Uyum güçlüğü
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Değişen Dünyada Uyum Süreci ve Yenileşme İhtiyacı
İnsanoğlu, içinde bulunduğu ortamdan en yüksek verimi alabilmek için bilgi, yöntem ve araçları en etkili biçimde kullanmak zorundadır. Bu durum, bireyin her geçen gün daha fazla yenileşmesini ve hızla değişen dünyaya ayak uydurmasını kaçınılmaz kılar. Yaşantımızda meydana gelen her yeni durum, beraberinde bir uyum sürecini getirir.
Bu uyum süreci, koşullara bağlı olarak bazen hızlı ve kolay, bazen de oldukça sancılı gerçekleşebilir. Özellikle bireyin isteği dışında gelişen, alışkanlıklarını sarsan ve temel değerlerini tehdit eden değişimler, sürecin çok daha fırtınalı geçmesine neden olur. Günümüz insanı, ardı ardına gelen bu hızlı değişimler karşısında bazen savunmasız kalabilmektedir.
Henüz bir önceki değişime uyum sağlayamadan yeni bir durumla karşılaşmak, bireyi iç çatışmalara ve sosyal çevreyle uyumsuzluğa sürükler. Bu durum; iş yaşamında başarısızlık, sosyal ilişkilerde bozulma ve genel bir mutsuzluk haliyle sonuçlanabilir.
Varoluş Mücadelesi ve Sosyal Uyum
İnsanlık tarihi, varlığını koruma ve "yarına kalma" mücadelesi üzerine kuruludur. İlk çağlarda fiziksel hayatta kalma çabası ön plandayken, günümüzde tehdit unsurları biçim değiştirmiş olsa da varlığını sürdürmektedir. Biyolojik evrendeki doğal ayıklanma prensibi, sosyal yaşamda da geçerliliğini korur.
Çevrelerine uyum sağlayabilen ve güçlü olanlar varlıklarını sürdürürken, uyum sağlayamayanlar sahneden çekilmek zorunda kalır. Toplum içinde yalnızlaşan ve kişilerarası etkileşimde dezavantajlı duruma düşen bireylerin gelecekte var olma şansları oldukça düşüktür. Ancak J.L. Moreno’ya göre; doğru yöntemlerle herkesin yarına kalması mümkündür.
Sosyometrinin Amacı ve Toplumsal Dönüşüm
Sosyometrinin kurucusu J.L. Moreno, gündelik ve küçük olaylardan yola çıkarak insanlığı mutluluğa ulaştıracak bilimsel temeller atmıştır. Sosyometrinin temel amacı, bireyin zekası, ırkı veya inancı ne olursa olsun, yeryüzünde tutunabilmesi için spontanlık ve yaratıcılığını kullanmasına fırsat tanımaktır.
Moreno’ya göre toplumsal değişim, hayali ve büyük devrimlerle değil, köklerden yani sosyal atomlardan başlayarak gerçekleştirilmelidir. Halkın sosyometri bilinci kademeli olarak geliştirildiğinde, akla uygun ve kalıcı sonuçlar elde edilebilir. Bu noktada sosyometrinin görevi, modern dünyanın robotlaştırdığı insanın özündeki yaratıcılığı yeniden açığa çıkarmaktır.
Spontanlık ve Yaratıcılık Kavramları
Moreno’ya göre spontanlık ve yaratıcılık, sosyometrinin temel taşlarıdır. Bu kavramlar, felsefi birer terim olmaktan çıkarılarak deney alanına taşınmıştır. Spontanlık, hem kalıtsal bir eğilim hem de yeni durumlara uygun tepki verebilme yeteneği olarak tanımlanır. Bu yeteneğin önündeki en büyük engel ise kültürel tutuculuktur.
Spontanlık ve yaratıcılık arasındaki ilişkiyi şu şekilde özetlemek mümkündür:
| Kavram | Tanım ve Rolü |
|---|---|
| Yaratıcılık | Bir töz (kök, asıl, cevher) niteliğindedir. |
| Spontanlık | Yaratıcılığı harekete geçiren bir katalizördür. |
| İlişki | Spontanlık olmadan yaratıcılık ölür; yaratıcılık olmadan spontanlık boş kalır. |
Yapıcı ve Yıkıcı Spontanlık
Moreno, spontanlık kavramını iki farklı gelişim yönüyle ele almaktadır:
- Yapıcı Spontanlık: Yeni koşullara olumlu bir tepki vermek ya da eski koşullara tamamen yeni ve uygun bir yaklaşım sergilemektir.
- Yıkıcı Spontanlık: Varlık ile anlam arasında uyum olmadan ortaya çıkan, kontrolsüz bir durumdur. Amaçsız agresif davranışlar veya kanser hücrelerinin kontrolsüz çoğalması buna örnektir.
Birey, yıkıcı güçten korkarak spontanlığını baskılarsa, yaşamına yön vermekte ve ilişkilerini yönetmekte zorlanır. Psikodramanın temel amacı, bireyin bu yeteneğini bağımsız kılarak yapıcı ve yaratıcı bir yaşam sürmesini sağlamaktır.
Yaratıcılık Nörozu ve Kendini Gerçekleştirme
Kısıtlanmış yaratıcılık yeteneği, bireylerde yaratıcılık nörozlarına yol açar. Bu kişiler, yüksek zeka ve özel yeteneklere sahip olsalar dahi yaşamda pasif kalırlar ve kendilerini gerçekleştiremezler.
Yaratıcılık nörozu yaşayan bireylerin hem kendileriyle barışık olmaları hem de çevreleriyle yapıcı iletişim kurmaları güçleşir. Bu sorunları aşmanın yolu, bireylerin spontanlıklarını artırarak yaratıcılıklarını kullanmalarına olanak tanımaktır. Psikodrama çalışmaları, körelen spontaniteyi yeniden parlatmak ve bireyin daha mutlu, tatminkar bir yaşam sürmesini sağlamak için en etkili yöntemlerden biridir.
Uzm. Psk. Nihal ARAPTARLI
