ANABOLİK STEROİD KULLANIMI: SIK SORULAN SORULAR
ANABOLİK STEROİD KULLANIMI: SIK SORULAN SORULAR
1. Anabolik steroid nedir ve neden kullanılır?
Anabolik steroidler, vücudunuzda doğal olarak üretilen testosteron hormonuna benzeyen maddelerdir. Kas yapımını artırmak için kullanılırlar. Spor salonlarında "hormon", "anabolizan" veya "steroid" olarak da bilinirler.
Neden kullanılır?
- Daha fazla kas kütlesi isteme
- Spor performansını artırma isteği
- Daha iyi fiziksel görünüm isteği
- "Vigoreksiya" denen, vücudun yeterince kaslı olmadığı düşüncesi
2. Bu maddeler yasal mıdır?
Türkiye'de tıbbi olmayan amaçlarla anabolik steroid kullanımı yasaktır. Spor müsabakalarında kullanımı doping sayılır ve yasaktır. Ancak internet üzerinden veya yerel kaynaklardan temin edilebilmektedir.
Önemli uyarı: İnternetten alınan ürünlerin içeriği belirsizdir. Etiketinde yazan madde olmayabilir veya zararlı maddeler içerebilir.
3. Kaç kişi kullanıyor? Ben yalnız mıyım?
Hayır, yalnız değilsiniz. Dünya genelinde erkeklerin yaklaşık %6'sı, kadınların %2'si yaşamı boyunca en az bir kez kullanmıştır.
Spor salonu müşterilerinde bu oran %13-20'ye çıkmaktadır. Son yıllarda kullanım hızla artmaktadır.
Yaş dağılımı:
- En çok 18-35 yaş arası erkekler kullanmaktadır
- Ancak 40 yaş üstü "anti-aging" amaçlı kullanım da artmaktadır
4. Steroid kullanımı nasıl anlaşılır? Doktor nasıl tanı koyar?
Doktorunuz şu belirtileri değerlendirir:
Fiziksel belirtiler:
- Gövdede şiddetli sivilce (akne)
- Meme büyümesi (erkeklerde)
- Testislerde küçülme ve yumuşama
- Erkek tipi saç dökülmesi
- Yüksek tansiyon
Kan testi bulguları:
- LH ve FSH hormonları çok düşük veya sıfır
- Testosteron yüksek (kullanım sırasında) veya düşük (bıraktıktan sonra)
- Kırmızı kan hücresi sayısı yüksek
- Kolesterol bozuklukları
Doktorunuz size güvenilir ve yargılamayan bir yaklaşımla sorular soracaktır. Doğru bilgi vermeniz tedaviniz için çok önemlidir. Zaman zaman hastalar kullandıkları ilaçların isimlerini de bilememektedirler. Lütfen ilaç kutularının içerikleri ile ilgili kapakların fotoğraflarını birlikte getirin ve doktorunuz ile paylaşın.
5. Steroid kullanımının zararları nelerdir?
Kısa vadeli zararlar (Haftalar-aylar içinde):
Cilt: Şiddetli sivilce, yağlı cilt, saç dökülmesi
Memeler: Erkeklerde meme büyümesi (jinekomasti)
Cinsel organlar: Testis küçülmesi, sperm sayısında azalma
Ruh hali: Sinirlilik, saldırganlık, depresyon, uykusuzluk
Kalp-damar: Yüksek tansiyon, kan kalınlaşması
Karaciğer: Enzim yüksekliği (özellikle hap şeklinde kullanımda)
Uzun vadeli zararlar:
Kalp: Kalp kası kalınlaşması, kalp yetmezliği, ani kalp ölüm riski
Damarsal: Erken yaşta damar sertliği, kalp krizi, felç
Böbrek: Böbrek hasarı, protein kaçağı
Karaciğer: Karaciğer tümörleri (nadiren)
Üreme: Kalıcı kısırlık riski
Kemik: Ergenlerde boy kısalığı
6. Bırakırsam ne olur? Vücudum normale döner mi?
İyi haber. Birçok etki bıraktıktan sonra düzelir.
Bırakma sonrası dönem:
İlk haftalar: Yorgunluk, halsizlik, moral bozukluğu, cinsel istek azalması
1-3 ay: Çoğu kişide testosteron seviyeleri yavaş yavaş yükselir
3-6 ay: Sperm üretimi genellikle başlar
6-12 ay: Çoğu erkekte hormonlar normale döner
12-24 ay: Tam sperm sayısına dönüş bazen 2 yılı bulabilir
Önemli: Uzun süreli kullanımda, hormonların normale dönmesi 12 aydan uzun sürebilir. Bu duruma uzamış steroid sonrası hipogonadizm denir.
