Bebeklik ve Çocukluk Döneminde Cinsel ve Ahlaki Gelişim

Çocuklarda Ahlaki Gelişim ve Oyun Kurallarının Rolü

Çocukların ahlaki gelişim süreçlerini anlamlandırmanın en etkili yolu, oyun esnasında kurallara karşı sergiledikleri tutumları gözlemlemektir. Araştırmacılar, 7 yaşına kadar olan çocukların oyun kurallarının varlığından haberdar olduklarını ancak bu kuralların temel amacını ve mantığını henüz kavrayamadıklarını belirtmektedir. Bu dönemde çocuklar kuralları gözetmeye çalışsalar da oyunun tüm katılımcılar tarafından kazanılması gerektiğini düşünürler; çünkü kazanma kavramı çocuk zihninde tamamen eğlence ile eşdeğerdir.

7 yaşından itibaren çocuklarda kuralların işlevine dair farkındalık artmaya başlar. Bu evrede çocuklar, kuralsız bir oyunun mümkün olamayacağını anlamaya ve kuralların değişmezliğine inanmaya yönelirler. Yaklaşık 12 yaşına kadar devam eden bu süreçte, kuralların yüksek bir otorite tarafından belirlendiği ve bu kurallara uymayanların mutlaka cezalandırılacağı düşüncesi hakimdir.

Yaş Gruplarına Göre Ahlaki Algı ve Davranış Biçimleri

6 yaşındaki çocuklar, önceki dönemlere kıyasla kendilerine daha fazla güven duymalarına rağmen, kurallar ve yasaklar karşısında sürekli "neden" sorusunu sorarlar. Bu yaş grubunda kaybetmeye karşı belirgin bir tahammülsüzlük gözlenir. Erken yaşlarda görülen haz ve elem ahlakı, 7 yaşından itibaren yerini yaptırımlara ve otoriteye körü körüne bağlılığa bırakır.

7-11 yaş aralığında çocuk, ahlak kurallarının derin içeriğini henüz tam olarak analiz edemez. Kurallara, yalnızca kural oldukları için veya toplumsal ilişkilerin bozulmasını önlemek amacıyla riayet eder. Bu dönemde her türlü kural, sorgulanmaksızın yerine getirilmesi gereken bir görev olarak algılanır.

Kohlberg’in Ahlak Gelişimi Teorisi

Freud, ahlak gelişiminin 5 yaşında tamamlandığını savunurken; Kohlberg bu gelişimin çok daha uzun bir sürece yayıldığını ileri sürer. Kohlberg, ahlak anlayışını davranışsal boyuttan ziyade düşünce boyutu ve yargı mekanizmaları üzerinden inceler. Kohlberg’in teorisine göre ilk çocukluk dönemindeki gelişim evreleri şunlardır:

1. Gelenek Öncesi Düzey: Bağımlı Ahlak Evresi (5-8 Yaş)

Bu evrede davranışlar, tamamen doğuracağı sonuçlara göre değerlendirilir. Eğer bir eylemin sonucu iyiyse davranış iyi, kötüyse davranış kötüdür. Temel motivasyon, kurallara uyarak cezadan kurtulmaktır. Kuralların içeriği veya toplumsal işlevi bu aşamada önem taşımaz; kural sadece cezayı önleyen bir araçtır.

2. Gelenek Öncesi Düzey: Saf Çıkarcı Eğilim Evresi (8+ Yaş)

8 yaşından sonra çocuk, farklı bakış açılarını sentezlemeye ve davranışların arkasındaki nedenleri sorgulamaya başlar. Bu dönemde doğru davranış, kişisel ihtiyaçları karşılayan ve karşılıklı fayda sağlayan eylemdir. "Sen bana yardım edersen, ben de sana yardım ederim" mantığıyla hareket eden çocukta, ödül odaklı maddeci bir düşünce yapısı ve haklılık kavramı ön plana çıkar.

