Aşırı Düşünmek Neden Olur? Zihnimizi Susturmak Neden Bu Kadar Zor?

Aşırı Düşünmek Neden Olur? Zihnimizi Susturmak Neden Bu Kadar Zor?

Gün içinde yaşadığınız bir olayı tekrar tekrar düşünüyor, söylediğiniz bir sözü analiz ediyor veya henüz gerçekleşmemiş olaylarla ilgili sürekli senaryolar kuruyor musunuz?

Birçoğumuz zaman zaman geçmişte yaşadıklarımızı düşünür, gelecekle ilgili planlar yapar veya önemli bir karar öncesinde farklı ihtimalleri değerlendiririz. Düşünmek, problem çözmenin ve karar vermenin doğal bir parçasıdır. Ancak bazı durumlarda düşünmek çözüm üretmekten çıkar ve kişi kendisini aynı düşüncelerin içinde tekrar tekrar dolaşırken bulabilir.

Acaba doğru mu yaptım?”

“Ya yanlış bir karar verirsem?”

“Bunu neden söyledi?”

“Ya kötü bir şey olursa?”

“Keşke farklı davransaydım.”

Bu düşünceler sürekli tekrar ettiğinde zihinsel olarak yorucu bir hale gelebilir. Kişi düşünmeyi bırakmak istese bile zihnini susturmakta zorlanabilir.

Aşırı Düşünmek Nedir?

Aşırı düşünme, kişinin yaşadığı olayları, olası durumları veya gelecekte gerçekleşebilecek ihtimalleri sürekli olarak zihninde tekrar etmesi olarak tanımlanabilir.

Genellikle iki farklı şekilde ortaya çıkabilir:

Geçmişe odaklanmak:

Kişi yaşadığı bir olayı, yaptığı bir hatayı veya söylediği bir sözü tekrar tekrar düşünebilir. “Keşke şöyle yapsaydım” düşüncesi zihinde sürekli dönebilir.

Geleceğe odaklanmak:

Henüz gerçekleşmemiş olaylarla ilgili sürekli olumsuz senaryolar kurulabilir. Kişi kendisini “Ya şöyle olursa?” sorusunu tekrar tekrar sorarken bulabilir.

Her iki durumda da kişi çok fazla düşünüyor gibi hissetse de çoğu zaman bu düşünme süreci somut bir çözüme ulaşmasını sağlamaz.

İnsanlar Neden Aşırı Düşünür?

Aşırı düşünmenin arkasında farklı nedenler olabilir. Bazı kişiler belirsizliğe tahammül etmekte zorlandıkları için gelecekte yaşanabilecek her ihtimali önceden düşünmeye çalışabilir.

Bazı kişiler ise hata yapmaktan veya yanlış bir karar vermekten korkabilir. Özellikle mükemmeliyetçi eğilimleri olan kişiler, verdikleri kararların tamamen doğru olduğundan emin olmak isteyebilirler.

Bazen aşırı düşünmenin altında kaygı da bulunabilir. Kişi olası tüm riskleri önceden düşünerek kendisini korumaya çalışıyor olabilir.

Ancak sorun şu noktada ortaya çıkar: Hayattaki her ihtimali kontrol etmek mümkün değildir.

Kişi ne kadar çok düşünürse düşünsün, gelecekte ne olacağını tamamen bilemez. Buna rağmen zihin, “Biraz daha düşünürsem doğru cevabı bulabilirim” düşüncesiyle aynı konular üzerinde dönmeye devam edebilir.

Aşırı Düşünmek ve Kaygı Arasındaki İlişki

Kaygı yaşayan kişiler gelecekte yaşanabilecek olumsuz ihtimallere karşı daha fazla odaklanabilir.

Örneğin kişi küçük bir problem yaşadığında:

“Bu sadece geçici bir durum.”

demek yerine,

“Ya daha kötü bir şey olursa?”

“Ya bunu çözemezsem?”

“Ya her şey daha da kötüye giderse?”

şeklinde düşünmeye başlayabilir.

Bir düşünce başka bir düşünceyi, o düşünce ise yeni bir endişeyi ortaya çıkarabilir. Böylece kişi kendisini zihinsel bir döngünün içinde bulabilir.

Bu döngü zamanla kişinin kendisini sürekli gergin, yorgun ve huzursuz hissetmesine neden olabilir.

Aşırı Düşünmek Her Zaman Faydalı mıdır?

Bazı kişiler çok düşünmenin kendilerini problemlere karşı hazırladığını düşünebilir.

Elbette bir konu hakkında düşünmek, değerlendirme yapmak ve plan oluşturmak faydalıdır. Ancak aynı düşünceleri tekrar tekrar düşünmek ile çözüm üretmeye yönelik düşünmek arasında önemli bir fark vardır.

