Anksiyete Ya da Kaygı

Kaygı (Anksiyete) Nedir?

Kaygı, diğer adıyla anksiyete, kişinin kaynağını tam olarak kestiremediği, bilinçdışı bir şekilde algılanan tehdit edici unsurlara karşı verdiği bedensel ve ruhsal tepkiler bütünüdür. İnsan hayatını hem olumlu hem de olumsuz etkileyebilen bu durum, aslında tehlikelere karşı geliştirilen doğal bir savunma mekanizmasıdır. Günlük yaşamda sınav öncesi heyecanlanmak veya bir sunum esnasında gerilmek son derece normal kabul edilir.

Ancak bu durumun normallik sınırını aşması, kişinin günlük işlevselliğinin bozulmasıyla başlar. Eğer kaygı hali bireyin ketlenmesine, tecrübe sahibi olduğu işleri yaparken zorlanmasına veya sosyal ortamlardan kaçınmasına neden oluyorsa, sağlıklı bir durumdan söz etmek mümkün değildir. Kritik eşik aşıldığında, kaygı düzeyi aile ve sosyal çevre üzerinde yıkıcı etkiler yaratmaya başlar.

Kaygı Ne Zaman Bir Rahatsızlık Haline Dönüşür?

Kaygı seviyesinin belirli bir düzeyde olması, kişiyi hedeflerine karşı güdüleyen sağlıklı bir unsurdur. Psikologlar, bu duygunun belirli bir noktaya kadar koruyucu olduğunu belirtmektedir. Ancak aşağıdaki durumlar gözlemlendiğinde, kaygı artık bir rahatsızlık boyutuna ulaşmış demektir:

• Korkuların, karşılaşılan duruma kıyasla orantısız ve aşırı olması.
• Kaygı uyandıran durumlardan veya ortamlardan sürekli kaçınma davranışı sergilenmesi.
• İş, aile ve sosyal yaşamın bu durumdan kronik olarak olumsuz etkilenmesi.
• Araba kullanamama, toplu taşımaya binememe veya belirli mekanlara gidememe gibi kısıtlamaların başlaması.

Kaygının Fizyolojik Belirtileri Nelerdir?

Kaygı anında vücut, kontrol dışı bir şekilde çeşitli fizyolojik tepkiler verir. Bu belirtiler, bireyin günlük konforunu ciddi şekilde düşürebilir. Sıkça karşılaşılan bedensel belirtiler şunlardır:

Kaygıya Neden Olan Ruhsal ve Duygusal Etmenler

Kaygının oluşumunda hem fizyolojik hem de ruhsal faktörler rol oynamaktadır. Fizyolojik açıdan, beyindeki noradrenerjik sistemin aşırı çalışmasının bu duruma yol açtığı düşünülmektedir. Ruhsal ve duygusal boyutta ise belirtiler şu şekilde sınıflandırılır:

Ruhsal Belirtiler ve Korkular

• Önemli bilgileri hatırlayamama ve dikkat dağınıklığı.
• Algıda tutarsızlık yaşanması.
• Ölüm korkusu ve fiziksel zarara uğrama endişesi.
• Başkaları tarafından eleştirilme veya aklını yitirme korkusu.
• Olaylarla başa çıkamama hissi.

Duygusal ve Davranışsal Tepkiler

Kaygı sürecinde birey yoğun bir panik hali, çaresizlik, endişe ve huzursuzluk hisseder. Davranışsal olarak ise ya kaygı yaratan durumdan tamamen kaçar ya da bu durum karşısında çaresizce dona kalma tepkisi verir.

Çocukluk ve Ergenlik Döneminin Kaygı Üzerindeki Etkisi

Kaygının kökenleri genellikle çocukluk ve ergenlik dönemlerine dayanmaktadır. Araştırmalar; yaş, anne-baba tutumu, cinsiyet, ailenin eğitim ve sosyoekonomik düzeyi ile kardeş sayısının kaygı oluşumunda etkili olduğunu göstermektedir.

Özellikle otoriter ve baskıcı bir tutumla büyüyen gençlerde; içe kapanma, utangaçlık, özgüven eksikliği ve yoğun suçluluk duygusu görülmektedir. Kendi başına karar verme yetisinden mahrum bırakılan bireyler, yetişkinlik döneminde cesaretsiz ve kaygılı bir yapı sergileyebilmektedir.

Kaygı Bozukluğu Tedavisi ve Terapi Yöntemleri

Kaygı düzeyi ve stres günlük yaşamı felç etmeye başladığında, bir uzmandan destek almak hayati önem taşır. Tedavi sürecine başlamadan önce, belirtilerin fiziksel bir hastalıktan kaynaklanmadığından emin olmak için gerekli test ve tetkikler yapılmalıdır. Fizyolojik bir sorun olmadığı anlaşıldıktan sonra, psikolojik destek süreci başlatılmalıdır.

Kaygı bozuklukları, profesyonel terapilerle oldukça hızlı sonuç alınan rahatsızlıklardır. Tedavide kullanılan başlıca yöntemler şunlardır:

1. Bireysel Terapi ve Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT).
2. EMDR Terapisi ve Hipnoterapi.
3. Maruz Bırakma Terapisi ve EFT.
4. Grup Terapileri.

Unutulmamalıdır ki kaygı, doğru uzman desteği ve uygun terapi yöntemi ile aşılması mümkün olan bir durumdur.