Yemek Yeme Fobisi ‘Aneroksiya’
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Anoreksiya Nervoza: Bir Klinik Sendromun Analizi
Anoreksiya Nervoza (A.N.), sanılanın aksine sadece bir hastalık değil, karmaşık bir klinik sendromdur. Genellikle genç yetişkin kadınlarda görülen bu durum, son 30 yılda görülme sıklığının iki katına çıkmasıyla ciddi bir halk sağlığı sorunu haline gelmiştir. Hastalığın başlangıç yaşı genel olarak 14 olarak kabul edilse de, 5 yaşındaki vakalardan 40 yaşındaki yetişkinlere kadar geniş bir yelpazede görülebilmektedir.
İstatistiksel verilere bakıldığında, sendromun 14-18 yaş aralığında yoğunlaştığı ve 17 yaşında zirve (peak) yaptığı gözlemlenmektedir. Erkeklerde görülme oranı kadınlara kıyasla geçmişte 20 kat daha azken, son 30 yılda bu farkın 10 kata kadar düşmesi, erkeklerin de bu sendromdan giderek daha fazla etkilendiğini kanıtlamaktadır.
Anoreksiya Nervoza Tanı Kriterleri ve Beden Algısı
Bir bireye Anoreksiya Nervoza teşhisi konulabilmesi için Beden Kitle İndeksinin (BKİ) 16’nın altında olması tek başına yeterli bir kriter değildir. Bu sendromun en belirgin özelliği, bireyin şişmanlamaktan duyduğu aşırı korkudur. Bu kişiler için şişmanlık, toplum dışına itilme nedeni olarak görülen ve asla kabul edilemez bir durumdur.
Bireylerin öz değerleri ve kişilik algıları tamamen zayıflık üzerine kuruludur. Beden imgesi algısındaki bozukluk nedeniyle, kişi aşırı zayıf olsa dahi aynaya baktığında kendisini şişman görebilir. Bazı vakalarda bu algı bozukluğu tüm vücudu kapsarken, bazılarında ise sadece kalça, göğüs veya göbek gibi spesifik bölgelerdeki yağ oranına odaklıdır.
Beslenme Davranışları ve Gizli İştah
Anoreksiya Nervoza yaşayan bireyler, genel kanının aksine aslında iştahsız değillerdir. İştahları olmasına rağmen bunu reddederler (yadsırlar). Besin alımlarını uç noktalarda kısıtlayarak, bazen tüm günü sadece 200 kcal ile tamamlayabilirler. Karbonhidrat ve yağdan şiddetle kaçınan bu kişilerin zihni sürekli yemekle meşguldür.
İlginç bir şekilde, bu bireyler beslenme ve yemek pişirme konusunda derin bir bilgi birikimine sahiptirler. Mutfakta oldukça başarılıdırlar ve çevrelerindeki insanlara sürekli yemek yedirme eğilimindedirler; ancak kendileri hazırladıkları bu yemekleri tüketmekten kaçınırlar. Sürekli hareket etme ve yoğun egzersiz yapma eğilimi, kilo kaybını hızlandırmak için başvurdukları temel yöntemler arasındadır.
Anoreksiya Nervoza Türleri
Bu sendrom iki temel davranış biçimiyle kendini gösterir:
- Kısıtlayıcı Tip: Günlük besin alımını aşırı düzeyde sınırlandırarak ve ağır egzersiz yaparak kilo kaybı hedeflenir.
- Tıkınma/Çıkarma Tipi: Bazı durumlarda görülen oburluk veya tıkınma nöbetlerinin ardından; kusma, laksatif veya diüretik kullanımı gibi yöntemlerle alınan kaloriler bedenden uzaklaştırılır.
Psikolojik Profil ve Sosyal Belirtiler
Anoreksiya Nervoza tanılı bireyler genellikle içe kapanık ve anksiyetik davranışlar sergilerler. Yapılan araştırmalar, bu bireylerde aşağıdaki durumların daha sık görüldüğünü ortaya koymaktadır:
- Depresyon ve kişilik bozuklukları
- Uyuşturucu bağımlılığı riskinde artış
- Aşırı yalan söyleme ve hırsızlık bulguları
- Akademik derslerde yüksek başarı
Özellikle derslerdeki başarının, bir takıntı (obsesyon) sonucu mu oluştuğu yoksa sendromun daha zeki bireylerde mi görüldüğü konusu henüz netlik kazanmamıştır.
Fiziksel Komplikasyonlar ve Hayati Riskler
Anoreksiya Nervoza, her 100 kişiden 5’inin hayatını kaybetmesine neden olabilen ölümcül bir tablodur. Ölüm nedenlerinin başında, vücuttaki yağ oranının aşırı düşmesine bağlı olarak gelişen hormonal bozulmalar ve kalp kaslarını da etkileyen kas kayıpları gelmektedir.
| Sistem | Görülen Komplikasyonlar |
|---|---|
| Hormonal Sistem | Seksüel istekte azalma, Amenore (adet görememe) |
| Dolaşım Sistemi | Kalp atım hızının 40'ın altına düşmesi, düşük tansiyon (sistolik < 70) |
| Kas ve İskelet | Bacak, kalça ve kol kaslarında erime, iç organ kaslarında kayıp |
| Deri ve Saç | Demir eksikliğine bağlı saç dökülmesi ve vücut kıllarında azalma |
| Diş Sağlığı | Kalsiyum ve fosfor eksikliği kaynaklı diş çürümeleri |
| Sindirim Sistemi | Konstipasyon (kabızlık) ve GIS problemleri |
Potasyum eksikliği ve kas rezervlerinin tükenmesi, ani kalp durması riskini beraberinde getirir. Sürekli halsizlik ve uyku hali, bireyin yaşam kalitesini ciddi oranda düşürür.
Tedavi Süreci ve Multidisipliner Yaklaşım
Bu sendromun tedavisi, uzmanlardan oluşan bir ekip çalışmasını zorunlu kılar. Tedavi süreci şu aşamaları içerir:
- Psikiyatrik Destek: Süreç bir psikiyatri uzmanı ve psikolog eşliğinde başlatılır.
- Beslenme Danışmanlığı: Diyetisyen takibiyle sağlıklı beslenme alışkanlıkları kazandırılır.
- Hastaneye Yatış: Durumun hayati tehlike arz ettiği sosyal endikasyon durumlarında gözlem amaçlı yatış yapılır.
Tedavinin başlangıcında, yeme fobisi olan hastayı zorlamamak kritiktir. Hastaya, amacın onu şişmanlatmak olmadığı net bir şekilde ifade edilmelidir. Beslenme programında yağ, karbonhidrat ve kalori miktarı başlangıçta kısıtlı tutulmalı, kilo kazanımı kişiyi korkutmayacak şekilde kademeli olarak artırılmalıdır.
Ayırıcı Tanı: Her Zayıflık Anoreksiya mıdır?
Aşırı kilo kaybına neden olan her durum Anoreksiya Nervoza ile karıştırılmamalıdır. Hipertiroidi, ağır depresyon, Addison hastalığı, Diyabet (DM) ve ağır anemi gibi rahatsızlıklar da ciddi zayıflığa yol açabilir. Ancak bu hastalıklarda iştahsızlık söz konusuyken, A.N. tanılı bireylerde iştah vardır; fakat birey yemek yemeyi bilerek ve isteyerek reddeder. Bu nedenle, her aşırı zayıf bireyin Anoreksiya Nervoza hastası olmadığı unutulmamalıdır.