Kendinize şu soruyu sorabilirsiniz:

“Şu anda düşündüğüm şey bana yeni bir çözüm mü sunuyor, yoksa aynı düşünceleri tekrar mı ediyorum?”

Eğer zihniniz sürekli aynı noktaya dönüyor ve sizi bir çözüme yaklaştırmıyorsa, bu düşünme biçimi zihinsel yükünüzü artırıyor olabilir.

Aşırı Düşünmenin Günlük Yaşama Etkileri

Sürekli düşünmek zamanla kişinin yaşamının farklı alanlarını etkileyebilir.

Kişi:

Karar vermekte zorlanabilir.

Küçük konular üzerinde uzun süre düşünebilir.

Hata yapmaktan korkabilir.

Sürekli kendisini ve davranışlarını analiz edebilir.

Gelecekle ilgili yoğun endişe yaşayabilir.

Uykuya dalmakta zorlanabilir.

Dikkatini toplamakta güçlük çekebilir.

Zihinsel olarak sürekli yorgun hissedebilir.

Bazı durumlarda kişi düşünmekten yorulduğu halde düşünmeyi bırakamadığını hissedebilir.

Zihnimizi Susturmak Yerine Düşüncelerle İlişkimizi Değiştirmek

Aşırı düşünme yaşayan kişiler çoğu zaman zihnindeki düşünceleri tamamen susturmaya çalışır. Ancak düşünceleri zorla engellemeye çalışmak bazen onların daha fazla dikkat çekmesine neden olabilir.

Burada amaç zihinden geçen her düşünceyi kontrol etmek değildir.

Daha önemli olan, gelen her düşünceyi gerçek veya mutlaka çözülmesi gereken bir problem olarak kabul etmemeyi öğrenebilmektir.

Bir düşünce zihninizden geçtiğinde kendinize şu soruları sorabilirsiniz:

Bu düşünce şu anda bana ne söylüyor?

Bu düşünce bir gerçek mi, yoksa bir ihtimal mi?

Şu anda kontrol edebileceğim bir durum var mı?

Bu konuyu düşünmek bana gerçekten yardımcı oluyor mu?

Şu anda çözüm üretmeye mi çalışıyorum, yoksa aynı düşüncenin içinde mi dönüyorum?

Bu sorular, düşünceleri tamamen ortadan kaldırmak için değil, onlarla kurduğunuz ilişkiyi fark etmek için kullanılabilir.

Aşırı Düşünme ile Baş Etmek Mümkün mü?

Aşırı düşünme çoğu zaman bir anda ortaya çıkmaz. Kişinin olayları yorumlama biçimi, kaygıları, geçmiş deneyimleri ve belirsizlik karşısındaki tutumu bu süreçte etkili olabilir.

Bu nedenle öncelikle kişinin hangi durumlarda aşırı düşünmeye başladığını fark etmesi önemlidir.

Bazı kişiler yalnız kaldıklarında, bazıları önemli kararlar verirken, bazıları ise ilişkilerinde belirsizlik yaşadıklarında daha fazla düşünmeye başlayabilir.

Düşünce döngüsünü tetikleyen durumları fark etmek, bu süreci anlamanın önemli bir adımıdır.

Sürekli Düşünmek Yaşamınızı Etkiliyorsa Destek Alabilirsiniz

Zaman zaman geçmişi düşünmek veya gelecekle ilgili endişelenmek hayatın doğal bir parçasıdır. Ancak zihniniz sürekli aynı düşüncelerle meşgulse, düşünmekten yorulduğunuzu hissediyor ve buna rağmen düşüncelerinizi durdurmakta zorlanıyorsanız, bu durum günlük yaşamınızı etkiliyor olabilir.

Aşırı düşünme; kaygı, stres, mükemmeliyetçilik, karar verme güçlüğü ve belirsizlikle ilişkili olabilir. Psikoterapi sürecinde kişinin düşünce ve davranış kalıplarını fark etmesi, aşırı düşünmeyi tetikleyen durumları anlaması ve daha işlevsel baş etme yolları geliştirmesi üzerine çalışılabilir.

Eğer siz de sürekli aynı şeyleri düşünüyor, geçmişte yaşadığınız olayları zihninizde tekrar tekrar canlandırıyor veya gelecekle ilgili olumsuz senaryolar kuruyorsanız, yaşadığınız bu süreci daha iyi anlamlandırmak ve size uygun baş etme yollarını geliştirmek için profesyonel destek alabilirsiniz.

Klinik Psikolog Yunus Emre Yıldız