Anoreksiya Nevroza
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Anoreksiya Nevroza Nedir?
Anoreksiya nevroza, aşırı kilo verme arzusu sonucunda gelişen ve yemek yeme davranışındaki ciddi değişikliklerle karakterize edilen tıbbi, sosyal ve psikolojik bir bozukluktur. İlk kez 1873 yılında Dr. William Gull tarafından tanımlanan bu rahatsızlık, Latince kökenli olup "iştah kaybı" anlamına gelse de aslında bir iştah sorunundan ziyade bilinçli bir yemek yememe durumudur.
Genellikle 12-18 yaşları arasında başlayan bu bozukluk, bireyin kilo alma korkusu nedeniyle aşırı zayıf kalma çabasıyla kendini gösterir. Bu durum, kişinin hem fiziksel sağlığını hem de sosyal yaşamını ciddi şekilde tehdit eden bir süreçtir.
Anoreksiya Nevroza Tanı Kriterleri
Bir kişiye anoreksiya nevroza tanısı konulabilmesi için belirli kriterlerin karşılanması gerekir. Tanı kriterleri şu şekilde sıralanmaktadır:
- Vücut Ağırlığını Reddetme: Yaş ve boy uzunluğu için beklenen en az kilonun (genellikle beklenen ağırlığın %85'inin altı) üzerinde olmayı kabul etmeme.
- Yoğun Şişmanlık Korkusu: Belirgin şekilde düşük bir vücut ağırlığına sahip olunmasına rağmen kilo almaktan veya şişmanlamaktan aşırı derecede korkma.
- Algı Bozukluğu: Kişinin vücut ağırlığını veya biçimini algılama şeklinde bozukluk olması, düşük kilonun ciddiyetini inkar etmesi.
- Amenore (Adet Kesilmesi): Kadınlarda menarş sonrası en az üç ardışık menstruel siklusun gerçekleşmemesi.
Anoreksiya Nevrozanın Alt Tipleri
Bu hastalık, bireyin sergilediği davranış biçimlerine göre iki ana alt tipe ayrılmaktadır:
- Kısıtlı Tip: Kişi düzenli olarak tıkınırcasına yeme veya kusma, laksatif/diüretik kullanımı gibi boşaltım davranışları göstermez. Kilo kaybı sadece diyet ve egzersizle sağlanır.
- Tıkınırcasına Yeme/Çıkartma Tipi: Kişi hastalık süreci boyunca düzenli olarak tıkınırcasına yeme atakları yaşar ve ardından kendi kendine kusma veya ilaç kullanımı gibi yöntemlerle yediklerini dışarı atar.
Görülme Sıklığı ve Risk Faktörleri
Anoreksiya nevroza genellikle 10-30 yaşları arasında görülürken, en yüksek düzeye 17-18 yaşlarında ulaşır. Toplum genelinde yaygınlığı %0.3 civarındadır ve kadınlarda erkeklere oranla 10 ile 20 kat daha fazla görülmektedir.
| Risk Faktörü | Açıklama |
|---|---|
| Sosyokültürel Düzey | Orta ve yüksek sosyokültürel düzeylerde daha sık rastlanır. |
| Kültürel Baskı | Zayıflığın başarı ve güzellik olarak algılandığı ortamlarda risk artar. |
| Mesleki Gruplar | Balerin, atlet, manken ve güreşçilerde görülme sıklığı yüksektir. |
| Biyolojik Etkenler | Kalıtım ve vücuttaki hormon dengesizlikleri gelişimde etkilidir. |
Hastalık Öncesi Kişilik Özellikleri ve Uyarıcı Belirtiler
Anoreksiya gelişmeden önce bireyler genellikle okul başarısı yüksek, mükemmeliyetçi, içe dönük ve sosyal yönden güvensiz gençler olarak tanımlanır. Hastalık tam olarak yerleşmeden önce aşağıdaki davranış değişiklikleri uyarıcı olabilir:
- Kalabalık ortamlarda yemek yemekten kaçınma ve sofraya oturmama.
- Çok sıkı perhizler yapma ve beslenme konusunda aşırı bilgi sahibi olma.
- Yiyecekleri küçük parçalara bölerek yeme veya yiyecek saklama/çalma.
- Başkaları için yemek hazırlayıp tarifler toplama ancak kendisi tüketmeme.
Fiziksel Belirtiler ve Komplikasyonlar
Hastalar genellikle günlük sadece 600-1000 kalori tüketirler. Yağlı ve şekerli gıdaları tamamen kesebilirler. Anoreksiya nevrozanın fiziksel belirtileri arasında şunlar yer alır:
- Soğuğa karşı aşırı hassasiyet ve deri kuruluğu.
- Saç dökülmesi ve memelerin küçülmesi.
- Kemik erimesi (osteoporoz) ve parmak boğumlarında sertleşme.
- Kabızlık, ödem ve nadiren sara nöbetleri.
- Cinsel isteksizlik ve depresyon, obsesif kompulsif bozukluk gibi eşlik eden ruhsal sorunlar.
İyileşme Süreci ve Hayati Risk
Anoreksiya nevroza, ruhsal bozukluklar arasında en ölümcül olanıdır. Hastalığa bağlı ölüm oranları %15-20 seviyelerindedir. 10 yıl içindeki iyileşme oranı %50'den azdır. Hastaların sadece 1/5'i tamamen iyileşirken, %60'ında hastalık kronikleşme veya alevlenmelerle seyreden dalgalı bir yol izler.
Dr. Mustafa TATLI
