Ameliyat Öncesi, Ameliyat Esnasında ve Ameliyat Sonrasında Kaygı Artışları – 1

Cerrahi Girişimlerin Psikolojik Boyutu ve Hasta Deneyimi

Cerrahi girişimler, modern tıbbın sunduğu en önemli tedavi yöntemlerinden biri olup hastalar için büyük bir umut kaynağıdır. Ancak bu süreç, beraberinde getirdiği bilinmezlikler nedeniyle bireylerde kaygı düzeyinin yükselmesine yol açabilmektedir. Hastaların kendilerine yapılacak işlemleri tam olarak hayal edememesi; kontrol kaybı ve hayata dışarıdan müdahale ediliyormuş hissi uyandırarak psikolojik bir baskı oluşturabilir.

Günümüzde ilerleyen tıbbi yöntemler sayesinde hastanede yatış süreleri kısalmış ve ameliyat sonrası evde bakım eğitimleri gelişmiştir. Bu gelişmelere rağmen, hastaların yaşadığı stres ve kaygı her zaman optimum seviyeye indirilememektedir. Bu durum, bireylerin cerrahi girişimin öncesinde, anında ve sonrasında çeşitli psikiyatrik sorunlar yaşamasına zemin hazırlayabilmektedir.

Cerrahi Girişimlere Karşı Gösterilen Psikolojik Tepkiler

Cerrahi müdahaleler sadece fiziksel bir tedavi değil, aynı zamanda bireyin fiziksel bütünlüğüne yönelik bir tehdit ve yaşam krizi olarak algılanabilir. Hastanın, kontrolü dışındaki organlarına bir yabancının dokunmasına rıza göstermesi, doktora karşı tam bir teslimiyet ve güven ilişkisini zorunlu kılar. Bu süreçte hastalar tarafından gösterilen tepkiler şu 14 başlık altında toplanmaktadır:

• İnanamama
• Endişe ve korku
• Sinirlilik ve öfke
• Suçluluk ve yetersizlik duygusu
• Çaresizlik ve güçsüzlük
• Kadercilik
• Bağımlılık ve gerileme (regresyon)
• Meydan okuma ve kabul

Ameliyat Öncesi Dönemde Kaygı ve Korku Nedenleri

Hastalar, kendi rızalarıyla girdikleri operasyonlarda dahi ameliyat öncesi, ameliyat anı (yoğun bakım dahil) ve ameliyat sonrası (ilk 72 saat) dönemlerde farklı psikolojik zorluklarla karşılaşabilirler. Ameliyat öncesi dönemde görülen temel korku ve kaygı nedenleri şunlardır:

• Narkoz kaygısı ve uyanamama düşüncesi,
• Ölüm riskine ilişkin endişeler,
• Vücudun hasar göreceği ve ağrı çekme korkusu,
• Beden üzerindeki denetimin kaybedilmesi,
• Sakatlık, yeti yitimi ve başkasına muhtaç kalma korkusu,
• Narsistik bütünlüğün zedelenmesi ve kontrol kaybı,
• Narkoz altındayken sırlarını açıklama endişesi,
• Cinsel, sosyal ve estetik kaygılar.

Kaygı Düzeyinin Ameliyat Sonrası Sürece Etkisi

Ameliyat öncesinde yüksek kaygı yaşayan bireylerin, operasyon sonrası narkoz etkisinden çıkmakta ve yeni duruma adapte olmakta daha fazla zorlandığı gözlemlenmiştir. Bu durum bireyin genel psikolojisini negatif yönde etkilemektedir. İlginç bir şekilde, ameliyat öncesi hiç kaygısı olmayan bireylerde ameliyat sonrasında pişmanlık, kızgınlık ve uyum güçlüğü gelişebilmektedir.

Araştırmalar, hafif düzeydeki kaygının hastayı ruhsal olarak hazırladığını ve bilgi edinme isteğini artırarak iş birliğini güçlendirdiğini göstermektedir. Buna karşın, kaygı seviyesi çok yüksek olan hastalarda ameliyat sonrası ağrı yakınması ve ağrı kesici kullanım ihtiyacı çok daha fazla olmaktadır.

Ameliyat Öncesi Kaygı Gelişimini Etkileyen Faktörler

Bireyin cerrahi sürece verdiği tepkiler birçok farklı değişkene bağlıdır. Kaygı gelişiminde rol oynayan temel faktörler aşağıda tabloda özetlenmiştir:

Cerrahi süreçlerdeki bu yoğun kaygı ile nasıl başa çıkılacağı, hastanın yaşam kalitesi ve iyileşme hızı açısından kritik öneme sahiptir.

Uzm. Klinik Psikolog - Bariatrik Psikolog
Merve PEHLİVAN