Freud’un Psikoseksüel Gelişim Teorisi ve Evreleri

Sigmund Freud, bireyin gelişimini belirli cinsel evreler üzerinden tanımlar. Bu evreler, libidinal enerjinin yoğunlaştığı bölgelere göre isimlendirilir:

1. Oral Evre (0 - 1,5 Yaş): Enerji ağız bölgesindedir. İlk aylarda birincil narsizm ve haz ilkesi hakimdir. Dişlerin çıkmasıyla birlikte ısırma eylemi üzerinden ilk saldırganlık belirtileri görülür.
2. Anal Evre (1,5 - 3 Yaş): Enerji anüs bölgesine kayar. Çocuk, çevre kurallarına uyum sağlamayı ve tatminlerini ertelemeyi öğrenir. Ego ve süperego gelişmeye başlar; ebeveyn kısıtlamalarına karşı direnç oluşur.
3. Fallik Evre (3,5 - 7 Yaş): Haz ve çatışmalar genital bölge odaklıdır. Karşı cinsten ebeveyne yönelen cinsel dürtüler ve Oedipus kompleksi bu dönemin belirgin özelliğidir. Erkek çocukların babayla özdeşim kurması en önemli sonuçlardan biridir.
4. Gizil (Latent) Evre (5,7 - Ergenlik): Cinsel ilgilerin azaldığı bir duraklama dönemidir. Çocuk, kendi cinsinden akranlarıyla ilgilenmeye başlar. Bu evre, ergenlikteki hızlı değişimlere bir hazırlık niteliği taşır.

Kaynakça

• Adasal, R. (1977). Normal ve Anormal Yönleriyle Yeni Medikal Psikoloji. İstanbul.
• Alıcıgüzel, İ. (1998). Çağdaş Okulda Eğitim ve Öğretim. İstanbul.
• Altınköprü, T. (2002). Çocuk Psikolojisi. İstanbul.
• Aral, N., Köksal, A., & Gürsoy, F. (2001). Okul Öncesi Eğitiminde Oyun. İstanbul.
• Arı, R., Üre, Ö., & Yılmaz, H. (1998). Gelişim ve Öğrenme Psikolojisi. Konya.
• Arık, İ. A. (1994). Eğitim Psikolojisi Ders Notları. İstanbul Üniversitesi.
• Atkinson, R. et al. (1995/1996). Psikolojiye Giriş / Introduction to Psychology.
• Aydın, B. (1997). Çocuk ve Ergen Psikolojisi. İstanbul.
• Bee, H. (2000). The Developing Child. U.S.A.
• Feldman, R. (1997). Essentials of Understanding Psychology. USA.
• Kağıtçıbaşı, Ç. (1979/1999). İnsan ve İnsanlar / Yeni İnsan ve İnsanlar. İstanbul.
• Karahan, T. F., & Sardoğan, M. E. (1994). Psikolojik Danışma Kuramları. İstanbul.
• Kozacıoğlu, G., & Gördürür, H. E. (1995). Bireyden Topluma Ruh Sağlığı. İstanbul.
• Köknel, Ö. (1995). Kaygıdan Mutluluğa Kişilik. İstanbul.
• Kuşin, İ. (1999). Ruh Sağlığı ve Ahlak Gelişimi. İstanbul.
• Mischel, W., & Plomin, R. (1999). Introduction to Personality. New York.
• Morgan, T. C. (1993). Psikolojiye Giriş. Ankara.
• Morris, C. G. (2002). Psikolojiyi Anlamak. Ankara.
• Öztürk, O. (1989). Psikanaliz ve Psikoterapi. İstanbul.
• Piaget, J. (2000). Çocukta Zihinsel Gelişim. İstanbul.
• Ryan Jr., B. (2002). Çocuğum Okula Başlıyor. İstanbul.
• Sprinthall, N. A., & Sprinthall, R. C. (1990). Educational Psychology. New York.
• Şahin, F. T. (2001). Okul Öncesi Eğitimde Oyun Etkinlikleri. İstanbul.
• Şendil, G. (1995). Büyüme Gelişme Olgunlaşma. İstanbul.
• Uluğ, M. O. (1997). Niçin Oyun? İstanbul.
• Ündar, E. (2001). Lawrence Kolhberg Zihinsel Ahlak Gelişimi Kuramı. Marmara Üniversitesi.
• Wade, C., & Tavris, C. (1999). Invitation to Psychology. U.S.A.
• Yanbastı, G. (1990). Kişilik Kuramları. İzmir.
• Yavuzer, H. (1998). Çocuk Psikolojisi. İstanbul.