AİLE PLANLAMASI VE HORMONAL KONTROL HAPLARI

Hormonal Korunma Yöntemleri ve Çalışma Mekanizması

Hormonal korunma yöntemleri, sentetik östrojen ve progesteron içeren ilaçlar aracılığıyla gebeliği önleyen oldukça etkili medikal çözümlerdir. Bu yöntemler temel olarak yumurtlamayı engelleyerek, rahim ağzı akıntısını koyulaştırarak ve rahim iç tabakasının yapısını değiştirerek koruma sağlar. Modern tıpta en sık başvurulan yöntemlerin başında gelen bu uygulamalar, doğru kullanıldığında yüksek başarı oranına sahiptir.

Kombine Oral Kontraseptifler (OKS)

Kombine oral kontraseptifler (OKS), kansızlık öyküsü, sancılı adet dönemi, ara kanaması olan ve daha önce dış gebelik geçirmiş kadınlar için uygun bir seçenektir. Bu hapların etkinliği oldukça yüksektir; istatistiksel olarak her yıl 100 kadından yalnızca %1-3'ünde gebelik görülür. Düzenli kullanım, yöntemin başarısı için en kritik faktördür.

OKS Kullanımının Sağladığı Avantajlar

Kombine doğum kontrol hapları sadece korunma sağlamakla kalmaz, aynı zamanda birçok sağlık avantajı sunar:

• Yumurtalık ve rahim kanserine karşı kısmi koruma sağlar.
• Pelvik enfeksiyon riskini azaltır.
• Adet kanamalarının daha az, kısa ve düzenli olmasını sağlar.
• Adet sancılarını (dismenore) hafifletir.
• İyi huylu meme hastalıkları, dış gebelik ve kansızlık riskini düşürür.

OKS Kullanımının Sakıncalı Olduğu Durumlar

Bazı sağlık koşullarına sahip kadınların OKS kullanması tıbbi açıdan riskli kabul edilir. Aşağıdaki özelliklere sahip kişilerin bu hapları kullanmaması gerekir:

• Bilinen gebelik durumu olanlar,
• 35 yaş üstü olup yoğun sigara içenler,
• Myokard infarktüsü (kalp krizi) öyküsü olanlar,
• Serebrovasküler olay veya akut tromboflebit riski taşıyanlar,
• Damar tıkanıklığı ve derin ven trombozu olanlar,
• Kalp yetmezliği, meme kanseri öyküsü veya sarılık geçirenler,
• Akut karaciğer hastalığı ile iyi/kötü huylu karaciğer tümörü olanlar.

Ayrıca; 35 yaş üzeri olma, sigara kullanımı, hipertansiyon (160/90 mmHg üzeri), şeker hastalığı veya birinci derece yakınlarda erken yaşta damarsal hastalık öyküsü kriterlerinden en az iki tanesine sahip olanlar OKS kullanımından kaçınmalıdır.

Yan Etkiler ve Yönetimi

OKS kullanımı sırasında karşılaşılan yan etkiler genellikle nadirdir ancak görüldüğünde şu adımlar izlenmelidir:

1. Adet Görememe: Gebelik testi yapılmalı, gebelik yoksa ve ilaçlar düzenli alınmışsa hekim kontrolünde östrojen dozu artırılıp progesteron dozu azaltılmalıdır.
2. Memede Hassasiyet: Muayene veya mamografi ile hastalık kontrolü yapılmalıdır. Yakınmalar 3. aydan sonra sürerse düşük dozlu ilaçlara geçilmeli veya yöntem değiştirilmelidir.
3. Depresyon ve Migren: Ciddi vasküler baş ağrısı, bulantı veya migren durumunda ilaç kullanımı bırakılmalıdır.
4. Hipertansiyon: Eğer yüksek tansiyon OKS kullanımına bağlı gelişmişse ilaç bırakılmalıdır.

İlaç Unutulursa Ne Yapılmalı?

Eğer bir tablet unutulursa, hatırlanan ilk anda (bir sonraki seferde iki tablet olacak şekilde) alınmalı ve normal düzene devam edilmelidir. İki veya daha fazla hap unutulursa, kutu bitirilmelidir; ancak koruyuculuk azalacağı için mutlaka ek bir korunma yöntemi ilave edilmelidir.

Yalnızca Progesteron İçeren Yöntemler

Östrojen kullanamayan kadınlar için geliştirilen bu yöntemler, yumurtlamayı engelleme ve rahim ağzı mukusunu kalınlaştırma prensibiyle çalışır.

Progesteron İçeren Haplar (Minipill)

Bu haplar özellikle şu gruplar için uygundur:

• Doğumdan 6 hafta sonra anne sütü veren kadınlar,
• Östrojen kullanımı tıbbi olarak sakıncalı olanlar,
• Anemisi (kansızlığı) olan kadınlar.

Enjekte Edilebilir Koruyucular (İğneler)

Her 3 ayda bir veya ayda bir uygulanan bu yöntemlerin etkinliği çok yüksektir (yıllık gebelik oranı %0,3-0,9). Etkisi enjeksiyondan sonraki 24 saat içinde başlar.