rolü

Sanat, bireyin iç dünyasında haz ilkesi ile gerçeklik ilkesini uzlaştıran bir köprü görevi görür. Ben ile ideal ben arasındaki mesafeyi azaltarak bireyin özsaygısını güçlendirir. Sanat eseri, sanatçıyı kendi içindeki birincil mükemmellik durumuyla temsil etme eğilimi taşır.

Suçluluk ve Utanç Arasındaki Fark

Bireyin duygu dünyasında üstben ve ben ideali farklı sonuçlar doğurur. Bu ayrım şu şekilde özetlenebilir:

1. Suçluluk: Üstbenin koyduğu bir yasağa dokunulduğunda veya ihlal edildiğinde ortaya çıkar.
2. Utanç: Ben ideali hedeflenen amaca ulaşamadığında veya yetersiz kaldığında hissedilir.

Sonuç olarak, ben ideali ile üstbenin aynı yapı olup olmadığı tartışmalıdır. Smirgel'in yorumuna göre, ben ideali yansıtılmış bir fantezi olduğu için üstben gibi katı bir düzey olarak ele alınamaz.