7. Bırakmak istiyorum. Ne yapmam gerekir?
Adım 1: Doktora başvurun
- Endokrinoloji (hormon hastalıkları) bölümüne gidin
- Açık ve dürüst olun- doktorunuz size yardımcı olmak istiyecektir
Adım 2: İzlem ve destek
- İlk 3 ay ayda bir kan testi
- Psikolojik destek alın (kas dismorfisi, depresyon için)
- Spor salonundaki destekçilerinizi bilgilendirin
Adım 3: Beslenme ve egzersiz
- Protein alımınızı koruyun (günde 1.6-2 gram/kg)
- Ağırlık antrenmanına devam edin (hacmi %30-40 azaltın)
- Kardiyo egzersizleri ekleyin (haftada 150 dakika)
Adım 4: Sabırlı olun
- Kas kütlesi kaybı normaldir, geçicidir
- 3-6 ay içinde doğal sınırlarınıza dönersiniz
8. "Post-cycle therapy" (PCT) gerekli mi?
PCT, steroid kullanımı sonrası hormonları hızlandırmak için kullanılan ilaçlardır (klomifen, tamoksifen, hCG gibi).
Güncel bilimsel görüş:
- Rutin PCT önerilmemektedir
- Bu ilaçların yararı kanıtlanmamıştır
- Bazı durumlarda zararlı olabilir (hCG merkezi iyileşmeyi geciktirebilir)
Öneri: Doktor gözetiminde, bireysel durumunuza göre karar verilmelidir.
9. Bırakamıyorum veya henüz hazır değilim. Ne yapmalıyım?
Bırakmaya hazır olmasanız bile sağlığınızı korumak için doktorunuzla çalışabilirsiniz. Buna "zarar azaltma" yaklaşımı denir.
Güvenlik önerileri:
Doz: Mümkün olan en düşük etkili dozu kullanın
Süre: Kısa döngüler (8-12 hafta) tercih edin
Bileşik: Enjeksiyonlu testosteron tercih edin; hap şeklinde olanlardan kaçının
Ara verin: Döngüler arasında en az 8-12 hafta dinlenin
Ek ilaçlar: Büyüme hormonu, insülin, klenbuterol kullanmayın
İzlem: 3-6 ayda bir kan testi yaptırın
Mutlaka takip edilmesi gerekenler:
- Tansiyon kontrolü
- Kolesterol seviyeleri
- Karaciğer fonksiyon testleri
- Kırmızı kan hücresi sayısı
10. Kalıcı hasar oluşabilir mi? Ne zaman endişelenmeliyim?
Kalıcı riskler:
- Çok uzun süreli (yıllarca) yüksek doz kullanımda kalıcı kısırlık riski artar
- Kalp kası kalınlaşması bazen tam düzelmeyebilir
- Damar sertliği erken başlayabilir
Acil doktora başvuru belirtileri:
- Göğüs ağrısı veya nefes darlığı
- Tek taraflı ayaklarda şişme (kan pıhtısı belirtisi)
- Sarılık (gözlerde veya deride sararma), kaşıntı
- Şiddetli karın ağrısı
- Şiddetli depresyon veya intihar düşünceleri
11. Çocuk sahibi olabilir miyim?
Evet, çoğu durumda mümkündür.
Bilmeniz gerekenler:
- Steroid kullanımı sırasında sperm sayınız çok düşük veya sıfır olabilir
- Bıraktıktan sonra genellikle 6-24 ay içinde sperm üretimi başlar
- 12 aydan uzun süren kısırlıkta tedavi seçenekleri vardır
Fertilite koruması:
- Eğer gelecekte çocuk sahibi olmayı düşünüyorsanız, doktorunuza söyleyin
- "Blast-and-cruise" yerine siklik kullanım tercih edin
- Döngü aralarında yeterli dinlenme süresi bırakın
12. Yasal testosteron tedavisi (TRT) alabilir miyim?
Tıbbi olarak gerekçelendirilmiş hipogonadizm (testosteron eksikliği) durumunda, doktor kontrolünde testosteron replasman tedavisi (TRT) verilebilir.
13. Beslenmemde nelere dikkat etmeliyim?
Steroid kullanımı sırasında:
- Alkol: Tamamen kaçının (karaciğer için)
- Protein: Aşırı yüksek protein alımında böbrekleri kontrol ettirin
- Tuz: Tansiyon için sınırlayın
- Yağ: Doymuş yağları azaltın, zeytinyağı tercih edin
Bırakma sonrasında:
- Protein alımını aynı düzeyde tutun kısıtlamayın.
