Vertigo Nedir ?

Vertigo Nedir? Baş Dönmesi Hakkında Temel Bilgiler

Vertigo terimi, toplum genelinde sıklıkla bir hastalık ismi olarak algılansa da tıbbi literatürde baş dönmesi semptomunun karşılığıdır. Genel poliklinik başvurularının %5’ini oluşturan bu şikayet, KBB ve nöroloji kliniklerinde %10-15 oranlarına ulaşmaktadır. Yapılan çalışmalar, özellikle yaşlı hasta grubunda baş dönmesi görülme sıklığının %40 seviyelerine kadar yükseldiğini göstermektedir.

Baş Dönmesi Belirtileri ve Tanı Süreci

Hastalar yaşadıkları durumu; eşyaların etrafında dönmesi, yerin ayaklarının altından kayması veya bir deprem anındaymış gibi denge kaybı hissi olarak tarif edebilirler. Baş dönmesi şikayeti olan bir hastanın başvurması gereken iki ana branş Kulak Burun Boğaz (KBB) ve Nöroloji uzmanlığıdır. Gerekli görülen durumlarda dahiliye, kardiyoloji, fizik tedavi ve çocuk hastalıkları uzmanlarından konsültasyon istenebilmektedir.

Tanı Aşamasında Sorulan Kritik Sorular

Doktorun baş dönmesinin kaynağını (iç kulak, merkezi sinir sistemi veya diğer organlar) belirleyebilmesi için hastanın şikayetlerini doğru tarif etmesi kritiktir. Muayene sırasında hastaya şu sorular yöneltilir:

• Baş dönmesi atağı ne kadar sürüyor? (Saniyeler, dakikalar veya günler süren ataklar farklı hastalıkların habercisidir.)
• Baş hareketleri (yukarı/aşağı bakma, yatakta dönme) baş dönmesini tetikliyor mu?
• Yakın zamanda geçirilmiş bir kafa travması veya soğuk algınlığı öyküsü var mı?
• Baş dönmesine işitme kaybı, çınlama veya kulakta dolgunluk eşlik ediyor mu?
• Görmede bulanıklaşma, çift görme, konuşma bozukluğu veya yüzde uyuşma mevcut mu?

Vertigo Nedenleri ve Sınıflandırılması

Uzman doktor, özel denge testleri ve gerekirse odyogram, renkli doppler ultrason veya MR gibi tetkiklerle kesin tanıya ulaşır. Baş dönmesi nedenleri temel olarak merkezi ve periferik (çevresel) olarak ikiye ayrılır. Migren ve vertebrobaziller yetersizlik, KBB kliniklerinde sıkça karşılaşılan merkezi kaynaklı nedenler arasındadır.

Sık Görülen Periferik Vertigo Nedenleri:

• Benign Paroksismal Pozisyonel Vertigo (BPPV)
• Vestibuler Nörit
• Meniere Hastalığı
• Labirintitler
• İlaçlara bağlı vertigo (Ototoksisite)
• Perilenf Fistülü
• Otoimmün Vertigo

En Sık Karşılaşılan Vertigo Türleri ve Tedavileri

1. Benign Paroksismal Pozisyonel Vertigo (BPPV)

En sık görülen ve tedavisi mümkün olan vertigo türüdür. İç kulaktaki denge taşlarının yerinden oynayarak denge kanallarına düşmesi sonucu oluşur. Genellikle ani baş hareketleriyle tetiklenen ve bir dakikadan az süren şiddetli baş dönmesi ile karakterizedir.

BPPV Tanı ve Tedavi Süreci:

Tedavi sonrası ilk 48 saat hastanın ani hareketlerden kaçınması, yüksek yastıkta (45 derece) yatması ve gerekirse boyunluk kullanması önerilir.

2. Vestibuler Nörit

Denge sinirinin geçici iltihabı olarak tanımlanan bu durum, genellikle bir soğuk algınlığı sonrası ani başlangıçlı olarak ortaya çıkar. Hastalarda şiddetli bulantı, kusma ve yatağa bağımlı kalma hali görülür. Tedavi genellikle hastaneye yatış gerektirir; sıvı takviyesi ve denge sistemini baskılayıcı ilaçlar kullanılır. Tam iyileşme haftalar sürebilir.

3. Meniere Hastalığı

İç kulaktaki denge merkezinin sıvı toplaması (ödem) durumudur. Genellikle 40-60 yaş aralığında, ataklar halinde görülür. Ataklara çınlama, kulakta dolgunluk ve işitme kaybı eşlik eder. Tedavide tuz kısıtlaması, sigara kullanımının sonlandırılması ve yağlı/kızartma gıdalardan kaçınılması hayati önem taşır.

Diğer Vertigo Türleri ve Özellikleri

• Labirintitler: Virüs veya bakterilerin iç kulağı enfekte etmesiyle oluşur; kalıcı işitme kaybı riski taşır.
• Perilenf Fistülü: İç kulak sıvısının orta kulağa sızmasıdır. Baş dönmesi kısa süreli, işitme kaybı ise ilerleyicidir; cerrahi ile tedavi edilir.
• Ototoksisite: Bazı ilaçların (Streptomisin, Gentamisin vb.) kulak üzerindeki yan etkileridir. Genellikle çınlama ve yüksek frekanslı işitme kaybı ile başlar.