Azoospermi (sperm yokluğu) nasıl tedavi edilmelidir?
- Çocuk sahibi olamayan çiftlerde değerlendirme sürecine, daha hızlı ve kolay sonuç alınabilmesi adına öncelikle erkeğin üroloji muayenesi ve semen analizi ile başlanmalıdır.
- Semen analizinde hiç sperm bulunmaması durumu olan azoospermi teşhisi için 20 gün arayla iki analiz yapılmalı ve durumun nedeni hormonal, tıkanıklık veya üretim kaynaklı olarak belirlenmelidir.
- Tedavi sürecinde genetik testler ve Mikro-TESE yöntemi kritik rol oynarken, kanser tedavisi öncesinde sperm hücrelerinin korunması için Onko-TESE işlemi uygulanmalıdır.
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Azoospermi ve Erkek Kısırlığında Tanı Süreci
Evlilik sonrası korunmasız cinsel ilişkiye rağmen 1 yıl içerisinde çocuk sahibi olamayan çiftlerin vakit kaybetmeden bir uzmana başvurmaları önerilmektedir. Dünya genelindeki standart protokollerde, değerlendirme sürecinde öncelik erkek hastanın üroloji doktoru tarafından muayene edilmesine ve semen analizi (sperm sayımı) yapılmasına verilir.
Türkiye’de sosyal faktörler nedeniyle genellikle ilk muayeneye kadınlar gitse de, tetkik ve değerlendirme süreci erkeklerde çok daha hızlı ve kolay ilerlemektedir. Bu nedenle çocuk sahibi olmak isteyen çiftlerde, sürecin sağlıklı yönetilmesi adına öncelikle erkeğin üroloji muayenesi ve sperm tahlili yaptırması en doğru yaklaşım olacaktır.
Azoospermi Nedir ve Nasıl Teşhis Edilir?
Semen tahlilinde hiç sperm hücresine (spermatozoa) rastlanmaması durumuna Azoospermi denir. Tanı sürecinde hata payını en aza indirmek için ilk analizden sonraki 20 gün içerisinde ikinci bir semen analizinin yapılması tavsiye edilir. Testin sağlıklı sonuç vermesi için hastanın 2 ile 5 gün arasında cinsel perhiz süresine uyması gerekmektedir.
Azoospermi görülme oranları şu şekildedir:
- Tüm erkek popülasyonunda görülme sıklığı: %1
- Kısırlık şikayetiyle başvuran hastalarda görülme sıklığı: %15
Azoosperminin Nedenleri ve Tedavi Yaklaşımları
Azoospermi tedavisinde başarının anahtarı, durumun altındaki temel sebebin doğru saptanmasıdır. Genel olarak bu durum üç ana nedenden kaynaklanmaktadır:
- Meni kanallarında tıkanıklık bulunması.
- Hormonal anormallikler nedeniyle üretim bozukluğu yaşanması.
- Testis dokusu yetersizliği sebebiyle sperm üretilememesi.
Tedavi süreci nedene göre şekillenir. Eğer sorun hormonal eksiklik ise yerine koyma tedavisi uygulanır. Kanal tıkanıklığı şüphesinde ise kanal açma operasyonu veya Mikro-TESE işlemi ile sperm toplanarak tüp bebek tedavisine geçilir. Testis fonksiyon yetersizliği durumlarında da yine Mikro-TESE yöntemiyle spermatozoa aranır; hücre bulunması halinde ICSI (mikroenjeksiyon) yöntemiyle tedavi sürdürülür.
Genetik Testler ve Başarı Oranları
Azospermi tanısı alan hastaların değerlendirilmesinde hormon tetkiklerinin yanı sıra genetik testler de büyük önem taşır. Bu kapsamda Karyotip tayini ve Y kromozomu mikrodelesyonu testleri istenir. Karyotip tayini ile genetik bir defekt saptanırsa, tüp bebek aşamasında PGD (Preimplantasyon Genetik Tanı) yapılarak sadece sağlıklı embriyoların transfer edilmesi sağlanır.
Y kromozomu mikrodelesyon testleri, Mikro-TESE işleminde sperm bulunma ihtimali hakkında kritik bilgiler sunar:
| Mikrodelesyon Tipi | Sperm Bulunma İhtimali |
|---|---|
| AZFc Mikrodelesyonu | %70 |
| AZFa ve AZFb Komplet Delesyonu | %5 |
Kanser Hastalarında Sperm Koruma: Onko-TESE
Azoospermi (sperm yokluğu), kemoterapi ve radyoterapi gibi agresif tedavilerin bir yan etkisi olarak ortaya çıkabilir. Bu nedenle kanser tedavisine başlayacak genç yaştaki hastalarda tedavi öncesi mutlaka semen analizi yapılmalıdır.
Eğer analizde yeterli sperm bulunursa sperm dondurma işlemi uygulanmalıdır. Tedavi öncesinde halihazırda sperm bulunmuyorsa, Mikro-TESE yöntemi ile hücre aranmalı ve elde edilen spermler dondurularak muhafaza edilmelidir. Kanser hastalarında kemoterapi veya radyoterapi öncesi gerçekleştirilen bu özel işleme Onko-TESE adı verilmektedir.
Op. Dr. Murad ÇELTİK