- Yavaş ve sürdürülebilir kilo verme hedefleyin
- Bol sebze, meyve, tam tahıl tüketin
- Yeterli su için (günde 2-3 litre)
14. Egzersiz programım nasıl olmalı?
Steroid kullanımı sırasında:
- Haftada en az 3-4 kez kardiyo (kalp sağlığı için)
- Aşırı yüklenmeyin (tendon zedelenme riski artar)
- Yeterli dinlenme süresi verin
Bırakma sonrasında:
- İlk 4 hafta: Hacmi ve şiddeti %30-40 azaltın
- 1-3 ay: Kademeli olarak artırın
- 3 aydan sonra: Sürdürülebilir doğal antrenman programı
Unutmayın: Steroid olmadan da iyi bir fizik mümkündür. Birçok başarılı sporcu doğal olarak antrenman yapmaktadır.
15. Nereden yardım alabilirim?
Tıbbi yardım:
- Endokrinoloji poliklinikleri
- Spor hekimliği merkezleri
Psikolojik destek:
- Psikiyatri veya psikoloji servisleri
- Kas dismorfisi (vücut dismorfisi) için uzman desteği
Online kaynaklar:
- Dünya Anti-Doping Ajansı (WADA): www.wada-ama.org
- Türkiye Dopingle Mücadele Komisyonu
UNUTMAYIN
1.Yalnız değilsiniz- Bu yaygın bir sorundur ve yardım mevcuttur
2. Yargılanmayacaksınız- Doktorlarınız sizin en büyük yardımcılarınızdır.
3. Bırakmak mümkün- Vücudunuz genellikle normale döner
4. Erken müdahale önemli- Ne kadar erken bırakırsanız, risk o kadar azalır
5. Kalp sağlığı kritik- En ciddi uzun vadeli risk kardiyovasküler hastalıktır
6. Fertilite düşünün- Eğer çocuk sahibi olmayı planlıyorsanız, şimdi harekete geçin
SON SÖZ
Reçetesiz ve kontrolsüz kullanım uzun vadede ciddi sağlık sorunlarına yol açabilir.
Bu ilaçların çoğu reçeteli ve tıbbi gözetim altında kullanılmalıdır.
Sporcularda performans artırıcı amaçla kullanımı yan etki riski yüksek ve yasal olarak yasaklı olabilir.
Yan etkiler arasında karaciğer toksisitesi, hormonal dengesizlik, kalp-damar sorunları ve psikiyatrik etkiler bulunur.
Anabolik steroid kullanımı ciddi sağlık riskleri taşır, ancak bu riskler genellikle azaltılabilir veya önlenebilir.
En önemli adım, bir sağlık profesyoneline ulaşmaktır. Bırakmaya hazır olmasanız bile, düzenli tıbbi takip sağlığınızı korumanıza yardımcı olacaktır.
Gerçek güç, sağlıklı ve sürdürülebilir bir yaşamdır.
KAYNAKLAR
[1] Smit DL, Verdegaal T, Bond P, de Ronde W. Approach to the Young Male Patient Who Abuses Androgens: Harm Reduction as a Clinical Strategy. J Clin Endocrinol Metab. 2025;111(1):e292-e297. doi:10.1210/clinem/dgaf496
[2] García-Arnéz JA, García-Casares N. Doping and sports endocrinology: anabolic-androgenic steroids. Rev Clin Esp. 2022;222(10):612-620. doi:10.1016/j.rceng.2022.09.003
[3] Sagoe D, Molde H, Andreassen CS, Torsheim T, Pallesen S. The global epidemiology of anabolic-androgenic steroid use: a meta-analysis and meta-regression analysis. Ann Epidemiol. 2014;24(5):383-398. doi:10.1016/j.annepidem.2014.01.009
[4] Bond P, Smit DL, de Ronde W. Anabolic-androgenic steroids: how do they work and what are the risks? Front Endocrinol. 2022;13:1059473. doi:10.3389/fendo.2022.1059473
Bu rehber, 2022-2026 yılları arasında yayınlanan bilimsel makalelere dayanmaktadır. Yapay zeka programları kullanılmış ve tarafımdan kontrol edilmiştir. Tıbbi tavsiye yerine geçmez. Kişisel durumunuz için mutlaka doktorunuza danışın.
Prof. Dr. Ş. Erol BOLU
