Kabızlık ve tanımı nasıldır? Kimlerde görülür?

Kabızlık Nedir ve Nasıl Tanımlanır?

Kabızlık, bireyden bireye farklılık gösteren öznel bir şikayettir. Birçok kişi her gün dışkılama yapmamayı kabızlık olarak nitelendirse de, tıbbi açıdan durum daha spesifik kriterlere dayanır. Uzmanlar, kabızlığı sadece dışkılama sıklığıyla değil, boşaltım sürecindeki zorluklarla tanımlar.

Tıbbi literatürde bir kişinin kabız sayılabilmesi için aşağıdaki durumlardan en az birinin süreklilik arz etmesi gerekir:

• Dışkılama esnasında aşırı ıkınma ihtiyacı hissedilmesi,
• Dışkının sürekli sert formda olması,
• Boşaltım sonrası tam boşalamama hissi,
• Dışkılamayı gerçekleştirebilmek için elle destek ihtiyacı,
• Dışkılama periyodunun 3-4 günde bir veya daha seyrek gerçekleşmesi.

Bu durumların nadiren yaşanması bir hastalık belirtisi sayılmazken, süreklilik kazanması klinik bir tabloyu işaret eder.

Kabızlık Kimlerde Görülür ve Türleri Nelerdir?

Kabızlık her yaş grubunda ortaya çıkabilen bir sağlık sorunudur. Ancak istatistiksel olarak ileri yaşlardaki bireylerde ve kadınlarda daha sık gözlemlenir. Ayrıca bebeklik ve çocukluk dönemlerinde de yaygın bir şikayettir.

Kabızlık Türleri

Kabızlık, gelişim sürecine ve süresine göre iki ana gruba ayrılır:

1. Kronik (Müzmin) Kabızlık: Genellikle yaşlılarda görülen, uzun süredir devam eden bir durumdur. Bazı ilaçlar veya bağırsakları etkileyen sistemik hastalıklar bu türe yol açar.
2. Akut Kabızlık: Yeni gelişen ve ani başlayan kabızlık şeklidir. Altında yatan nedenin vakit kaybedilmeden araştırılması kritik önem taşır.

Kabızlığın Nedenleri Nelerdir?

Kabızlığın ortaya çıkmasına neden olan faktörler oldukça çeşitlidir. Bu nedenleri beş temel grupta incelemek mümkündür:

Tanı ve Teşhis Süreci Nasıl İşler?

Tedavi yönteminin belirlenmesi için kabızlığın altında yatan nedenin bilinmesi şarttır. Örneğin; şeker hastalığına bağlı bir kabızlık ile bağırsak kanserine bağlı bir durumun tedavisi tamamen farklıdır.

Muayene ve Tetkikler

Hekim, öncelikle hastanın şikayetlerini ve tıbbi geçmişini sorgular. Bu süreçte kanama, zayıflama, halsizlik, karın ağrısı ve şişkinlik gibi yandaş belirtiler incelenir. Ardından şu adımlar izlenir:

• Anal Bölge Muayenesi: Basur (hemoroid), çatlak (fissür) veya apse kontrolü yapılır.
• Kolonoskopi: Bağırsak iç yapısının detaylı incelenmesi gerekebilir.
• Bağırsak Çalışma Hızı Testleri: Bağırsakların hareket kabiliyeti ölçülür.

Kabızlık Tedavisi ve Beslenme Önerileri

Belirli bir neden saptandıysa, tedavi doğrudan o soruna yöneliktir. Ancak sebebi bilinmeyen durumlarda yaşam tarzı değişiklikleri ilk adımdır.

Beslenme ve Yaşam Tarzı Değişiklikleri

• Lifli Gıdalar: Meyve, sebze ve baklagil tüketimi artırılmalıdır.
• Sıvı Alımı: Gün içerisinde bol su tüketilmelidir.
• Fiziksel Aktivite: Özellikle yaşlı bireyler için düzenli yürüyüşler bağırsak hareketlerini destekler.
• Doğal Destekçiler: Kayısı, incir, zeytinyağı ve posalı yiyecekler süreci kolaylaştırır.

İlaç Tedavisi ve Dikkat Edilmesi Gerekenler

Diyet ve hareketle düzelmeyen vakalarda, hekim kontrolünde dışkı hacmini artıran veya bağırsak çalışmasını hızlandıran ilaçlar kullanılabilir. Ancak sürekli ilaç kullanımı, bağırsakların bu uyaranlara hassasiyetini azaltarak bağırsak tembelliğine yol açabilir. Bu nedenle asıl hedef, doğru yeme ve dışkılama alışkanlığı kazanmaktır.

Doğru Dışkılama Alışkanlığı Nasıl Olmalı?

Dışkılama; biyolojik, psikolojik ve sosyal bileşenleri olan bir faaliyettir. Sağlıklı bir süreç için şu kurallara uyulmalıdır:

• Ertelemeyin: Dışkılama ihtiyacı hissedildiği an tuvalete gidilmelidir.
• Süreyi Kısa Tutun: Tuvalette uzun süre beklemek, gazete okumak veya sigara içmek yanlıştır.
• Ikınmaktan Kaçının: Aşırı ıkınma makat bölgesine zarar verir.
• Pozisyon Seçimi: Çömelme pozisyonu kasları gevşettiği için alaturka tuvaletler daha uygun olabilir.
• Rutin Oluşturun: Her gün özellikle öğün sonraları (kahvaltı veya akşam yemeği gibi) belirli bir saatte tuvalete oturarak bağırsaklar alıştırılmalıdır.

Özel Durumlarda Kabızlık ve Ameliyat Seçeneği

Çocuklarda, gebelerde ve yatalak hastalarda kabızlık özel yaklaşım gerektirir. Çocuklarda ek gıdaya geçiş veya makat çatlakları kabızlığı tetikleyebilir. Gebelikte ise bağırsakların fiziksel olarak sıkışması ana nedendir. Ameliyat sonrası gelişen kabızlıkta ise mutlaka cerrahi bir aksilik olup olmadığı kontrol edilmelidir.

Cerrahi Müdahale: Sadece kabızlık şikayeti için ameliyat nadiren tercih edilir. Ancak Hirschprung hastalığı, kolon kanseri, ileri derecede bağırsak tembelliği veya taşlaşmış dışkı (fekalom) gibi durumlarda cerrahi operasyon gerekebilir.

Tedavi Edilmeyen Kabızlığın Riskleri

Kabızlık ihmal edildiğinde, sürekli ıkınmaya bağlı olarak şu hastalıklar gelişebilir:

• Basur (Hemoroid),
• Makat Çatlağı (Fissür),
• Makat Sarkması,
• Bağırsak tıkanması veya delinmesi (ileri vakalarda).

Sağlıklı bir yaşam için kabızlık şikayetleri ciddiye alınmalı ve uzman bir hekime danışılmalıdır.